Xurde de Capadocia (en griegu, Γεώργιος Georgios; en siríacu clásicu, ܓܝܘܪܓܝܣ Giwargis; en llatín, Georgius) ye'l nome d'un soldáu romanu de Capadocia (na actual Turquía), mártir y más tarde santu cristianu. Atribúyese-y vivir ente 275 o 280 y el 23 d'abril de 303. Ye consideráu pariente de Santa Nina.
La so popularidá na Edá Media llevó-y a ser unu de los santos más veneraos nes distintes creencies cristianes ya inclusive —nun fenómenu de sincretismu— nes relixones afroamericanes y musulmana de Mediu Oriente especialmente Palestina onde-y llamen Mar Giries (árabe cristianu) o Al-Khader (árabe tanto cristianu como musulmán).
Vida llexendaria de Xurde de Capadocia
thumb|San Xurde y el cuélebre, Paolo Uccello, c. 1470.El cuélebre tien l'apariencia d'un guiverno. La lleenda -posiblemente aniciada nel sieglu IV- cunta la historia de Xurde, un romanu qu'en morriendo'l so padre —Geroncio, oficial del exércitu romanu— treslladar cola so madre Policromía hasta la ciudá natal d'ésta, Lydda (actual Lod, n'Israel). Ellí, Policromía pudo educar al so fíu na fe cristiano y poco dempués de cumplir la mayoría d'edá se enroló nel exércitu. Por cuenta del so carisma, Xurde nun tardó en xubir y, antes de cumplir los 30 años foi tribunu y comes, siendo destináu a Nicomedia como guardia personal del emperador Diocleciano (284-305). thumb|Tumba de San Xurde en Lod, Israel. En 303, l'emperador emitió un edictu autorizando la persecución de los cristianos por tol imperiu, que siguió con Galerio (305-311). Xurde, que recibió órdenes de participar, confesó qu'él tamién yera cristianu y Diocleciano ordenó que lu torturaren por que apostatase, anque ensin ésitu. Por ello ordenó'l so execución y foi degolláu frente a les muralles de Nicomedia el 23 d'abril de 303. Los testigos convencieron a la emperatriz Alejandra y a una anónima sacerdotesa pagana a convertise al cristianismu y xunise a Xurde nel so martiriu. Una vegada muertu, el cuerpu de Xurde foi unviáu a Lydda por que fuera soterráu.
Veneración como mártir thumb|San Xurde y el cuélebre, pintáu en 1504 por Rafael. La historia anterior ye, nel meyor de los casos, dudosa. Sicasí, la so veneración como mártir empezó relativamente llueu. Tiénense noticies al traviés de rellatos de pelegrinos d'una ilesia construyida en Diospolis (l'antigua Lydda) nel so honor mientres el reináu de Constantín I, que se convirtió nel centru del cultu oriental a Xurde.
Escontra los años 518–530, el archidiácono y bibliotecariu Teodosio rellata que Diospolis yera'l centru del cultu de Xurde. Un pelegrín anónimu de Piacenza menta lo mesmo escontra'l 570.
La ilesia foi destruyida en 1010 y más tarde reconstruyida polos cruzaos. En 1191 y mientres la Tercer Cruzada (1189–1192), la ilesia foi destruyida de nuevu poles fuercies de Saladín. Una nueva ilesia foi alzada en 1872 y entá se caltién de pies.
Mientres el sieglu IV, la veneración al santu estender dende Palestina al restu del Imperiu Romanu d'Oriente. Nel sieglu V la so popularidá llegó a la parte occidental del imperiu.
Canonización En 494 Xurde de Capadocia foi canonizáu pol papa Gelasio I, mas incluyir xunto con «...aquellos que los sos nomes son xustamente reverenciados, pero que los sos actos namái son conocíos por Dios».
Esta afirmación nun evitaría la creación de diverses histories apócrifes sobre la so vida, delles d'elles llenes de milagros. Acordies cola Enciclopedia Católica, el testu más antiguu calteníu sobre la vida del santu atopar nel Acta Sanctorum, identificáu por estudiosos como un palimpsestu del sieglu V, «llenu d'estravagancies y maravíes más allá de cualquier credibilidá».
Escontra finales del sieglu VI, el abá irlandés Adomnanus de l'abadía de la islla d'Iona rellata dalgunes de les lleendes orientales de Xurde recoyíes pol obispu galu Arkulf nel so pelegrinaxe a Tierra Santa nel añu 680.
Nos empiezos del Islam, el santu cristianu xunióse —al traviés del sincretismu relixosu y cultural— col profeta xudíu Elías, el predicador xudíu samaritanu Phineas y el santu islámicu al-Hadr ('el verde', del árabe hadir) pa formar una figura relixosa que yera ya inda ye venerada n'Oriente Próximu.
El nome de al-Hadr ye más corrientemente trescritu como al-Khidr o al-Khadir, mientres pa la fala hispana sería más correutu al-Jadir o al-Jidr.
La historia de al-Jidr col profeta Moisés nel Corán árabe: al-Qur'an al-Karim onde se-y llama Musa atópase na azora 18, Surat al-Kahf. Ye una historia místico y gnóstico del sufismu, la ciencia esotérica del Islam.
La lleenda del cuélebre thumb|Pintura mural de San Xurde matando al cuélebre, sieglu XIII, capiya de la encomienda templaria de Coulommiers, Francia miniaturadeimagen|upright|left|San Xurde y el cuélebre, Martín de Vos Nel sieglu IX apaez otra popular historia: San Xurde a caballu como vencedor d'un cuélebre. Esta historia, que ye parte de La lleenda dorada, tamién ye conocida como «San Xurde y el cuélebre», y ye'l probable orixe de tolos cuento de fades sobre princeses y cuélebres n'Occidente.
Tien de tenese en cuenta que la lleenda rellátase en diverses partes d'Europa (como por casu el mitu griegu de Perseo) y Asia Menor como mesma (ya inclusive nel Xapón, onde puede oldease a Xurde col dios del truenu Susano-oh, a la princesa cola doncella Kushinada y al cuélebre con Yamata-non-Orochi), asina que los detalles varien según la tradición llocal.
Esiste una tradición cristiana ortodoxa qu'asitia l'alcuentru de san Xurde col cuélebre en Beirut (El Líbanu), onde ye'l santu patrón de la ciudá.
La lleenda occidental medieval empieza con un cuélebre que fai un nial na fonte qu'aprove d'agua a una ciudá. De resultes, los ciudadanos teníen d'estremar diariamente'l cuélebre de la fonte pa consiguir agua. Asina que ufiertaben diariamente un sacrificiu humanu que se decidía al azar ente los habitantes. Un día resultó escoyida la princesa local. thumb|right|Boda de San Xurde y la princesa Sabra, 1857. Rossetti. En delles histories apaez el rei, el so padre, pidiendo pola vida de la so fía, pero ensin ésitu. Cuando taba a puntu de ser taramiada pol cuélebre, apaez Xurde nunu de los sos viaxes (de cutiu a caballu), enfréntase col cuélebre, mátalo y salva a la princesa. Los estimosos ciudadanos abandonen el paganismu y abracen el cristianismu.
La historia, d'antiguo considerada verdadera, foi abandonada progresivamente. Per otra parte, pocos dulden de que contenga un ricu simbolismu relixosu, pal que se propunxeron diverses interpretaciones.
Una antigua interpretación cristiana del mitu: Xurde sería'l creyente, el caballu blancu la Ilesia y el cuélebre representaría'l paganismu, la idolatría, la tentación y Satanás.
Dellos historiadores llaicos consideren que la historia tien raigaños más antiguos que les cristianes. En Capadocia, como una de les primeres rexones n'adoptar al santu, pue que hubiera una integración d'elementos paganos. Un candidatu a predecesor de Xurde de Capadocia ye'l dios Sabacio, padre celestial de los frigios, conocíu como Sabazius polos romanos. Sostiense que la so imaxe a caballu arollando a una culiebra sería l'orixe de la popular imaxe de San Xurde sobre un caballu blancu.
Per otra parte, la historia de Xurde y el cuélebre tien munchos elementos comunes col antiguu mitu griegu de la princesa etíope Andrómeda y el so salvador y posterior maríu Perseo, vencedor de la gorgona Aguamala. En dambos casos hai un cuélebre / gorgona cola so decapitación, una princesa y un pagu, nun casu'l matrimoniu, nel otru la conversión de la ciudá. Dalgunes de les lleendes sobre Xurde y el cuélebre asitien l'acción en Libia (d'antiguo, toa África del norte al oeste d'Exiptu), esto ye, l'acción en dambos casos asitiar en distantes reinos «máxicos».
Finalmente, l'orixe podría tar nuna manifestación alternativa de Miguel Arcánxel, que ta al mandu de les huestes celestiales. N'otres pallabres, Georgius yera la encarnación o bien el avatar del Arcánxel Miguel, el comandante en xefe del exércitu de los cielos (Josué 5:13-15; Daniel 8:25, 10:13, 12:1; Zacarías 3:2; Judas Tadeo 1: 8; Apocalipsis 12:7)
Popularidá n'Occidente thumb|San Xurde, por Paolo Uccello, c. 1450.
Puede demostrase que nel reino Franco merovinxu yá se veneraba a Xurde de Capadocia nel sieglu VI. Sicasí, nun foi hasta l'Alta Edá Media, la dómina de les cruzaes y de la caballería, que se va estender el cultu n'Europa.
Xurde convertir nel proteutor de los cruzaos na conquista de Xerusalén (15 de xunetu de 1099). Como miles Christi, esto ye, 'soldáu de Cristu', convertir en patrón de los caballeros y soldaos, y en proteutor de delles órdenes relixoses militares, como la Orde Teutónica (sieglu XII) o los templarios.
Escontra'l sieglu XII, la lleenda áurea estender por Europa. Santiago de la Voráxine (escontra 1230 – 13 de xunetu de 1298), arzobispu de Xénova escribió la Legenda sanctorum, una coleición de fábules sobre distintos santos. La historia de Xurde de Capadocia destacaba ente otres. El llibru, pol valor que tenía a güeyos de los llectores del sieglu XIII, acabó conociéndose como Legenda aurea o Lleenda dorada.
La información contenida nes sos 177 capítulos (que n'otres ediciones son 182) anguaño considérase falsa, pero de notable valor lliterariu. Envalórase que'l llibru tuvo una fonda influencia na estensión de la lleenda n'Occidente, tanto a nivel popular como na lliteratura y la pintura d'Europa Occidental.
Nos últimos sieglos de la Edá Media, Xurde convertir en patrón de ciudaes, burgos y cases nobles; tamién aportó a el primeru de los 14 santos ayudadores como proteutor de los animales domésticos.
Xurde de Capadocia n'Europa Alemaña Nel sieglu IX (o quiciabes darréu'l sieglu XI) apaez n'Alemaña la Cantar de San Xurde. El cantar, basada en precedentes llatinos y redactada en altu alemán, cunta'l martiriu del santu. Ye atribuyida al primera poeta conocíu nel idioma altu alemán, Otfrido de Wissenbourg (escontra 800–dempués de 870), anque namái puede demostrase la esistencia del cantar a partir del sieglu XI. L'orixe podría tar nel monesteriu de Prüm, al que l'emperador Lotario I (840–855) donó un brazu tarazao y disecao, diciendo que yera una reliquia de San Xurde. Eso convertir nel centru de veneración de los francos.
thumb|Ilesia de San Xurde en Reichenau.
Sicasí, l'idioma altu alemán indica un orixe na islla monástica de Reichenau. Escontra'l sieglu IX —gracies a la mediación del arzobispu de Mainz y abá de Reichenau Hatto III (891–913)— llegó dende Roma, ente otres reliquies, un craniu que yera atribuyíu a Xurde. Pa esta reliquia construyó la ilesia de Sankt Georg.
Esta ilesia, declarada nel sieglu XX Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco, caltuvo pintures murales del sieglu X con escenes de la vida de Xesucristu tomaes de los evanxelios. De resultes, Reichenau convertir nun gran centru de veneración de Xurde de Capadocia, qu'estendió la so influencia hasta'l conventu de Sankt Georgen (1084/1085) na Selva Negra. La ciudá principal de la Selva Negra, Friburgu de Brisgovia, tien a San Xurde como'l so patrón.
Francia Esisten 81 llocalidaes y dellos centenares d'ilesies col nome de Saint-Georges.
Xeorxa thumb|upright|Bandera de Xeorxa.
San Xurde ye'l patrón de Xeorxa. La bandera actual ye una Cruz de San Xurde y l'escudu tien una representación del santu a caballu matando al cuélebre.
Los xeorxanos autodenomínense Kartvelebi (ქართველები) y el so país Sakartvelo (საქართველო). El nome occidental de "Xeorxa" derivar del persa گرجی Gurji al traviés del árabe Jurj.
La escritura del nome foi influyida pol raigañu griega gueōrg- (γεωργ-, el mesmu raigañu de Γεώργιος 'Georgios') y por etimoloxía popular creyóse que'l nome provenía de San Xurde.
La pallabra persa گرجی Gurji y la rellacionada armenia Vrastan paecen tar rellacionaes col nome Iberia, con perda de la i- inicial y sustitución de la b por w o v.
Pa los xeorxanos, San Xurde celebra'l 14 d'agostu, tradición que provién direutamente de la fiesta del dios Luno (Xurde blancu).
Grecia