Alexandría (árabe: الإسكندرية Al-ʼIskandariya, árabe exipciu: اسكندريه Isindireyya, , coptu: Ⲣⲁⲕⲟⲧⲉ Rakotə), ye una ciudá del norte d'Exiptu, na zona más occidental del delta del Nilu, sobre una llomba que dixebra'l llagu Mariout del mar Mediterraneu.
Ye tamién l'actual capital de la gobernación del mesmu nome, y el principal puertu del país. Ye la segunda ciudá más importante d'Exiptu tres la ciudá d'El Cairu, capital del país.
Fundada por Alexandru Magnu nel añu 331 e.C. nuna estratéxica rexón portuaria, convertir en pocos años nel centru cultural del mundu antiguu.
Xeografía física
thumb|left|Fotografía dende satélite de la ciudá d'Alexandría (Exiptu), 1990 left|thumb|Alexandru Magnu (Sarcófagu, Muséu Arqueolóxicu d'Istambul) Ta asitiada sobre una península y estiéndese hasta la islla de Faros y per tierra firme estender al sur del puertu oriental. Esta parte continental ta habitada por europeos ente que na parte de la península atopa'l barriu exipciu.
Ciudá portuaria Dende l'antigüedá esistieron n'Alexandría dos puertos. En 1870 construyóse una escollera, reformada en 1906, qu'amplió'l puertu occidental convirtiéndolo nel meyor del Mediterraneu oriental, que soporta'l 80% del tráficu marítimu esterior d'Exiptu, yá que puede acoyer hasta 250 buques de gran caláu, y onde ta la terminal del oleoductu Suez-El Cairo-Alexandría, con una refinería de petroleu y el centru comercial, l'aduana y numberosos almacenes. Tamién s'usa como base polos barcos pesqueros. El puertu oriental convirtióse en puertu deportivu.
L'edificiu relixosu más importante de la ciudá ye la mezquita d'Abu al-Abbas al-Mursi, un xeque murcianu del sieglu XIII, patrón de los pescadores alexandrinos.
Historia Alexandría na Antigüedá
Nel añu 332 e.C., Exiptu taba sol dominiu persa. Esi mesmu añu, Alexandru Magnu entró trunfante n'Exiptu como vencedor del rei persa Darío III y los exipciu aceptar y aclamar como a un llibertador. Hai que tener en cuenta amás, que n'Exiptu había dende enforma tiempu tres gran cantidá de colonies griegues y que polo tanto nun yeren consideraos como estranxeros.
N'abril de 331 e.C., fundó la ciudá que llevaría'l so nome nun llugar del delta del Nilu, sobre un pobláu llamáu Rakotis habitáu por un puñáu de pescadores. La eleición del allugamientu foi bien afortunada pos taba al abellugu de les variaciones que pudiera tener el ríu Nilu, y per otru llau, lo suficientemente cerca del so cursu como por que pudieren llegar al traviés de les sos agües les mercancíes destinaes al puertu, al traviés d'una canal que xunía'l ríu col llagu Mareotis y el puertu.
Al este d'Alexandría na antigüedá (onde agora ta la badea de Abu Kir) hubo delles islles y banzaos onde dende'l sieglu VII e.C. esistíen importantes ciudaes como Canopo y Heracleion. Esta postrera foi redescubierta apocayá so l'agua.
El llugar taba frente a una islla llamada Faru, que col tiempu y les múltiples meyores que se fadríen quedaría xunida por un llargu dique a la ciudá d'Alejandro. L'arquiteutu que realizó esta obra llamábase Dinócrates de Rodes. El dique tenía un llargor de siete estadios (185 m cada estadiu), polo que se-y llamó Heptastadio (Επτασταδίων). La construcción del dique conformó dos puertos, a entrambos llaos: el Gran puertu escontra l'este, el más importante; y el Puertu del bon regresu (Εύνοστος), al oeste, que ye'l que sigue utilizándose anguaño.
Nos amplios muelles del gran puertu atracaben barcos que derrompieren el Mediterraneu y l'Atlánticu. Traíen mercancíes que se apilaban nos muelles: lingotes de bronce d'España, barres d'estañu de Bretaña, algodón de les Indies, sedes de China. El famosu faru construyíu na islla de Faros por Sóstrato de Cnido, en 280 e.C., dispunxo nel so cumal un fueu permanentemente alimentáu qu'emponía a los navegantes, hasta 1340, cuando foi destruyida la edificación.
L'arquiteutu Dinócrates ocupóse tamién del trazáu de la ciudá y facer según un plan hipodámico, sistema que se venía utilizando dende'l sieglu V e.C.: una gran plaza, una cai mayor de trenta metros d'anchor y seis quilómetros de llongura que travesaba la ciudá, con cais paraleles y perpendiculares, cruciándose siempres n'ángulu rectu. Construyéronse barrios, asemeyaos a los que llevantaron los españoles nes ciudaes hispanoamericanes, les llamaes cortes. Les cais teníen conducciones d'agua por cañeríes. Alministrativamente estremar en cinco distritos, cada unu de los cualos llevó como primer apellativu una de les cinco primeres lletres del alfabetu griegu. Cuando Alejandro colar d'Exiptu pa siguir les sos lluches contra los perses dexó como alministrador d'Alexandría a Cleomenes de Naucratis.
Foi una ciudá opulenta. Los Ptolomeos construyeron un palaciu de mármol con un gran xardín nel qu'había fontes y estatues. Al otru llau d'esi xardín llevantaba otru edificiu construyíu en mármol al que llamaben Muséu (Μουσείον). Foi una innovación del rei Ptolomeo I Sóter y nél axuntaba tol saber de la dómina. El muséu tenía una gran biblioteca. Cerca d'esti edificiu llevantaba'l templu de Serapis, el nuevu dios greco-exipciu. Nel centru de la ciudá topaben l'Asamblea, les places, los mercaos, les basíliques, los baños, los ximnasios, los estadios y demás edificios públicu y necesariu pa les costumes d'aquellos sieglos.
Los habitantes d'esta magnífica ciudá yeren na so mayoría griegos de toles procedencies. Tamién había una colonia xudía y un barriu exipciu, de pescadores, el más probe y abandonáu de la gran urbe.
Alexandría convirtióse llueu nel centru de la cultura griega na dómina helenística y contribuyó a helenizar al restu del país de tal manera que cuando llegaron los romanos tou Exiptu yera billingüe. L'arte y l'arquiteutura yeren lo único que se calteníen puramente exipciu. Tan importante aportó a y tan grandiosa que la llamaron Alexandria ad Aegyptum, esto ye, "Alexandría que ta cerca d'Exiptu", perdiendo importancia'l restu del país.
El suañu d'Alejandro derecha|280px|thumb|Moneda romana acuñada col Faru d'Alexandría. L'escritor griegu Plutarcu (c. 46-125) qu'escribió la biografía d'Alexandru Magnu, cunta cómo ésti s'inspiró pa tomar la determinación de fundar la ciudá nesti sitiu. Según paez, tuvo un suañu nel que se-y apaeció un vieyu de pelos bien blancos y que-y recitaba insistentemente ciertu pasaxe de la Odisea: "Hai de siguío una islla nel mar aturbolináu, delantre d'Exiptu, que llamen Faros (Φάρος)". Cuando se llevantó quixo dir a la islla y diose cuenta de la so situación privilexada y entá ye más si, per mediu d'un dique, xunir a la mariña. Entós mandó traer farina pa marcar él mesmu l'enclave de la futura Alexandría (pos nun se disponía del yelsu con que solía faese) y él mesmu dibuxó'l círculu en forma de mantu macedoniu. Deque hubo termináu cuando empezaron a llegar dende'l ríu y dende el mar páxaros grandes y diversos que se dedicaron a comer tola farina espardida. Cuando vio lo que taba asocediendo, Alejandro alterióse bien esmolecíu pensando que se trataba d'un mal badagüeyu. Pero Aristandro, el vidente que lu acompañaba supo interpretar el bon badagüeyu y que'l venir de los páxaros agoraba que la ciudá sería tan rica y próspera que podría nutrir a tolos homes de toles races.
El Muséu Ptolomeo I mandó construyir el gran palaciu que sirviría d'agospiamientu a tola dinastía ptolemaica. El so fíu, Ptolomeo II Filadelfos foi'l impulsor y creador del edificiu llevantáu al otru llau del xardín y conocíu dende'l principiu col nome de muséu. Llamáronlu asina por respetu a la sabiduría, porque lo consideraron como un santuariu consagráu a les muses, que yeren les dioses de les artes y de les ciencies. Considérase como l'establecimientu científicu más antiguu del mundu, con una Universidá d'enseñanza cimera. thumb|180px|left|Tablilla romana del 56 e.C., mentando la Biblioteca d'Alexandría. L'edificiu constaba de dellos apartaos dedicaos al saber, que col tiempu fueron ampliándose y tomando gran importancia. Unu d'esos apartaos dedicar a biblioteca y foi quiciabes el que más creció y el que más fama adquirió nel mundu de l'antigüedá. Había tamién un xardín botánicu con plantes de tolos países conocíos, una coleición zoolóxica, un observatoriu astronómicu y una sala d'anatomía onde se faía la vivisección en cuerpos de criminales y onde, mientres dalgún tiempu, llegar a disecar cadabres.
Contenía habitaciones a manera de residencia pa sabios, gramáticos y médicos y tolos gastos corríen por cuenta de los reis que taben arguyosos d'esta institución y comíen munches vegaes ellí na so compañía. Los sabios amás d'investigar y estudiar, daben conferencies y lleiciones a los mozos que quixeren aprender. N'Alexandría llegó a haber hasta 14.000 estudiantes. Ellí vivieron los famosos gramáticos alexandrinos que determinaron les lleis de la retórica y la gramática, los famosos xeógrafos que diseñaron mapes del mundu y los famosos filósofos que'l so grupu acabó fundando una especie de relixón.
Ente los grupos de sabios atopábense personaxes tan famosos na Historia como Arquímedes (ciudadanu de Siracusa), Euclides, que desenvolvió ellí'l so xeometría; Hiparco de Nicea, qu'esplicó a toos la trigonometría y defendió la visión xeocéntrica del Universu, enseñó que les estrelles tienen vida, que nacen y dempués vanse moviendo a lo llargo de los sieglos y finalmente, muerren; Aristarco de Samos, que defendió tou lo contrario, esto ye, el sistema heliocéntricu (movimientu de la Tierra y los demás planetes alredor del Sol); Eratóstenes, qu'escribió una xeografía y compunxo un mapa bastante exactu de "el mundu conocíu", consiguiendo midir la circunferencia terrestre con un error inferior al 1%; Herófilo de Calcedonia, un fisiólogu que llegó a la conclusión de que la intelixencia ta nel celebru y non nel corazón; Apolonio de Pérgamo, gran matemáticu; Herón d'Alexandría, un inventor de caxes de engranajes y tamién d'unos aparatos de vapor estelantes (ye l'autor de la obra Autómates, la primer obra que conocemos nel mundu sobre los robots), etc. Más tarde, yá nel sieglu II, ellí mesmu trabayaron y estudiaron l'astrónomu y xeógrafu Claudio Ptolomeo y el médicu Galeno, qu'escribió bastantes obres sobre l'arte de la sanamientu y sobre l'anatomía; les sos enseñances y les sos teoríes fueron siguíes hasta bien entráu'l Renacimientu.
Nel sieglu III e.C. nació nesti templu del saber una nueva ciencia: l'alquimia, basada na sabiduría y conocencies de los exipcios sobre les sustancies materiales y nes teoríes griegues sobre los elementos. Esta ciencia foi l'embrión de lo que sieglos más tarde sería la química, que les sos bases como ciencia esperimental sentó Antoine Laurent Lavoisier.
Escuela d'Alexandría
La denominación Escuela d'Alexandría, de filosofía antigua, emplegar en dellos sentíos:Escuela d'Alexandría, en Symploké.
Denominar asina a la corriente filosófica neoplatónica que se desenvolvió ente los sieglos III y VII na ciudá, carauterizada pol sincretismu y l'eclecticismu. A ella pertenecen, ente otros, Olimpiodoro y Hipatia.
Dase tamién esti nome a la filosofía xudaica de Filón, quien vivió n'Alexandría nel sieglu I, ya interpretó la Biblia aplicando los métodos del platonismu estoicu. Ye la escuela filosófica de los pensadores cristianos alexandrinos, o venceyaos a esta ciudá, de los sieglos II y III, que les sos idees tienen una poderosa influyencia en tola teoloxía del cristianismu primitivu. Los principales representantes fueron Clemente d'Alexandría (filósofu cristianu griegu) y Oríxenes (Padre de la Ilesia, alexandrín).