L'Esistencialismu ye una corriente filosófica que tuvo'l so orixe nel sieglu XIX y enllargóse aproximadamente hasta la segunda metá del sieglu XX. Los filósofos esistencialistes centrar nel analís de la condición humana, la llibertá y la responsabilidá individual, les emociones, según el Sentíu de la vida significáu de la vida.
Nun se trata d'una escuela filosófica homoxénea nin sistematizada, y los sos siguidores caracterícense principalmente poles sos reacción contra la filosofía tradicional. Anguaño considérense tres tipos de "escueles" esistencialistes: l'esistencialismu cristianu, l'esistencialismu agnósticu y l'esistencialismu atéu.
Conceutu Nunca esistió un alcuerdu xeneral sobre la definición d'esistencialismu. El términu de cutiu ye vistu como una conveniencia histórica que foi inventada pa describir a munchos filósofos, en retrospectiva, muncho depués de morrer. Ello ye que anque xeneralmente considérase que l'esistencialismu aniciar cola obra de Kierkegaard, foi Jean-Paul Sartre el primer filósofu prominente n'adoptar el términu pa describir la so propia filosofía. Sartre propón la idea de que «Tolos esistencialistes tienen de mancomún la doctrina fundamental de que la esistencia preciede a la esencia»Copleston, F.C. (2009). "Existentialism". Philosophy 23 (84): 19–37. doi:10.1017/S0031819100065955. JSTOR 4544850 lo que significa que la considerancia más importante pa la persona ye'l fechu de ser un ser consciente qu'actúa de forma independiente y responsable: «la esistencia», en llugar de ser etiquetáu con roles, estereotipos, definiciones o otres categoríes preconcebíes que s'afaen al individuu: «la esencia». La vida real de la persona ye lo que constitúi lo que podría llamase la so «verdadera esencia» en llugar de tar ellí atribuyíu a una esencia arbitraria qu'otros utilicen pa definila.
Según el filósofu Steven Crowell, definir l'esistencialismu foi relativamente difícil, y argumenta que s'entiende meyor como un enfoque xeneral que s'utiliza pa refugar ciertes filosofíes sistemátiques, y non como una filosofía sistemática en sí.
Unu de los sos postulaos fundamentales ye que nel ser humanu "la esistencia preciede a la esencia" (Sartre), esto ye, que nun hai una naturaleza humana que determine a los individuos, sinón que son los sos actos los que determinen quién son, según el significáu de les sos vides. L'esistencialismu defende que l'individuu ye llibre y totalmente responsable de los sos actos. Esto afala nel ser humanu la creación d'una ética de la responsabilidá individual, estremada de cualesquier sistema de creencies esternu a él.
En llinies xenerales l'esistencialismu busca una ética que supere a los moralismos y prexuicios; esto, al observador neófito puede resulta-y contradictoriu, una y bones la ética buscada pol esistencialismu ye una ética universal y válido pa tolos seres humanos, que munches vegaes nun coincide colos postulaos de les diverses morales particulares de caúna de les cultures presistentes.
Historia Dalgunos consideren que l'esistencialismu en sí traviesa a tola historia de la humanidá (por casu na sumeria Epopeya de Gilgamesh atópense planteamientos llenos de congoxa, esperanza, duelu, murria, pruyimientos d'eternidá, que depués va repitir siempres l'esistencialismu) yá que les sos temes son los capitales de cada ser humanu y de tol conxuntu de la humanidá.
L'esistencialismu tien los sos antecedentes nel sieglu XIX nel pensamientu de Søren Kierkegaard y Friedrich Nietzsche. Tamién, anque menos direutamente, nel pesimismu d'Arthur Schopenhauer, según nes noveles de Fiódor Dostoyevski. Nel sieglu XX, ente los filósofos más representativos del esistencialismu atópense Martin Heidegger, Karl Jaspers, Jean-Paul Sartre, Miguel de Unamuno,Cfr.: el prólogu de Del sentimientu tráxicu de la vida sentimientu_tr%C3%A1gico_de_la vida:_I Simone de Beauvoir, Gabriel Marcel y Albert Camus.Nicola Abbagnano, Historia de la filosofía - Tomu III, Montaner y Simón - Barcelona, 1973, p. 725.
Sicasí, l'esistencialismu recién toma nome nel sieglu XX y particularmente tres les terriblemente traumátiques esperiencies que vivió la humanidá mientres la Primer Guerra Mundial y la Segunda Guerra Mundial. Mientres estos dos conflictos (que podríen ser calificaos per una parte como casos estremos de la babayada que puede tener la humanidá y pola otra -concordando con Hannah Arendt- como les formes nes que la violencia humana llega al so apoxéu cola banalización del mal) surdieron los pensadores que depués se preguntar ¿qué sentíu tien la vida?, ¿para o por qué esiste'l ser? y ¿esiste la llibertá total?
Desarrollu nel sieglu XX L'esistencialismu naz como una reacción frente a les tradiciones filosófiques imperantes, tales como'l racionalismu o'l empirismu, que busquen afayar un orde llexítimu dientro de la estructura del mundu observable, onde pueda llograse el significáu universal de les coses. Ente los años 1940 y 1950, esistencialistes franceses como Jean-Paul Sartre, Albert Camus y Simone de Beauvoir dieron a conocer escritos académicos o de ficción que popularizaron temes esistenciales del tipu de la llibertá, la nada, el absurdu, ente otros. Walter Kaufmann describió l'esistencialismu como "el refugu a pertenecer a cualquier escuela de pensamientu, el refugar l'adecuación a cualquier cuerpu de creencies, y especialmente les sistemátiques, y una marcada insatisfaición escontra la filosofía tradicional, que tacha de superficial, académica y alloñada de la vida".
Al esistencialismu atribuyóse-y un calter vivencial, amestáu a los dilemes, estragos, contradicciones y babayada humana. Esta corriente filosófica alderica y propón soluciones a los problemes más puramente inherentes a la condición humana, como l'absurdu de vivir, la significancia y consolancia del ser, el dilema nes guerres, la eterna tema del tiempu, la llibertá, yá seya física o metafísica, la rellación dios-home, l'ateísmu, la naturaleza del home, la vida y la muerte. L'esistencialismu busca revelar lo qu'arrodia a la humanidá, faciendo una descripción minuciosa del mediu material y astracto nel que se desendolca l'individuu (esistente), por que ésti llogre una comprensión propia y pueda dar sentíu o atopar una xustificación pa la so esistencia.Esta filosofía, a pesar de los ataques provenientes con mayor intensidá de la relixosidá cristiana del sieglu XX, busca una xustificación pa la esistencia humana.
L'esistencialismu, d'alcuerdu a Jean-Paul Sartre, diz que na naturaleza humana la esistencia preciede a la esencia (lo que pa dalgunos ye un ataque a dogmes relixosos), pensamientu empecipiáu por Aristóteles, concretáu por Hegel (Fenomenoloxía del Espíritu: «Si ye ciertu que l'embrión ye en sí un ser humanu, nun lo ye, sicasí, pa sí; pa sí'l ser humanu namái lu ye tocantes a razón cultivada que s'hai fechu a sigo mesma lo que ye en sí». Nesto y solamente nesto mora la so realidá'), y prosiguíu en Sartre, quien indica que los seres humanos primero esistimos y depués adquerimos esencia; esto ye, namái esistimos y, mientres vivimos, vamos aprendiendo de los demás humanos qu'inventaron coses astractes; dende Dios hasta la esistencia d'una esencia humana previa, l'humanu, entiende Sartre, llibérase en cuanto realízase llibremente y esa ye la so esencia, la so esencia parte dende sí pa-sigo.
Tres escueles d'esistencialismu En términos de la esistencia ya importancia de Dios, hai tres escueles de pensamientu esistencialista: l'esistencialismu atéu (representáu por Sartre), l'esistencialismu cristianu (Kierkegaard, Dostoievski, Unamuno o Gabriel Marcel) y l'agnósticu (Camus, Heidegger). Esta postrera propón que la esistencia o la inesistencia de Dios ye una cuestión irrelevante pa la esistencia humana: Dios puede o nun esistir. El problema, tan solo por tener una idea firme, nun soluciona los problemes metafísicos del home.
Heidegger allóñase espresamente de Sartre na so Carta sobre l'humanismu. Buytendijk, psicólogu cercanu a Heidegger, almiti ser esistencialista. Merleau-Ponty ye gran representante de la corriente, anque calteniendo más nexos cola fenomenoloxía de Husserl. Martin Buber, pela so parte, representa a una corriente d'esistencialismu xudíu bien influyida pol hasidismo. Ente que Gabriel Marcel y Jacques Maritain son encuadrables nun "esistencialismu cristianu" non tanto de llinia kierkegaardiana sinón más bien jasperiana/mounierista (filosofía de la esistencia y personalismu).
Pensadores (nómina acorde al orde alfabéticu)
Dostoyevski
Unu de los antecedentes importantes del esistencialismu ye'l novelista rusu Fiódor Dostoyevski. En munches de les sos llamaes “noveles d'idees”, Dostoyevski preséntanos imáxenes de xente en situaciones estremes, nun mundu carente de valores y nel qu'esta xente tien que decidir cómo actuar ensin más guía que la so propia conciencia. Seique una de les sos obres más emblemátiques nesti sentíu sían les Memories del sosuelu. Ende, Dostoyevski ye escépticu avera del poder de la razón pa emponenos na vida, la so posición ye de rebelión en contra del racionalismu.
En noveles como Crime y castigu, Los endemoniados, Los hermanos Karamázov y El fatu conflúin delles temes recurrentes nes obres de Dostoievski qu'inclúin el suicidiu, la destrucción de los valores familiares, la renacencia espiritual al traviés del sufrimientu (siendo unu de los puntos capitales), el refugu a Occidente y l'afirmación de la ortodoxa rusa y el zarismo.Inflúi de Fiódor Dostoyevski na Lliteratura.
Kierkegaard
thumb|right|El filósofu danés Søren Kierkegaard que la so inflúi foi primordial pal desenvolvimientu del esistencialismu
L'antecedente más importante del esistencialismu foi'l filósofu danés Søren Kierkegaard (1813-1855). Kierkegaard ye consideráu por munchos como'l primer filósofu esistencialista na historia de la filosofía. Ello ye qu'él inventó'l términu esistencialista” (anque paez nun usalo pa referise a sigo mesmu). Hai tres rasgos que faen que podamos considerar como un filósofu esistencialista: 1) el so individualismu moral; 2) el so suxetivismu moral; 3) la so idea de congoxa.
En contra de la tradición filosófica, que sostién que'l bien éticu más altu ye'l mesmu pa toos, Kierkegaard afirmaba que'l bien más altu pal individuu ye atopar la so propia vocación. Él dicía: “Tengo De atopar una verdá que seya verdadera pa mi... la idea pola que pueda vivir o morrer”. La idea que ta detrás ye qu'unu tien d'escoyer el so propiu camín ensin l'ayuda de normes o criterios universales o oxetivos. Llamóse a esta posición individualismu moral. En contra de la posición tradicional de que'l xuiciu moral arreya (o tien d'arreyar) una norma oxetiva de correición o incorreición, Kierkegaard sostién que nun se puede atopar una base oxetiva o racional nes decisiones morales. La única base d'una filosofía con significáu ye l'individuu esistente” (“asitiáu”, podríamos añader); la filosofía nun tien que ver con una contemplación imparcial (oxetiva) del mundu nin de descifrar la verdá”. Pa él, verdá y esperiencia tán amestaes y hai qu'abandonar la idea de que la filosofía ye una especie de ciencia exacta y pura.