Les llingües kadu o kadugli-krongo ye una pequeña familia de llingües tradicionalmente incluyíes ente les llingües kordofanas, pero dende'l trabayu de Thilo Schadeberg (1981) llargamente asitiaes ente les llingües nilo-saḥarianes. Sicasí, a pesar de l'aceptación de Schadeberg esiste poca evidencia y otros autores traten a la familia kadu como una familia independiente.Gerrit Dimmendaal, 2008. "Language Ecology and Linguistic Diversity on the African Continent", Language and Linguistics Compass 2/5:843ff.
Clasificación El númberu de llingües kadu nun se conoz con precisión por cuenta de la incertidume sobre si dos variedaes tienen de considerase o non llingües distintes, Stevenson (1956-57) estrema nueve llingües distintes: Yegang (keiga tummero, timero, autoglotónimu: sani ma-yɛgaŋ) Mudu (tulishi, aut.: t̪o-muɗo) Kufo (kanga, aut.: kuufɔ) Miri (aut.: t̪i-miri/t̪umma maa-miri) Talla (kadugli, aut.: t̪in-d̪alla) Tolibi (katcha, aut.: t̪ʊn-d̪unnu) Sangali (tumma, krongo abdulla, aut.: t̪umma ka-saŋaali) Krongo (aut.: niinʊ mɔ-ɗi) Talasa (tumtum, aut.: t̪alasa)
Clasificación interna Les llingües kadu estrémense usualmente en tres rames: Occidental: keiga, kanga(?) y tulishi(?). Central: kadugli (qu'inclúi les variedaes: Miri, Katcha, Tumma), kanga(?) y tulishi(?). Oriental: krongo y tumtum. Esisten discrepancies menores obre dalgunes el tulishi y el kanga que dalgunos asignen al grupu occidental y otros al central.
Rellaciones con otres llingües Greenberg (1963) clasificó indebidamente estes llingües orixinalmente dientro d'una caña hipotética de la familia Níxer-Congu que denominó grupu kordofán. La meyor documentación d'estes llingües dexó correxir esa clasificación, comprobándonse que les llamaes llingües kordofanas pueden estremase en cinco grupos distintes unu de los cualos son les llingües kadu posiblemente rellacionaes coles llingües nilo-saḥarianes. Los otros cuatro paez que pueden arrexuntase en dos grandes cañes indendientes coordinaes a les llingües Níxer-Congu. Les llingües kadu comparten bien poques traces col restu de llingües de Kordofán del sur.
Descripción llingüística Comparanza léxica La siguiente tabla compara los numberales del 1 al 10 en distintes llingües kadu:T. C. Schadeberg, , p. 47. {|class=wikitable style=text-align:center; ! GLOSA !! Mudu(Tulishi) !! Yegang(Keiga) ! Kufo(Kanga) !! Miri__ ! Talla(Kadugli) !! Tolibi(Katcha) ! Sangali(Tumma) !! Krongo__ ! Talasa(Tumtum) !! PROTO-KADU |- | 'unu' | kɔttɔk || tʊʊl || ŋɔttɔ || ŋɔttɔk || ŋŋattɔk | oŋ!gɔʈʈɔ || ŋgɛttɔ || iŋwa | iŋinɔɔnɔ || *ŋ-gɔttɔk |- | 'dos' | kaará || ariya || (nd̪)ɛɛra || ɛɛra || ɛɛra | ɛɛra || ɛɛrɛ || yaaria, ɲaari || ɛɛrya || *-aarya |- | 'trés' | t̪ɔɔna || ɗɔɔna || __ || ɛɛɗɔɔna || aad̪oona | eeɖɔɔna || ɛaaɗɔɔna || yɔɔɗɔɔna || ɔɔɗɔɔna || *-ɗɔɔna |- | 'cuatro' | kiiel so || gissu || __ || iigiisʊ || iigiiso | eegiisɔ || iigiisʊ || yiijiisʊ || ɛɛgissa || *-giisʊ |- | 'cinco' | t̪ommu || dommʊ || __ || iid̪ommu || uud̪ummu | eed̪ommo || iid̪ommo || arɔɔdiniisʊ(a) || niisʊ(a) || *d̪ummu |- | 'diez' | t̪oɓɓa || amɗɛɛga || || ɛɛlaana || iilaana | eed̪ommoaniisinɛ || || arwɒɒdɪnisinɛ || arɔɔdi niisʊ || |} Nesta tabla'l tonu alto indícase por aciu sorrayáu. (a)Términu que tamién significa 'mano'.
Los pronomes personales comparar na siguiente tabla: {|class=wikitable style=text-align:center; ! GLOSA !! Mudu(Tulishi) !! Yegang(Keiga) ! Kufo(Kanga) !! Miri__ ! Talla(Kadugli) !! Tolibi(Katcha) ! Sangali(Tumma) !! Krongo__ ! Talasa(Tumtum) !! PROTO-KADU |- | 1ªSG. | aʔa || aʔa || aʔa || aʔa || aʔa | aʔa || aʔa || aʔa | aʔa || *aʔa
| 2ªSG. | oʔo || ʊʔʊ || ɔʔɔ || ɔʔɔ || oʔo | ɔʔɔ || ɔʔɔ || ʊʔʊ | ʊʔʊ || *ɔʔɔ |- | 3ªSG. MASC. | || || iʔi || iʔi || iʔi | iʔi || iʔi || ɪʔɪ | || *iʔi |- | 3ªSG. FEM | || agu || aagu || ɔɔgɔk || oogok | ɔɔgɔ || aagu || aagu | || *aagu |- | 1ªPL. INC. | || aŋa || aŋŋa || ŋŋa || anga | aŋa || aŋŋa || aŋŋa | || *aŋŋa
| 1ªPL. EXC. | || aŋʊ || ɔŋŋɔ || ŋŋɔ || oŋo | oŋɔ || ʌyyi || ɔɔo | aayʊ || |- | 2ªPL. | || aga || aaga || aagak || aagak | aaga || aaga || aaga | aaga || *aagak |- | 3ªPL. | || agi || iigi || ɛɛgɛk || eegek | ɛɛgɛ || aaya || aai | || *aagi
Referencies
Bibliografía Thilo C. Schadeberg (1981): "The classification of the Kadugli language group". Nilo-Saharan, ed. by T. C. Schadeberg and M. Lionel Bender, pp. 291–305. Dordrecht: Foris Publications. Thilo C. Schadeberg (1989): Kordofanian, The Niger-Congo Languages (en openaccess.leidenuniv.nl). Gerrit J. Dimmendaal (2011): Nuba Mountains Languages Conference Leiden University (2-4 September 2011)
Enllaces esternos Kadu languages page in the MultiTree Project at the LINGUIST List.
* kadu