Les llingües hibito-cholón son un grupu de dos llingües probablemente emparentaes y anguaño estinguíes falaes en Perú hasta la segunda metá del sieglu XX.Adelaar, 2004, páxs. 461-62. thumb|Los hibitos pajatenes Documentación El cholón ye la llingua meyor documentada de los dos, conozse un ciertu númberu de fontes útiles pa la descripción del dicha llingua:Adelaar y Muysken, 2004, páxs. 460-475 Pedro del Matu, escribió escontra 1748, el Arte de la llingua cholona, el manuscritu foi mercáu pola Biblioteca británica en 1863 y editáu, parcialmente y con munchos problemes de trescripción, por Julio César Tello (1923: 690–750). Baltasar Jaime Martínez Compañón (1985 [1782–90]) publicó una llista comparativa de 43 formes léxiques recoyíes con falantes de la conversión de Hivitos. La llista inclúi munches otres llingües amás del hivito y el cholón. Günter Tessmann (1930), recoyó una llista de 30 pallabres, pa un estudiu comparativu del nordeste de Perú, basáu nos datos proporcionaos por Harvey Baessler a partir d'un vieyu que vivía en Pachiza. No que sigue estos trés fontes embrívense como [PM], [MC] y [GT].
Comparanza léxica Anque dellos autores, ente ellos Cerrón Palomino, espresaron duldes sobre'l parentescu ente'l hibito y el cholón les llistes de pallabres esistentes amuesen un claru parentescu, el fechu de qu'esistan correspondencies fonétiques regulares suxer qu'eses coincidencies deber a préstamos, de siguío reprodúcense dellos exemplos: GLOSA árbol agua fía fíu Cholón mech (PM)mech (MC)meš (TG) cot (PM)quõt (MC)köta (TG) ñu (PM)-ñu (MC) pul (PM)-pul (MC) Hibito mixs (MC)mitš (GT) cachi (MC)otšj (GT) ñoo (MC) pool (MC)
Descripción llingüística Fonoloxía Anque les fontes contienen abondoses formes léxiques, resulta difícil a partir d'elles reconstruyir dafechu los inventarios fonolóxicos del cholón y el hibito. El cholón ye la llingua meyor documentada pero l'adaptación al español ufierta munches duldes sobre la articuación exacta de dellos soníos y les oposiciones fonémicas esistentes ente ellos. Provisionalmente, l'inventariu fonolóxicu sería más o menos el siguiente:Adelaar, 2004, p. 464 LlabialAlveolarPalatalVelarGlotal Oclusives Africaes Fricatives Aproximantes Nasal L'inventariu vocálicu tamién ye relativamente simple: anteriorcentralposterior zarraes medies abiertes
Gramática Una carauterística interesante ye que dellos pronomes personales de segunda persona estremen ente masculín y femenín. Por casu los sufixos posesivos estremen si'l posesor ye home o muyer:kacok / a-kcok / el mio-kcok / pi-kcok'caxa' / 'la mio caxa' / 'el to.MASC caxa' / 'el to.FEM caxa' O nes espresiones:inčam-ma '¿qué dices-MASC?' (cuando se fala a un home)inčam-pa '¿qué dices-FEM?' (cuando se fala a una muyer) Tamién hai distinción cuando se fala a una persona según sía home (-ey) o muyer (-pey'').
Referencies
Bibliografía