thumb|275px|Vista del centru de la ciudá, cola Universidá de Coimbra nel cume de la llomba. thumb|276px|Monte en Buçaco, Lusu, cerca de Coímbra
Coímbra (en portugués: Coimbra ) ye una ciudá portuguesa, capital del Distritu de Coímbra, en Beira Litoral, asitiada (solo pa fines estadísticos de la XE) na Rexón Centro y comunidá intermunicipal de Coímbra, cuenta con 143 396 habitantes, acordies col censu de 2011.
Coímbra ye una ciudá trevesada pol ríu Mondego, de cais estreches, patios, escaleres y arcos medievales. La ciudá foi'l trubiecu de la nacencia de seis reis portugueses y de la primer dinastía, lo mesmo que de la primera Universidá de Portugal, siendo esta una de les más antigües d'Europa.
Delles estructures arqueolóxiques de la ciudá daten de la dómina romana, ente elles, l'acueductu romanu y el criptopórtico. De la mesma, entá permanecen munchos edificios que fueron construyíos mientres la dómina en que Coimbra foi la capital de Portugal (1131-1255). Mientres la Baxa Edá Media, col amenorgamientu del so papel como'l centru políticu del Reinu de Portugal, Coímbra empezó a convertise nun importante centru cultural. Más tarde, esti estatus foi, en gran parte, impulsáu al traviés de la creación de la Universidá de Coímbra en 1537, la institución académica más antigua nel mundu de fala portuguesa.
Amás d'atraer a munchos estudiantes europeos ya internacionales, la universidá ye visitada por munchos turistes polos sos monumentos y pola so historia. Los sos edificios históricos fueron clasificaos como Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO en 2013: «Coímbra ufierta un exemplu sobresaliente d'una ciudá universitaria integrada con una tipoloxía urbana específica, según son los sos propios ceremoniales y les sos propies tradiciones culturales que se caltuvieron brengosos al traviés de munchos sieglos».
La ciudá foi capital nacional de la Cultura en 2003.
Xeografía Altitú: 44 metros. Llatitú: 40º 12' N Llargor: 008º 25' O
Ta asitiada a 53 km de Figueira da Foz (la ciudá costera más próxima), a 117 km de Porto, a 152 km de Guarda, a 170 km de Braga, na provincia de Minho (o Miño), a 206 km de Lisboa, a 304 km de Salamanca, Castiella y Lleón, España, a 344 km de Santiago de Compostela, Galicia, España, a 344 km de Faro, Algarve, a 513 km de Madrid, la capital d'España, a 696 km de Bilbao nel País Vascu (España) y a 1130 km de Barcelona, en Cataluña, España. Ta bañada pol ríu Mondego.
La ciudá ta sirvida peles autopistes A1 (Lisboa-Porto), A13-1 (Coímbra-Condeixa-a-Nova), A24 (Coímbra-Vila Verde da Raia, na frontera con Galicia, cerca de Chaves) y A31 (ente Coímbra-Norte y Coímbra-Sur).
Noroeste: Cantanhede Norte: Mealhada Nordeste: Penacova Oeste: Montemor-o-Velho 75px Este: Vila Nova de Poiares Suroeste: Condeixa-a-Nova Sur: Condeixa-a-Nova Sureste: Miranda do Corval
Nes contornes del conceyu, tamién hai dellos pueblos montascosos pintorescos, como Lousã y Penacova, ente que les ciudaes y pueblos con establecimientos de Spa, como Lusu, Buçaco y Curia son comunes. miniaturadeimagen|left|Cámara Municipal de Coímbra. Anque, nel sieglu XIII, Coímbra dexó de ser la capital de Portugal, la ciudá caltién gran importancia como'l centru de l'antigua provincia de Beira Mariniega, que correspuende anguaño a la mayor parte de los distritos de Coímbra y Aveiro, según la metá norte del distritu de Leiria.
Coímbra ye considerada unu de los centros rexonales más importantes de Portugal fuera de les metrópolis de Lisboa y Porto y el centru pa tola rexón centro del país, que correspuende a les antigües provincies de Beira Mariniega, Beira Alta y Beira Baixa. Con una trupa área urbana, el conceyu ye conocíu principalmente pela ciudá de Coímbra, en sí famosa pola so universidá, los sos monumentos, ilesies, biblioteques, museos, parques, vida nocherniega, instalaciones hospitalares, según poles sos instalaciones comerciales.
Más importante que tou, la so vida cultural, empobinada alredor de la Universidá de Coimbra, atraxo históricamente escritores notables del país, artistes, académicos y l'aristocracia, asegurando la so reputación como la Lusa-Atenes (o Atenes Lusitana).
Historia thumb|left|250px|Calzada romana nel sitiu arqueolóxicu de Conímbriga thumb|left|250px|Representación de pexes n'azulexos de la ciudá romana de Conímbriga
Antigüedá clásica miniaturadeimagen|Acueductu de San Sebastián, Coímbra. Los romanos llamaron Æminium al asentamientu que dio orixe a la ciudá, que irguíase nuna llomba sobre'l ríu Mondego. Más tarde, a midida que la so importancia aumentó, pasó a tomar el nome de la so ciudá vecina llamada Conímbriga, no que ye güei Condeixa-a-Nova. Ente les munches estructures arqueolóxiques que daten de la dómina romana –cuando, nel allugamientu de Coímbra, taba alcontráu l'asentamientu de Æminium– atópense'l so acueductu y el so criptopórtico, tando dambos perbién calteníos na actualidá.
El llugar cayó so la influencia alministrativa de la ciudá romana de Conímbriga, que yera entós la ciudá más grande y más cercana a l'actual ciudá de Coímbra (na actual y vecina municipalidá de Condeixa-a-Nova), hasta qu'esti sitiu foi escaláu polos suevos y los visigodos ente 569 y 589, siendo darréu abandonáu na secuencia de los fechos qu'asocedieron mientres esti periodu conturbado.
Depués, convertir na sede d'una diócesis, en sustitución de Conímbriga. Anque Conímbriga fuera importante dende'l puntu de vista alministrativu, Aeminium afirmó la so posición, siendo crucial pa esti cambéu la so situación na confluencia del tráficu norte-sur que conectaba la ciudá romana Bracara Augusta (Braga, como se-y llama na actualidá) y Olissipo (anguaño la ciudá de Lisboa), y amás el so accesu al ríu (el Mondego flúi al traviés del conceyu) apurría una ruta fluvial ente les comunidaes del interior y les ciudaes costeres.
El pandu de piedra caliar na que creció l'asentamientu tien una posición dominante con vistes al ríu Mondego, arrodiada per fértiles tierres regaes peles sos agües. Muertes d'esta antigua historia inclúin el criptopórtico del antiguu foru romanu (agora parte del Muséu Nacional de Machado de Castro). La sustitución del pobláu y del obispáu de Conímbriga a Aeminium resultó nel cambéu del nome de Conimbriga, evolucionando dempués pa Colimbria.
Dómina visigoda y morisca Mientres la dómina visigoda (alredor del sieglu VIII), el Condáu de Coimbra foi instituyíu pol rei Witiza, como un sub-condáu de los sos domínios. Foi establecíu como feudu pal so fíu, el príncipe Ardabast (o Sisebuto), con sede en Eminio (el nome visigodu de Coímbra), que persistió hasta la invasión musulmana dende'l sur.
Les primeres campañes de musulmanes qu'ocuparon la península ibérica producir ente 711 y 715, y entós Coímbra capituló a Musa ibn Nusair en 714. A pesar de que nun foi un gran asentamientu nel contestu d'al-Ándalus, Qulumriyah (n'árabe: قلمرية) yera'l centru urbanu más grande na rexón al norte del valle del Tajo, y la ciudá tornar nun recintu cercáu de 10 hectárees, con una población d'ente 3000 y 5000 habitantes.
Dempués del añu 714, tres la conquista musulmana de la península ibérica, la ciudá formó parte del al-Ándalus con una importante comunidá mozárabe y llueu se convertiría nun llugar estratéxicu comercial ente'l norte cristianu y el sur árabe. Los vestígios d'esti periodu inclúin les partes más antigües del palaciu fortificáu utilizáu pol gobernador de la ciudá, siendo la resultancia d'una gran inversión de l'arquiteutura militar del califatu omeya (que más tarde se convirtió nel Palaciu Real polos primeros monarques portugueses).
La Reconquista cristiana obligó a les fuercies musulmanes a abandonar temporariamente la rexón. Socesivamente los moros volvieron tomar el castiellu ente 987 y 1064 y nuevamente en 1116, prindando dos castiellos construyíos pa protexer el territoriu: en Miranda da Beira (onde la guarnición foi masacrada) y en Santa Eulália (onde'l gobernador rindió les sos fuercies en llugar d'enfrentar una masacre similar).
Dende la Reconquista cristiana hasta la Crisis dinástica de 1383-1385 miniaturadeimagen|193x193px|La fachada oeste de la Catedral Vieya de Coimbra Vieya (Sé Velha), unu de los más bien calteníos edificios románicos en Portugal thumb|170px|right|Monesteriu de Santa Clara, refundado en 1314 pola reina Sabela de Portugal como un conventu de Clarises na parroquia de Santa Clara
En 1064 la ciudá foi reconquistada por Fernandu I de Lleón, quien nomó a Sisnando Davídiz pa reorganizar la economía y l'alministración de les tierres qu'arrodien la ciudá. Coímbra renaz y conviértese na ciudá más importante al sur del Duero, capital d'un vastu condáu gobernáu pol mozárabe Sisnando Davídiz.
El Condáu de Coímbra y el Condáu Portucalense integráronse más tarde nun solu dominiu so la mayordomía d'Enrique de Borgoña por Alfonsu VI de Lleón en 1096, cuando Enrique de Borgoña casóse con Teresa de Lleón, fía illexítima d'Alfonso. Enrique amplió les fronteres del Condáu, enfrentando a les fuercies mores, y dempués de la so muerte (en 1112), Teresa, condesa de Portucale y Coímbra, unificó les sos posesiones. El so fíu, Alfonso Enríquez, que tendría la so residencia na antigua sede del condáu de cristianu de Coimbra, unvió espediciones al sur y al oeste, consolidando una rede de castiellos qu'incluyíen Leiria, Soure, Rabaçal, Alvorge y Ansião.
Coímbra renaz y conviértese na ciudá más importante al sur del Duero, capital d'un vastu condáu gobernáu pol mozárabe Sisnando Davídiz. Col Condáu Portucalense, el conde Enrique y la reina Teresa convertir na so residencia, y vería nacer ente les sos segures muralles al primer rei de Portugal, Alfonsu I de Portugal, que la nomaría capital del Condáu, en desterciu de Guimarães. Hasta 1255 Coímbra nun perdió esti privilexu, cuando la capital portuguesa pasó a ser Lisboa. En 1111, foi concedíu'l primera fueru que reconocía la llei de la ciudá y del condáu. El mozu Infante Alfonso Enríquez afaló la construcción del so asientu, el financiamientu del Monesteriu de Santa Cruz (la más importante institución monástica portuguesa nesi tiempu, fundada en 1131 por San Teotonio), promovió la construcción de la Catedral Vieya, reconstruyó la ponte romana orixinal, en 1132, recuperó fontes, fornos, caminos y pavimentos de piedra, y anovó les muralles de la ciudá vieya. Col fin de confirmar y reforzar el poder del "concelho" (conceyu), el rei Alfonso Enríquez concedió un nuevu fueru a la ciudá, en 1179.
La Universidá de Coímbra foi fundada como Studium Generale en Lisboa en 1290 pol rei Dionisio I. La Universidá foi treslladada a Coimbra en 1308, pero en 1338 el rei Alfonsu IV facer volver a Lisboa.
Nel sieglu XII, Coímbra presentaba yá una estructura urbana estremada ente la ciudá alta, designada por Alta o Almedina, onde vivíen los aristócrates, los clérigos y, más tarde, los estudiantes, y por Baxa, xunto al ríu Mondego, la zona del comerciu, los artesanos, lo mesmo que de otres actividaes llaborales, amás del antiguu y del nuevu barriu xudíu. La ciudá taba arrodiada por una muralla fortificada, de los cualos dellos tramos entá son visibles, como la Puerta de Almedina (Porta da Almedina). Mentanto, na periferia, delles aglomeraciones del conceyu empezaron a crecer, sobre manera alredor de los monesterios y conventos que se desenvolvieron en Celas, Santa Clara y Santo António dos Olivais.
La obra más importante del estilu góticu na ciudá atopar nel Monesteriu de Santa Clara-a-Velha, fundáu na marxe izquierda del ríu Mondego pola reina Santa Isabel na primer metá del sieglu XIV, que foi sustituyida más tarde por un nuevu monesteriu nel sieglu XVII. Les ruines del antiguu conventu fueron escavaes na década de 2000, y pueden vese güei na marxe izquierda del ríu.
Dende la Dinastía d'Avis hasta la Restauración de la Independencia de Portugal thumb|Ilesia de Santa Cruz. thumb|Órganu de la Ilesia de Santa Cruz. thumb|Catedral Nueva de Coímbra, construyida orixinalmente en 1543