thumb|Una vista del Monte Conero. Marche ye una de les venti rexones que conformen la República italiana. La so capital y ciudá más poblada ye Ancona. Ta allugada en Italia central, llindando al norte con Emilia-Romaña y San Marín, al este col Mar Adriáticu, al sur con Abruzos, al suroeste con Lazio, al oeste colos montes Apeninos que la dixebren d'Umbría, y al noroeste con Toscana. Con 9366 km² ye la sesta rexón menos estensa del país, per delantre d'Umbría, Friuli-Venecia Julia, Liguria, molise y Valle d'Aosta, la menos estensa.Bilancio demografico mensile aggiornato al 31-03-2010 (DATI ISTAT) Xeografía thumb|left|250px|Marche per zones altimétricas. Marche estiéndese por una superficie de 9.365,86 km²Dopo lo scorporo dei sette comuni dell'Alta Valmarecchia ceduti allá regione Emilia-Romagna nel 2009. de l'aguada central del Adriáticu, que s'estiende ente'l ríu Conca al norte y el Tronto al sur; al oeste la rexón vese llindada polos Apeninos. Presenta una forma carauterística de pentágonu irregular y desenvuélvese polo xeneral perpendicularmente de noroeste a sureste. La mayor parte de la rexón ye montascosu o con llombes, siendo les sos principales carauterístiques la cadena de los Apeninos a lo llargo de la llende interna y un sistema estensu de llombes que van baxando adulces escontra l'Adriáticu. Cola sola esceición del Monte Vettore (2.476 msnm), los montes nun superen los 2.400 metros d'altitú. El 31% (2.902,96 km²) del territoriu ye montascosu. Marche ye una de les rexones con más llombes d'Italia: toma'l 69% del territoriu (6.462,90 km²) y vese atayada por amplios ribayos con ríos numberosos y curtios, y por llanures aluviales perpendiculares a la principal cadena. Les cadenes montascoses paraleles contienen fondos gargüelos de ríu, siendo les meyor conocíes les del Furlo, el Gola della Rossa y el Frasassi.
Relieve Los Apeninos que traviesen Marche llámense Appennino umbro-marchigiano (Apeninos umbros), y abarca cuatro pliegues o cadenes, curvadas y paraleles, cola convexidá empobinada escontra la mariña. La primer cadena que da a les llendes cola Umbría; nella atopa'l Monte Catria (1701 msnm). La segunda cadena ye la del San Vicino y entiende el monte homónimu y la quinta maxestosa de los montes Sibilinos, col máximu relieve rexonal, el Monte Vettore. Nestos primeros dos pliegues atópense importantes complexos cársticos, ente les que s'atopen les notabilísivas cueves de Frasassi. De la tercer plega surde Cingoli, non por casualidá llamáu "el balcón de Marche". La última plega llega a invadir el mar: ye aquella constituyida pol Monte Conero o Monte d'Ancona, que dio orixe a un puexu puestu na metá de la mariña de Marche.
Al norte del pasu de Bocca Trabaria hai un sector llindáu, pero importante, que pertenez a los Apeninos toscu-emilianos. El grupu montascosu más eleváu ye la pintoresca cadena de los Sibilinos, a caballu ente les provincies de Fermo, Ascoli Piceno y Macerata, nos que ta'l yá mentáu Vettore. Otros montes de la rexón que superen los 2.000 metros d'altitú son: Monte Rotondo (2103 m), Monte Priora (2334 m), Monte Bove (2143 m), Monte Sibilla (2175 m), Monte Vallelunga (2221 m), Monte Antoxana (2335 m) y Monte Argentella (2201 m).
Les llanures, non significatives porcentualmente, vense llindaes a una estrecha franxa costera y a la parte de los valles más cercanos a la desaguada de los ríos.De los conceyos de l'Alta Valmarecchia destacaos nel añu 2009 Casteldelci y Pennabilli son consideraos montascosos, los demás, de llombes.Zones altimétricas ISTAT de la provincia de Pesaro y Urbino
La zona de mariña tien un llargor de 173 km,Franco Bertini (al cargu de). Storia delle Cole. Bolonia, Poligrafici editoriale, 1995. páxines 12-13 y ye relativamente llana y recta con sableres llargues arenoses o de grava. La mariña baxa vese atayada pela zona ondulada ente Gabicce y Pesaro nel norte, y les fasteres orientales del Monte Conero cerca d'Ancona: ellí ta'l Monte San Bartolo, pela redolada de Pesaro y del puexu del Conero, que da orixe a altos y espectaculares cantiles caliares y representa el puntu más altu de la mariña. Esti monte protexe al norte'l golfu d'Ancona, en que la so parte más interna ta asitiáu'l puertu d'Ancona. Mirando'l mapa rexonal resulta evidente que'l puexu del Conero estrema la mariña de Marche en dos tramos con diverses orientaciones: el sector septentrional ta empobináu de noroeste a sureste, el meridional de norte-noroeste a sur-sureste. Otra curtia zona de la mariña alta ta pela redolada de Grottammare; la llomba de Ardizio, sicasí, al sur de Pesaro, entá tando bien próximu al mar, nun lo toca. Según el Ministeriu de Trabayu y de Polítiques Sociales d'Italia, el 98,2% de la mariña ye balnearia.
Les llendes alministratives coinciden polo xeneral colos xeográficos, pero esisten delles esceiciones. Na provincia de Pesaro y Urbino Marche estender al norte de les llendes naturales de la cuenca'l ríu Foglia. Esta relevante esceición ye sicasí menos vistosa que nel pasáu, dempués de la segregación de siete municipios de l'Alta Valmarecchia (anexonáus a Emilia-Romaña nel añu 2009). Na mesma provincia atópase'l enclave de Monte Ruperto del conceyu de Città di Castello. Na provincia de Macerata pertenecen los conceyos de l'Alta Valnerina, na cuenca del Tíber y polo tanto de l'aguada del Tirrenu (Castelsantangelo sul Nera, Ussita, Visso). Depués asitiada sobre l'aguada adriática, non perteneciente a la provincia d'Ascoli Piceno la cuenca altotruentina d'Amatrice y Accumoli.
El territoriu ta sometíu a terremotos: ello ye que el 97,3% de la rexón, referente a 230 conceyos,Classificazione sismica 2003 dei comuni italiani haise clasificáu de riesgu medio y alto.
Hidrografía Los ríos, de calter enchente, tienen un típicu desenvolvimientu paralelu y formen la estructura de los valles que de cutiu se llama "a pettine". Carauterística de los ríos de lMarche ye'l fechu de que nacen casi toos na cadena de los Apeninod que fai de llende con Aveséu y que polo tanto pa llegar al mar tienen de travesar la cadena de San Vicino con pintorescos gargüelos como la del Furlo, de Frasassi, de la Rossa, de Pioraco, d'Arquata. El ríu más llargu ye'l Metauro. El centru de delles ciudaes ta travesáu pel cursu de los ríos. Pela redolada de la desaguada del ríu Foglia surdi Pesaro; el ríu Misa, antes de desaguar nel mar, traviesa Senigallia; el centru d'Ascoli Piceno ta arrodiáu per dos cursos d'agua: el Tronto y el Castellán, que conflúin ellí. Delles desaguaes de los ríos usáronse pa los puertos (porti-canale): Pesaro, Fano y Senigallia.
Clima Na zona de la mariña'l clima ye subcontinental al norte d'Ancona con variaciones de temperatura según la estación: branos templaos, pero enfrescáu pola benévola oral marina, iviernos fríos (en Pesaro la temperatura medio de xineru ye de 3,8 °C) con agües regulares d'estación. Al sur d'Ancona la subcontinentalidad se atenúa pa dexar puestu a un clima sub-mariña qu'asume calteres más distintivamente mediterráneos na Riviera delle Palme (en Grottammare la temperatura medio de xineru ye de 7,6 °C).I.S.T.A.T., Statistiche Meteorologiche, Roma, 1967-1977 (11 anni rilevati). Datos estrayíos de los 11 anuarios meteorolóxicos relativos a los años 1967-1977 y darréu reelaborados. Na zona de monte los branos son frescos y los iviernos ríxidos con amplia posibilidá de nieve; l'iviernu resulta más severu nes zones de llombes internes onde pueden rexistrase baxes temperatures.
Historia Marche naz como unidá étnica y cultural na Edá del Fierro, cuando fueron habitaes pola so pertenencia a los picenos colos importantes centros de Novilara (pela redolada de Pesaro), Ancona, Belmonte Piceno. Nel sieglu IV e. C. el Piceno septentrional foi invadíu polos galos senones, ente que los griegos de Siracusa fundaron la colonia de Ancona, nel puntu más septentrional de la influencia griega na península italiana. Los romanos llamar Piceno, esto ye, el Picenum o territoriu de los picenos (piceni en llatín).
Fueron conquistaos polos romanos dempués de la batalla de Sentino en 295 e. C., na qu'una coalición de romanos y picenos ganaron a los galos. Cuando los aliaos romanos fixéronse bien invasores, cola fundación de colonies en territoriu piceno, los picenos remontáronse, faciendo d'Ascoli el centru de la resistencia itálica mientres la guerra social; en Marche produció la batalla de Asculum en 89 e. C. Tres la derrota de los picenos, el territoriu entró a formar parte del estáu romanu. Coneutar con Roma por aciu dos importantes calzaes: la vía Flaminia (que llegaba a Fano) y la vía Salaria (que llegaba a Porto d'Ascoli). Amás, mientres el periodu imperial, Ancona foi escoyida por Traxanu como puertu de Roma escontra Oriente, como prueba tamién la inscripción del arcu de Traxanu de Ancona, na cual la capital de Marche recibe'l nome de "accessum Italiae", esto ye, "entrada d'Italia".
thumb|left|La ciudá renacentista d'Urbino. Dempués de la cayida del Imperiu romanu d'Occidente, Marche, dempués de formar parte del reinu d'Odoacro, como'l restu d'Italia, entraron na órbita del Imperiu Romanu d'Oriente, ente que'l vieyu nome, "Piceno", perdióse. La rexón foi invadida polos godos. Dempués de la guerra gótica, entró a formar parte del bizantín Exarcado de Rávena (Ancona, Fano, Pesaro, Rimini, y Senigallia formaron la llamada Pentápolis). Dempués de la cayida del Exarcado tuvo de volao en posesión de los lombardos, pero foi conquistada por Carlomagno a finales del sieglu VIII. El so nome, Marche, deriva del fechu de que foi territoriu fronterizu del Imperiu: nos sieglos IX a XI creáronse les marques de Camerino, Fermo y Ancona. Ye polo tanto na Alta Edá Media cuando'l territoriu rexonal adquier el nome de Marca d'Ancona, nacida de la unificación de delles marques, esto ye, "territorios de les llendes" del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu.
thumb|200px|Antiguu mapa de Marche por un cartógrafu holandés, sieglu XVII. Marche yera nominalmente parte de los Estaos Papales, pero la mayor parte del territoriu taba apoderáu por señores locales, ente que les principales ciudaes gobernábense como comuñes llibres. Floriaron los conceyos de Pesaro, Fano, Ancona, Iesi, Fermo y Ascoli Piceno. Nel sieglu XII, la comuña d'Ancona aguantóse tantu a l'autoridá imperial de Federico Barbarroja como a la República de Venecia, y foi una república marítima por sigo mesma. Un intentu de restaurar Marche como estáu vasallu del Papa foi realizáu por Gil de Albornoz nel sieglu XIV, pero tuvo curtia duración.
En particular Ancona tuvo momentos de rellumanza artística y cultural gracies a les sos rellaciones marítimes col Oriente; y de fechu una de les repúbliques marítimes que nun amuesen nel so escudu l'Armada. Nel Renacimientu célebre en toa Europa foi la señoría d'Urbino, que foi un verdaderu y auténticu faru del arte italiano so la direición de Federico de Montefeltro. Otres ciudaes importantes económica y culturalmente nel periodu de les señoríes fueron les de Camerino, Fano, Pesaro, Senigallia, Fabriano, San Severino. Ancona, sicasí, xunto con otres ciudaes marítimes italianes, caltuvo'l so réxime republicanu.
Mientres el Renacimientu, families rivales llucharon pol control d'esti territoriu, tales como los Malatesta de Rimini, Pesaro, Fano y la casa de Montefeltro d'Urbino. Ente mediaos del sieglu XVI y primeres décades del sieglu XVII les ciudaes de Marche entraron nos Estaos Pontificios, que, como tolos estaos rexonales italianos, anuló les entidaes polítiques más pequeñes. La última entidá independiente, el ducáu d'Urbino, eslleir en 1631, y d'entós d'equí p'arriba, Marche quedó definitivamente dientro de los Estaos Papales. Siguió un periodu de recesión, compartíu per gran parte d'Italia, solliviáu namái pol pontificáu de Clemente XII que nel sieglu XVIII trazó la carretera güei llamada Vallesina y dio respiru a la economía rexonal declarando a Ancona Puertu francu.