thumb|right|200px|Hilary Putnam ye un famosu pragmatista. miniaturadeimagen|260x260px|William James. 1842 El pragmatismu ye una escuela filosófica creada nos Estaos Xuníos a finales del sieglu XIX por Charles Sanders Peirce, John Dewey y William James. El so conceutu de base ye que solo ye verdaderu aquello que funciona, enfocándose asina nel mundu real oxetivu.
Conceutos xenerales El pragmatismu valora la insistencia nes consecuencies como manera de carauterizar la verdá o significáu de les coses. El pragmatismu oponer a la visión de que los conceutos humanos y l'intelectu representen el significáu real de les coses, y polo tanto se contrapone a les escueles filosófiques del formalismu y el racionalismu. Tamién el pragmatismu sostién que solo nel bancia ente organismos dotaos d'intelixencia y col ambiente que los arrodia ye onde les teoríes y datos adquieren el so significáu. Refuga la esistencia de verdaes absolutes, les idees son provisionales y tán suxetes al cambéu, a la lluz de la investigación futura. miniaturadeimagen|277x277px|John Dewey El pragmatismu, como corriente filosófica, estrémase ya interpreta de munches formes, lo que dio llugar a idees opuestes ente sigo que dicen pertenecer a la idea orixinal de lo que ye'l pragmatismu. Un exemplu d'esto ye la noción de practicidad: determinaos pragmáticos oponer a la practicidad y otros interpreten que la practicidad deriva del pragmatismu. Esta división surde de les nociones elementales del términu pragmatismu y el so usu. Básicamente puede dicise que, una y bones el pragmatismu basar n'establecer un significáu a les coses al traviés de les consecuencies, basar en xuicios a posterioridá y evita tou prexuiciu. Lo que se considere práuticu o non, depende del considerar la rellación ente utilidá y practicidad.
Una mala comprensión del pragmatismu da llugar a xenerar prexuicios cuando ye tou lo contrario. En política suelse falar de pragmatismu cuando en verdá'l pragmatismu políticu basar en prexuicios y apenes repara les consecuencies que nun encaxar colos prexuicios de base, que ye munches vegaes lo opuesto al sentíu orixinal del pragmatismu filosóficu.
Pa los pragmatistas, la verdá y la bondá tienen de ser midíes acordies con l'ésitu que tengan na práutica. N'otres pallabres, el pragmatismu basar na utilidá, siendo la utilidá la base de too significáu.
Amás hai otru autor del pragmatismu que se llama George H. Mead qu'introduz dos conceutos a esta corriente filosófica:
- "Self" (sí mesmu): la capacidá que tien unu mesmu de trate dende fora, de faenos una idea de como nós actuamos o qu'efeutos podemos repercutir percima d'otres persones. El procesu de construcción del "Self" sería: primero imaxinamos como somos delantre de los otros, dempués qu'opinión creemos que tienen los demás de nós. Y d'últimes el desenvolvimientu d'un sentimientu de la nuesa persona.
- "Otru Xeneralizáu": imáxenes ya idees de como son los otros; xeneralizaciones qu'entamen el "self" de los otros que recoyemos por etiquetar nos a nós y a otros.
Principales traces del pragmatismu: Antifundamentalismo, yá que s'arrenuncia a la busca de la certidume. Falibilismo, yá que la filosofía ye interpretativa, tentativa y siempres ta suxeta a la correición crítica. Sensibilidá p'aceptar la continxencia radical y l'azar. Esto supón el refugu de les doctrines basaes nuna verdá trascendental o inmutable, tantu de signu relixosu como llaicu. Calter social del Yo y necesidá d'afalar una comunidá crítica d'investigadores. Esto implica la esistencia d'una pluralidá de tradiciones, perspeutives y orientaciones que ye precisu respetar y tutelar, dende un enfoque dialógico y democráticu.
Etimoloxía miniaturadeimagen|248x248px|Charles Sanders Peirce La pallabra pragmatismu provién del vocablu griegu pragma que significa "fechu" o "actu" (situación concreta).Diccionariu Lidell Scott, "πρᾶγμα"; http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=pragmata&la=greek#lexicon
Oríxenes miniaturadeimagen|302x302px|Chauncey Wright miniaturadeimagen|303x303px|Giovanni Papini El pragmatismu como movimientu filosóficu empezó nos Estaos Xuníos na década de 1870. Charles Sanders Peirce (y el so Máxima Pragmática) atribúyese-y el méritu del so desenvolvimientu, xunto colos contribuyentes de finales del sieglu XX, William James y John Dewey. La so direición foi determinada polos miembros del Club Metafísicu, Charles Sanders Peirce, William James y Chauncey Wright, según por John Dewey y George Herbert Mead.
El primer usu impresu del nome de pragmatismu foi en 1898 por James, quien atribuyó a Peirce l'acuñar el términu a principios de la década de 1870. James consideró la serie "Ilustraciones de la lóxica de la ciencia" de Peirce (incluyida "La fixación de la creencia" (1877), y especialmente "Cómo faer que les nueses idees sían clares" (1878), como la base del pragmatismu.
De la mesma, Peirce escribió en 1906 que Nicholas St. John Green fuera instrumental al enfatizar la importancia d'aplicar la definición de creencia d'Alexander Bain, que yera "aquello sobre lo qu'un home ta dispuestu a actuar". Peirce escribió que "d'esta definición, el pragmatismu ye pocu más qu'un corolariu, de cuenta que toi dispuestu a pensar nél como'l güelu del pragmatismu ". John Shook dixo:" Chauncey Wright tamién merez un creitu considerable, yá que tanto Peirce como James recuerden que foi Wright quien esixó un empirismu fenomenalista y falibilista como alternativa a la especulación racionalista ". miniaturadeimagen|George Herbert Mead Peirce desenvolvió la idea de que la investigación depende de la dulda real, non de la mera dulda verbal o hiperbólica, y dixo que pa entender una concepción d'una manera granible: "Considere los efeutos práuticos de los oxetos de la so concepción, una y bones la concepción d'esos efeutos ye la totalidá de la so concepción del oxetu", que depués llamó la máxima pragmática. Equival a cualquier concepción d'un oxetu hasta l'algame xeneral de les implicaciones concebibles pa la práutica informada de los efeutos d'esi oxetu. Este ye'l corazón del so pragmatismu como un métodu de reflexón mental esperimental que llega a les concepciones en términos de circunstancies confirmatorias y confirmatorias imaxinables, un métodu hospitalariu pa la xeneración d'hipótesis esplicatives, y aparente pal emplegu y la meyora de la verificación. Típica de Peirce ye la so esmolición pola inferencia de les hipótesis esplicatives como fuera de l'alternativa fundamental habitual ente'l racionalismu deductivista y l'empirismu inductivista, anque yera un lóxicu matemático y uno de los fundadores de la estadística.
Peirce dio una conferencia y escribió sobre'l pragmatismu pa esclariar la so propia interpretación. Al encuadrar el significáu d'una concepción en términos de pruebes imaxinables, Peirce enfatizó que, yá que una concepción ye xeneral, el so significáu, el so significáu intelectual, equival a les implicaciones de la so aceptación pa la práutica xeneral, más qu'a cualquier conxuntu definíu d'efeutos reales (o resultaos de pruebes). El significáu clarificado d'una concepción apunta escontra les sos verificaciones concebibles, pero los resultaos nun son significaos, sinón llogros individuales. miniaturadeimagen|241x241px|Susan Haack Peirce en 1905 acuñó'l nuevu nome pragmaticismo "col propósitu precisu d'espresar la definición orixinal", diciendo que "tou foi feliz" colos usos variaos de James y Schiller del antiguu nome "pragmatismu" y que, sicasí, acuñó'l nuevu nome debíu al usu creciente del vieyu nome en "revistes lliteraries, onde s'abusa". Sicasí, nun manuscritu de 1906 citó como causa les sos diferencies con James y Schiller. Y en una publicación de 1908, les sos diferencies con James y l'autor lliterariu Giovanni Papini. Peirce, sía que non, consideró los sos puntos de vista de que la verdá ye inmutable y que l'infinitu ye real, una y bones los otros pragmáticos opónense, pero caltúvose aliáu con ellos n'otros asuntos. miniaturadeimagen|355x355px|Robert Brandom El pragmatismu esfrutó d'una atención anovada dempués de que Willard Van Orman Quine y Wilfrid Sellars utilizaren un pragmatismu revisáu pa criticar el positivismu lóxicu na década de 1960. Inspiráu pol trabayu de Quine y Sellars, una clase de pragmatismu conocíu dacuando como neopragmatismo ganó influencia al traviés de Richard Rorty, el más influyente de los pragmáticos de finales del sieglu XX xunto con Hilary Putnam y Robert Brandom. El pragmatismu contemporaneu puede estremase llargamente nuna estricta tradición analítica y un pragmatismu "neoclásicu" (como Susan Haack) que se xunta al trabayu de Peirce, James y Dewey.
Dalgunos de los pensadores que sirvieron d'inspiración pa dellos pragmatistas son los siguientes: Francis Bacon, qu'acuñó'l dichu ipsa scientia potestas est ("la conocencia en sí mesmu ye poder") David Hume, pola so esplicación naturalista de la conocencia y l'aición Thomas Reid, pol so realismu direutu * Immanuel Kant, pol so idealismu y de quien Peirce deriva'l nome de "pragmatismu" G. W. F. Hegel, quien introdució la temporalidá na filosofía (Pinkard en Misak 2007) J. S. Mill, pol so nominalismu y empirismu George Berkeley, pol so proyeutu pa esaniciar tolos conceutos pocu escamplaes de la filosofía (Peirce 8:33) Henri Bergson, qu'influyó en William James p'arrenunciar al intelectualismo y los métodos lóxicos
Principios básicos Dalgunes de les diverses posiciones interrellacionaes que de cutiu son carauterístiques de los filósofos que trabayen dende un enfoque pragmáticu inclúin: Epistemoloxía (xustificación): una teoría coherentista de la xustificación que refuga l'afirmación de que toa conocencia y creencia xustificada fuelga finalmente nuna base de conocencia non inferencial o creencia xustificada. Los coherentes sostienen que la xustificación ye namái una función de dalguna rellación ente creencies, nenguna de les cualos son creencies privilexaes nel sentíu sosteníu poles teoríes fundamentalistes de la xustificación. Epistemoloxía (verdá): una teoría deflacionaria o pragmática de la verdá; la primera ye l'afirmación epistemolóxica de que les afirmaciones de que la verdá predicada d'una afirmación nun atribúin una propiedá llamada verdá a tal enunciáu, ente que la segunda ye l'afirmación epistemolóxica de que les afirmaciones de que la verdá predicada d'una afirmación atribúin la propiedá d'utilidá pa creer tal declaración. Metafísica: una visión pluralista de qu'hai más d'una forma sólida de conceptualizar el mundu y el so conteníu. Filosofía de la ciencia: una visión instrumentalista y científica antirrealista de qu'un conceutu o teoría científica tien d'evaluase pola eficacia con qu'esplica y prediz los fenómenos, n'oposición a la precisión con que describe la realidá oxetiva. Filosofía del llinguaxe: una visión anti-representacionalista que refuga analizar el significáu semánticu de proposiciones, estaos mentales y enunciaos en términos de correspondencia o rellación representacional y nel so llugar analiza'l significáu semánticu en términos de nociones como disposiciones pa l'aición, rellaciones inferenciales y / o roles funcionales (por casu, conductismu y inferencialismo). Nun tien de confundir se cola pragmática, un subcampo de la llingüística ensin rellación col pragmatismu filosóficu. Amás, les formes d'empirismu, falibilismo, verificacionismo y una metafilosofía naturalista de Quine son toos elementos comunes de les filosofíes pragmatistas. Munchos pragmáticos son relativistes epistemolóxicos y ven qu'esta ye una faceta importante del so pragmatismu, pero esto ye revesosu y otros pragmáticos argumenten que tal relativismu ta seriamente equivocáu (por casu, Hilary Putnam, Susan Haack).
Anti-reificación de conceutos y teoríes