thumb|Cartelu qu'amosaba les tarrecibles condiciones de los barcos d'esclavos. L'abolicionismu ye una doctrina que defende l'anulación de lleis, preceptos o costumes que se consideren atentatorios a principios éticos y morales. El términu aplicóse principalmente a la corriente que defendía l'abolición de la esclavitú.
Historia La supresión de la esclavitú nes repúbliques americanes na segunda metá del sieglu XIX, nun pasó de ser más qu'un actu teóricu, porque la población de raza negra nun oldeó los sos derechos colos del restu de la población hasta feches tan recién como lo son los finales del sieglu XX. Nos Estaos Xuníos, por casu, la llucha contra la segregación racial algamó la so mayor intensidá a fines de la década de 1960. Entá anguaño, en plenu sieglu XXI, sigui esistiendo esclavitú incuestionable en determinaes árees de países como Brasil. Nel añu 2003, por casu, l'entós presidente Luiz Inácio Lula da Silva fixo publicar una llista colos nomes de los hacendados condergaos nes dos últimes décades per tenencia d'esclavos. El númberu d'esclavos lliberaos pol gobiernu nesos años xubió a 10.731.https://www.elmundo.es/america/2009/10/26/brasil/1256566412.html Conmemoración del 120 Aniversariu de l'abolición de la esclavitú n'España y llibru d'igual conteníu publicáu en 2006. Autor Miguel Sàrries Griñó
Abolicionismu per país
Chile Magar en 1780 plantegóse l'abolición de la esclavitú na fallida combalechadura de los trés Antonios, foi'l primer Congresu Nacional, convocáu ocho meses dempués de la creación de la Xunta de Gobiernu, en tiempos de la Patria Vieya, el que, gracies a la iniciativa del congresista Manuel de Salas xunto a Jorge Luis Sanchez Y. estableció'l 15 d'ochobre de 1811 la «llibertá de banduyos», que consistió en declarar llibres a los fíos d'esclavos que nacieren a partir d'esi intre nel país. Coles mesmes, declaráronse los sos banduyos «igualmente llibres» de forma d'evitar aiciones fraudulentas, como la venta de les madres nel estranxeru. Amás, el bandu amestó que tolos esclavos que permanecieren más de seis meses nel territoriu o que tuvieren de camín quedaben llibres.
En 1818, y por cuenta de la participación de batallones d'esclavos negros ente les victorioses fuercies patriotes pertenecientes al Exércitu Llibertador de los xenerales José de San Martín y Bernardo O'Higgins, prometióse-yos la llibertá total.
En 1823, José Miguel Infante presentó nel Congresu un proyeutu de llei que propunxo l'abolición total de la esclavitú. Nesi momentu, Chile cuntaba con un pocu más d'un centenar d'esclavos. La nueva llei, aprobada'l 24 de xunetu d'esi mesmu añu, señalaba que yeren llibres toos aquellos nacíos dende 1811 d'equí p'arriba, y los sos descendientes; y toos aquellos que triaren el territoriu de la República.
Finalmente, so la presidencia interina de Ramón Freire, abolióse la esclavitú de manera definitiva n'avientu de 1823 per mediu de la Constitución d'esi añu, que recoyía les idees d'Infante nel so artículu 8.°: «En Chile nun hai esclavos: el que tríe'l so territoriu per un día natural va ser llibre. El que tenga esti comerciu nun puede habitar equí más d'un mes, nin naturalizase enxamás», convirtiéndose nel primer país de Hispanoamérica en faelo oficialmente.
L'actual Constitución de 1980, nel so artículu 19.°, tamién rinde tributu a Infante na so redaición: «Artículu 19.°: La Constitución asegura a toles persones: [...] 2°.- [...] En Chile nun hai esclavos y el que tríe'l so territoriu queda llibre».
España Cuntó a lo llargo de la so historia con intelectuales abolicionistes, como'l dominicu Bartolomé de las Casas (tres la so inicial postura favorable a llevar esclavos negros a América pa llibrar d'un destín asemeyáu a los indios), el xurista Bartolomé de Albornoz (dambos del sieglu XVI) y l'ilustráu protestante José María Blanco White (empiezos del sieglu XIX). La llexislación medieval regulaba la esclavitú, y afíxose al Nuevu Mundu, onde les Lleis d'Indies torgaben esclavizar a los indíxenes, pero non el tráficu d'esclavos africanos.SIEGLU XIII: L'ESCLAVU NES LLEIS DE LA ESPAÑA MEDIEVAL - Manuel Lucena, LA ESCLAVITÚ AMERICANA Y LES PARTÍES D'ALFONSO X Tres los alderiques que sobre l'esclavismu dar nes Cortes de Cádiz, la Constitución de 1812 (con intervenciones, ente otros, del diputáu de Tlaxcala José Miguel Guridi Alcocer y d'Agustín d'Argüelles), nun optó pol abolicionismu puru, anque seya que non toles sos reformes fueron derogaes por Fernandu VII en 1814.Javier Neira, La esclavitú matizada de 1812 La Constitución de Cádiz, en que la so ellaboración destacó l'asturianu Agustín d'Argüelles, quedóse a mediu camín na llucha abolicionista, refugando dar la llibertá a los africanos
La presión de les potencies de la Restauración europea (la tema tratar nel Congresu de Viena) llevó a Fernandu VII a abolir tratar d'esclavos (Tratáu ente S.M. el Rei d'España y de les Indies, y S.M. el rei del Reinu Xuníu de la Gran Bretaña ya Irlanda pa l'abolición del tráficu de negros, concluyíu y robláu en Madrid en 23 de setiembre de 1817, que prevía'l fin efectivu del tráficu pal día 30 de mayu de 1820, dando cinco meses más pa los barcos qu'empezaren el so viaxe con anterioridá a esa fecha),Documentu orixinal lo que caltenía la esclavitú reproductiva, y de fechu nun torgar un activu contrabandu ("negreros" como'l marqués de Comillas).
Los lliberales nel poder mientres el reináu de Sabela II escoyeron caltener la esclavitú nes colonies (yá daquella solo Cuba, Puertu Ricu y Filipines, independizándose'l restu) y abolila na Península, islles axacentes y territorios africanos "pol solu fechu de triar" (artículu 2, llei de 8 de marzu de 1837).Eduardo Galván, L'abolición de la esclavitú n'España. Alderiques Parllamentarios 1810-1886 En 1842 regulóse la esclavitú con un Reglamentu.CONMEMORACIÓN DEL 120 ANIVERSARIU DE L'ABOLICIÓN DE LA ESCLAVITÚ N'ESPAÑA
El 2 d'abril de 1865 créase la Sociedá Abolicionista Española por iniciativa del hacendado portorricanu Julio Vizcarrondo, treslladáu a la península en lliberando a los sos esclavos. El 10 d'avientu del mesmu añu funda'l so periódicu L'Abolicionista. Cuntó col sofitu de políticos que cuayaron la Revolución de 1868, “la Gloriosa” que destronó a Sabela II.
De resultes d'ello, en 1870, siendo ministru d'ultramar Segismundo Moret, promulgóse una llei llamada de “llibertá de banduyos” que concedía la llibertá a los futuros fíos de les esclaves y qu'agafó a los esclavistes. En 1872 el gobiernu de Ruiz Zorrilla ellaboró un proyeutu de llei d'abolición de la esclavitú en Puertu Ricu.
Contra esti proyeutu desamarró una feroz oposición. Pa coordinar l'aición opositora crear en delles ciudaes como Madrid, Santander, Cádiz, o Barcelona Círculos Hispanu Ultramarinos d'ex residentes de les Antilles ya impulsóse tamién la constitución en delles ciudaes de la Lliga Nacional” antiabolicionista. Socatraron plantes de la nobleza al rei Amadéu d'España, combalechadures, campañes de prensa y manifestaciones caleyeres, como la del 11 d'avientu en Madrid, que tuvo como retruque la qu'entamó nesta ciudá la Sociedá Abolicionista Española el 10 de xineru de 1873. Tal crispadura esplícase, pos se vía na lliberación de los 31.000 esclavos portorricanos, un tarrecíu preámbulu de la lliberación de los cuasi 400.000 esclavos cubanos.
Precisamente, la oposición a esti proyeutu de llei abolicionista foi unu de los elementos más visibles de la crítica al rei Amadeo na prensa conservadora, reprochándo-y que nun s'enfrentara (de forma dudosamente constitucional) al Parllamentu, apoderáu por una alianza, nesta cuestión, de monárquicos progresistes (como'l mesmu xefe de gobierno Ruiz Zorrilla) y de republicanos (como Castelar o Pi y Margall). Según el Diariu de Barcelona, el 7 de febreru de 1873 produxérase un golpe militar si'l rei refrendara l'abolición. Nel so llugar, Amadeo ratificó la orde del gobiernu d'eslleir l'arma d'artillería. De siguío, el 11 de febreru, abdicó.
La llei pola que s'abolía la esclavitú en Puertu Ricu foi finalmente aprobada'l 25 de marzu de 1873, un mes dempués de l'abdicación del rei y de votase la proclamación de la Primer República Española. Esto animó al historiador cubanu José Antonio Saco a escribir y publicar una monumental Historia de la esclavitú dende los tiempos más remotos hasta los nuesos díes (París, 1875-1877, 4 volúmenes). Cuba tuvo d'esperar dellos años más que Puertu Ricu, una y bones l'abolición nun llegó hasta'l decretu del 17 de febreru de 1880, yá nel reináu d'Alfonsu XII, que sustituyía la esclavitú por una institución entemedia escontra la condición de llibertu, denomada Patronatu (y "patrocinaos" los hasta entós esclavos). El Patronatu foi abolíu definitivamente pol real decretu de 7 d'ochobre de 1886,Documentu orixinal que lliberó los 25El final de los amos o 30 000 patrocinaos que quedaben. Como testimonios humanos de lo que supunxo la esclavitú en Cuba permanecen entá les autobiografíes de dos esclavos, la de Juan Francisco Pumar, que la so segunda parte sumió, y la d'Esteban Montejo, trescrita pol antropólogu Miguel Barnet.
Estaos Xuníos d'América thumb|Caricatura contemporánea del abolicionismu. El movimientu abolicionista formar en 1830 nos estaos del norte d'Estaos Xuníos, nos que se-y dio muncha publicidá. En 1831 fundóse la New England Anti-Slavery Society (Sociedá anti-esclavitú de Nueva Inglaterra).
El movimientu tenía los sos raigaños nel sieglu XVIII, onde naciera coles mires de prohibir tratar d'esclavos. La posesión d'esclavos dexar hasta'l final de la Guerra de Secesión, particularmente nos estaos del sur. La constitución trataba en ciertos puntos la esclavitú, anque en nengún usaba esta pallabra.
Tolos estaos al norte de Maryland abolieron la esclavitú ente 1789 y 1830, gradualmente y en distintos momentos. Sicasí, el so estatus permaneció inalteráu nel sur, y les costumes y el pensamientu públicu evolucionaron en defensa de la esclavitú como respuesta al creciente fortalecimientu de l'actitú anti-esclavitú del norte. El puntu de vista contra la esclavitú que calteníen munches persones del norte tres 1830 foi llevando lenta y imperceptiblemente escontra'l movimientu abolicionista. La mayoría de los estaos del norte nun aceptaben les posiciones estremes de los abolicionistes. Abraham Lincoln, a pesar de ser contrariu a la esclavitú, tampoco aceptaba l'abolicionismu.
L'abolicionismu como principiu yera daqué más qu'un meru deséu d'ampliar les restricciones a la esclavitú. La mayoría de los nortizos aceptaben la esistencia de la esclavitú, nun teníen como oxetivu camudar esto, sinón favorecer una política de lliberación indemnizada y gradual. Los abolicionistes, sicasí, queríen terminar cola esclavitú d'una vegada por toes y pa siempres, y el movimientu carauterizar pola aplicación de la violencia pa bastiar el fin, como amuesen les actividaes de John Brown. El movimientu abolicionista espublizóse particularmente gracies a la efectiva propaganda de William Lloyd Garrison.
Na Guerra de Secesión de los Estaos Xuníos, l'abolicionismu xugó ciertu papel. Anque los cuáqueros (Benjamin Lay, John Woolman) dar a conocer parcialmente pola so participación nesti movimientu, ésti nun taba en nengún casu llindáu a los cuáqueros. Esti puntu foi unu de munchos que llevó a la fundación de los metodistes llibres, un grupu que se dixebró na década de 1860 de la Ilesia Metodista.
Munchos abolicionistes americanos desempeñaron un papel activu en contra de la esclavitú nel «Ferrocarril Soterrañu», organización clandestina que trataba d'ayudar a los esclavos fuxitivos a pesar de les grandes penes qu'esto podía acarretar según la llei federal qu'entró a valir en 1850.