, tamién conocíu como Nikita Khrushchov, Nikita Kruschov, Nikita Kruschev o Nikita Khrushchev (Kalínovka, -Moscú, 11 de setiembre de 1971), foi'l dirixente de la Xunión Soviética mientres una parte de la Guerra Fría. Desempeñó les funciones de primer secretariu del Partíu Comunista de la Xunión Soviética, ente 1953 y 1964, y de presidente del Conseyu de Ministros, ente 1958 y 1964. Khrushchov foi responsable de la desestalinización parcial de la Xunión Soviética, pa sofitar el progresu del programa espacial soviéticu y delles reformes relativamente lliberales en materia de política interna. Los sos colegues del partíu retirar del poder en 1964, reemplazándolo Leonid Brézhnev como primer secretariu y Alekséi Kosygin como presidente del Conseyu de Ministros.
Khrushchov nació na aldega rusa de Kalínovka en 1894, cerca de la frontera actual ente Rusia y Ucrania. Na so mocedá tuvo emplegáu como obreru metalúrxicu, y mientres la Guerra Civil rusa foi un comisariu políticu. Cola ayuda de Lázar Kaganóvich, abrióse pasu na xerarquía soviética. Sofitó les purgues de Stalin y aprobó miles de detenciones. En 1939, Stalin unviar a gobernar Ucrania y ellí siguió les purgues. Mientres lo que foi conocíu na Xunión Soviética como la Gran Guerra Patriótica (Frente Oriental de la Segunda Guerra Mundial), Khrushchov foi nuevamente comisariu políticu y actuó como intermediariu ente Stalin y los sos xenerales. Khrushchov participó na sangrienta Batalla de Stalingráu, un fechu que lu arguyeció pa tola so vida. Dempués de la guerra, tornó a Ucraína antes de ser llamáu a Moscú como unu de los asesores cercanos de Stalin.
Na llucha pol poder desencadenada tres la muerte de Stalin en 1953, Khrushchov remaneció victoriosu dempués de dellos años. El 25 de febreru de 1956, nel XX Congresu del Partíu, pronunció'l "discursu secretu", denunciando les purgues de Stalin y el advenimiento d'una yera menos represiva na Unión de Repúbliques Socialistes Soviétiques (URSS). Les sos polítiques internes, empuestes a ameyorar la vida de los ciudadanos comunes, de cutiu fueron ineficaces, especialmente nel área de l'agricultura. Cola esperanza de finalmente cuntar con misiles pa la defensa nacional, Khrushchov ordenó retayos importantes nes fuercies convencionales. A pesar de los retayos, el so gobiernu vivió los años más tirantes de la Guerra Fría, que remataron na Crisis de los misiles en Cuba.
Dalgunes de les polítiques de Khrushchov fueron vistes como errátiques, sobre manera polos sos rivales emerxentes, qu'en silenciu s'alzaron con fuercia y depunxéronlo n'ochobre de 1964. Sicasí, nun sufrió'l destín mortal de dellos perdedores anteriores de les lluches pol poder soviéticu siendo xubiláu con un apartamentu en Moscú y una dacha nes zones rurales. Les sos memories fueron llevaes de contrabandu a Occidente y publicaes parcialmente en 1970. Khrushchov morrió en 1971 d'una cardiopatía.
Primeros años Khrushchov nació'l 15 d'abril de 1894, en Kalínovka, una aldega allugada no que güei ye'l Óblast de Kursk en Rusia, cercana a l'actual frontera con Ucrania. Los sos padres, Serguéi Khrushchov y Ksenia Khrushchova, yeren llabradores probes d'orixe rusu y tuvieron una fía dos años más nueva que Nikita, llamada Irina. Serguéi Khrushchov foi emplegáu nuna serie de cargos na zona de la conca del Donets al estremu oriente d'Ucraína, trabayando como un emplegáu ferroviariu, mineru y nuna fábrica de lladriyos. Como los salarios yeren muncho más altos nel Donbás que na rexón de Kursk, Serguéi Khrushchov polo xeneral dexaba a la so familia en Kalínovka, pa tornar ellí cuando tuviera abondu dineru.
Kalínovka yera una aldega llabradora; la maestra de Khrushchov, Lydia Shevchenko declaró más tarde que nunca viera un pueblu tan probe como Kalínovka. Nikita trabayó curiando'l ganáu dende una edá temprana. Foi educáu mientres un total de cuatro años, una parte na escuela parroquial del pueblu y otra parte baxu tutelar de Shevchenko na escuela estatal de Kalínovka. Acordies con Khrushchov nes sos memories, Shevchenko foi una llibrepensadora que sorprendió a los aldeanos por non asistir a la ilesia, y cuando visitó al so hermanu, dio-y al mochachu dos llibros que fueren prohibíos pol Gobiernu Imperial. Ella afaló a Nikita a buscar la educación cimera, pero les finances familiares nun-y lo dexaron.
En 1908, Serguéi Khrushchov treslladar a la ciudá de Yúzovka del Donbás; Nikita, con catorce años, siguir más tarde nesi mesmu añu, ente que Ksenia Khrushchova y la so fía llegaron dempués. Yúzovka, que pasó a llamase Stálino en 1924 y Donetsk en 1961, taba nel corazón d'una de les zones más industrializaes del Imperiu rusu. Dempués de que Nikita trabayara de volao n'otros ámbitos, los sos padres atopáron-y un llugar como aprendiz de metalúrxicu. Al rematar esi aprendizaxe, l'adolescente Khrushchov foi contratáu nuna fábrica. Perdió esi trabayu cuando recoyó dineru pa les families de les víctimes de la masacre del Lena y foi contratáu pa recomponer l'equipu soterrañu d'una mina nes cercaníes de Rutchenkovo, onde ayudó a distribuyir copies y a entamar llectures públiques del Pravda. Más tarde declaró que consideró la idea d'emigrar a los Estaos Xuníos por meyores salariu, pero nun lu fixo.
thumb|Khrushchov con Yefrosinia Písareva, la so primer esposa.
Cuando españó la Primer Guerra Mundial en 1914, tuvo exentu del serviciu militar por ser un obreru metalúrxicu calificáu. Khrushchov foi emplegáu nun taller qu'atendía diez mines y tuvo arreyáu en delles fuelgues esixendo mayores salarios, meyores nes condiciones llaborales y el fin de la guerra. En 1914, casóse con Yefrosinia Písareva, fía del operador del ascensor de la mina Rutchenkovo. En 1915, tuvieron una fía, Julia, y en 1917, un fíu, Leonid.
Dempués de l'abdicación del zar Nicolás II de Rusia en 1917, el nuevu Gobiernu Provisional Rusu en Petrográu tuvo poco inflúi sobre Ucrania. Khrushchov foi escoyíu pal conseyu de los trabayadores (o sóviet) en Rutchenkovo, y en mayu convertir nel so presidente. Nun se xunió a los bolxeviques hasta 1918, añu en que la Guerra Civil Rusa, ente los bolxeviques y una coalición d'opositores conocíos como'l Exércitu Blancu, españó en serio. El so biógrafu, William Taubman, suxirió que la demoranza de Khrushchov n'afiliase colos bolxeviques foi porque se sentía más cercanu de los mencheviques que prioricen el progresu económicu, ente que los bolxeviques buscaben el poder político. Nes sos memories, Khrushchov indicó qu'esperó porque había munchos grupos, y yera difícil decidise por unu.
En marzu de 1918, cuando'l Gobierno bolxevique concluyó una paz separada coles Potencies Centrales, los alemanes ocuparon el Donbás y Khrushchov fuxó a Kalínovka. A fines de 1918 o principios de 1919 l'Exércitu Coloráu movilizar como comisariu políticu. El puestu de comisariu políticu fuera apocayá introducíu cuando los bolxeviques llegaron a depender menos de los activistes obreros y más de reclutes militares; les sos funciones incluyíen el adoctrinamiento de reclutes nos principios del bolxevismu y la promoción de la disposición moral y pa la batalla de les tropes. Empezando como comisariu pa un pelotón de la construcción, Khrushchov aportó a comisariu d'un batallón de construcción y foi unviáu al mandu de un cursu políticu de dos meses. El mozu comisariu foi atacáu delles vegaes, anque munches de les hestories de la guerra que diría na vieyera trataron más de la so torpeza cultural (y la de les sos tropes), en llugar de combate. En 1921, terminó la guerra civil, y Khrushchov foi desmovilizado y asignáu como comisariu pa una brigada de trabayu nel Donbás, onde él y los sos homes vivieron en condiciones precaries.
Les guerres causaren fames y una devastación xeneralizada, y una de les víctimes de la fame y les enfermedaes foi la esposa de Khrushchov, Yefrosinia, quien morrió de tifus en Kalínovka mientres Khrushchov taba nel exércitu. El comisario tornó pal funeral y, fiel a los sos principios bolxeviques, negar a dexar que'l ataúd de la so esposa entrara na ilesia llocal. Pero como la única forma d'entrar nel campusantu yera al traviés de la ilesia, llevantó'l ataúd y pasó sobre la cerca escontra'l campusantu, sorprendiendo a l'aldega.
Funcionariu del partíu
Años nel Donbás 240px|miniaturadeimagen|derecha|Rexón del Donbáss dientro del mapa políticu actual d'Ucraína Al traviés de la intervención d'un amigu, Khrushchov foi asignáu en 1921 como subdireutor d'asuntos políticos de la mina de Rutchenkovo na rexón del Donbás, onde trabayara enantes. Quedaben inda dalgunos bolxeviques na zona. Nesi momentu, el movimientu estremar pola Nueva Política Económica de Lenin, que dexó ciertu grau d'empreses privaes y foi vista como un retrocesu ideolóxicu por dellos bolxeviques. Magar la responsabilidá de Khrushchov taba nos asuntos políticos, arreyar nos aspeutos práuticos de la continuación de la producción total na mina dempués del caos de los años de guerra. Ayudó a reiniciar les máquines (les pieces claves y los documentos que fueren destruyíos polos propietarios pre-soviéticos de les mines) y llevaba el so vieyu traxe de mines pa los percorríos d'inspección.
Khrushchov tuvo un gran ésitu na mina Rutchenkovo, y a mediaos de 1922 ufiertóse-y la direición de la cercana mina de Pastujov. Sicasí, refugó la ufierta, buscando que se va asignar a la escuela téunica apocayá establecida (téjnikum) en Yúzovka, anque los sos superiores amosáronse ronciegos a dexalo dir. Como tenía namái cuatro años d'educación formal, inscribir nel programa de formación (rabfak, abreviatura de rabochi fakultet, esto ye, facultá d'obreros) axuntu al téjnikum que fuera diseñáu p'atraer a los estudiantes ensin educación secundaria, un requisitu previu pa la so entrada nel téjnikum. Mientres tuvo inscritu nel rabfak, Khrushchov siguió'l so trabayu na mina de Rutchenkovo. Unu de los sos profesores describiólu más tarde como un pésimu estudiante. Tuvo más ésitu na promoción del Partíu Comunista; poco dempués de la so almisión nel rabfak n'agostu de 1922, foi nomáu secretariu del partíu col téjnikum completáu y convirtióse nun miembru del buró - el conseyu de Gobiernu - del comité del partíu de la ciudá de Yúzovka (renomada Stálino en 1924). Xunióse de volao a los partidarios de León Trotsky n'oposición a los d'Josif Stalin na cuestión de la democracia del partíu. Toes estes actividaes dexar con poco tiempu pa los sos estudios y anque más tarde afirmó terminar los sos estudios de rabfak, nun ta claru si esto yera ciertu.
En 1922, Khrushchov conoció y casóse cola so segunda esposa, Marusia, que'l so apellíu de soltera ye desconocíu. Los dos dixebráronse rápido, anque Khrushchov ayudó a Marusia nos años posteriores, especialmente cuando la fía d'una rellación anterior de Marusia sufrió una enfermedá mortal. Poco dempués del matrimoniu fallíu, Khrushchov conoció a Nina Petrovna Kujarchuk, una organizadora del partíu bien educada y fía de llabradores acomodaos ucraínos. Los dos vivieron xuntos como home y muyer mientres el restu de la vida de Khrushchov, anque nun rexistraron el so matrimoniu hasta 1965. Tuvieron dos fíos: Serguéi, que nació en 1935, y Elena, nacida en 1937.
A mediaos de 1925, Khrushchov foi nomáu secretariu del partíu del raikom, o comité de distritu (raión), Petrovo-Marinsky, cerca de Stálino. L'área del raikom yera d'alredor de 1000 km² y Khrushchov tuvo en constante movimientu a lo llargo del so dominiu, teniendo interés inclusive polos asuntos de poca importancia. A finales de 1925, Khrushchov foi escoyíu como delegáu ensin derechu a votu nel XIV Congresu del Partíu Comunista de la Xunión Soviética en Moscú.
Protexíu de Kaganóvich