Pradejón ye un conceyu de la comunidá autónoma de La Rioxa (España), famosu por ser el pueblu que más xampiñón y cogordes produz de toa España. Popularmente ye conocíu como 'el pueblu del xampiñón'.
Xeografía Llenda al norte cola provincia de Navarra, coles llocalidaes de Lodosa, en Monte Altu (474 msnm y Sartaguda que la dixebra'l ríu Ebro; al sur coles llocalidaes de Calahorra, Autol y Quel; al este con Murillo de Calahorra y los términos de La Plana y Valroyuelo (dambos de Calahorra); y al oeste colos términos de Piñuela, Los Forcayos, Campo Viejo y Noceleón (dambos d'El Villar de Arnedo y Arnedo).
La xurisdicción de Pradejón algama 31,76 km², pudiéndose estremar seis zones: les parceles colindantes al pueblu (3.040 ha), el ferrocarril (3,6 ha), la carretera Zaragoza-Logroño (8,5 ha), la carretera llocal (5 ha), los caminos vecinales (27 ha) y la Canal de Lodosa o Victoria-Alfonso (55 ha). Lo que suma un total de 3.139,10 ha.
Los principales montes de la so xurisdicción son La Mayada del Cantar (415 msnm), Les Raposeras (que'l so pico más altu ye de 468 msnm), Mayar (425 msnm) y Cabezo Royo (383 msnm).
El únicu ríu que pasa pol conceyu ye l'Ebro, que trescurre pel norte de la so xurisdicción. L'agua pa los sos campos suminístralo la canal de Lodosa
Climatoloxía Los principales vientos qu'azoten Pradejón son seis: l'aire de la Peña (que vien de Sartaguda), la chorna (que vien del sur), el gallegu (que vien de Carbonera y Los Molinos de Ocón), el milagrés (que vien de la llocalidá navarra de Milagro), el navarru (que vien de San Adrián) y el cerciu (aire entemedio ente'l gallegu y el de la Peña).
Demografía La crecedera demográfica de Pradejón foi sosteníu na última década, anque ente 2005 y 2006 algamó cifres cercanes al 5%, lo que lo asitia nel quintil de mayor crecedera ente los conceyos de La Rioxa. La principal causa d'esta crecedera haise por cuenta de la llegada masiva d'inmigrantes, lo que remocicó d'una manera positiva al pueblu.
El conceyu, que tien una superficie de 31,76 km², cuenta según el padrón municipal pa del INE con habitantes y una densidá de hab./km².
Economía Tradicionalmente foi un pueblu de pastores onde la ganadería yera la base de la so economía, ente que l'agricultura ocupaba un puestu secundariu. Sicasí la so paulatina crecedera, ente los sieglos XVIII y XX, fizo que l'agricultura moviera'l sector ganaderu a un segundu planu. Finalmente, a principios de los años 60, centró la so economía na producción de xampiñón y cogordes, siendo na actualidá la llocalidá que más xampiñón y cogordes produz de toa España.
Na actualidá, tantu l'agricultura como la ganadería son dos sectores que se topen en recesión: La ganadería ye principalmente ovina y, en menor midida, vacuna; siendo este un sector bien amenorgáu y empuestu a sumir. L'agricultura esperimentó un fondu cambéu nes últimes décades, una y bones los productos hortofrutícolas de consumu domésticu fueron sumiendo a favor d'una agricultura de mercáu qu'apurre una mayor rentabilidá económica. Destaquen equí'l cultivu de la olivar, l'almendral, la coliflor y, sobre manera, la vide. Nos últimos años, Pradejón abrióse pasu nel mercáu vitivinícola.
Na llocalidá atopa l'únicu mataderu de coneyos de La Rioxa.Agricultura va apurrir 3.000 euros pa majorar les esportaciones de coneyos
Evolución de la delda viva El conceutu de delda viva contempla namái les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial.
La delda viva municipal per habitante en 2014 xubía a 649,22 €.División de la delda viva de 2014 (datu del Facienda y Alministraciones Públiques, Delda Viva de les Entidaes Llocales ) ente'l númberu d'habitantes del conceyu d'esi mesmu añu (datu del Institutu Nacional d'Estadística, Nomenclátor: Población del Padrón Continuo por Unidad Poblacional). thumb|Torre de la ilesia de Santa María.
Principales fiestes relixoses Fogueres de San Antón: celébrense'l 17 de xineru de tolos años, nesta festividá faen fogueres per tol pueblu. Los vecinos compiten por ver quién fai la foguera más grande y, cuando la intensidá del fueu ye menor, los mozos salten les fogueres.
Fiestes de Xueves Santu: esti día, el párrocu llava los pies de 12 neños que van faer esi añu la comunión, igual que Xesucristu fixo colos 12 apóstoles en la Última Cena. Los neños salen pol pueblu a pidir dineru poles cases, dineru col que más tarde van faer una cena. Nesti casu, el que lleva'l bote fai de Xudas Iscariote.
Fiestes de San Isidro: estes celebren el 15 de mayu tolos años, esti día la cofradería saca a pasiar al santu per tol pueblu. Depués el cura bendiz les rosques y demás alimentos que los fieles lleven a la ilesia.
Fiestes de San Antonio: estes celebrábense tradicionalmente el 13 de xunu de cada añu, pero esti día solía coincidir coles mayores xeres del campu, polo qu'en 1810, el Conseyu de la Villa de Pradejón alcordó trespasar estes fiestes al 14 de setiembre, día de la Cruz. Na actualidá estes fiestes suelen celebrase mientres la primer selmana del mes de setiembre, son les llamaes "fiestes de branu".
Fiestes de San Ponciano: estes celebren el 19 de payares de cada añu, son les llamaes "fiestes d'iviernu" y namái duren una fin de selmana.
Patrimoniu Torre exenta de la ilesia de Santa María. Del sieglu XVIII.
Historia
Prehistoria 440px|thumb|Cuarcites trabayaes en Cantarroyuela, por P. Utrilla, R. Domingo y A. Pérez.
Los afayos más antiguos fueron afayaos por Arturo Pérez en 1998, nun meandro del ríu Ebro asitiáu nel territoriu de Cantarroyuela, topándose en superficie delles pieces lítiques tallaes en cuarcita: 13 allisadores, 14 choppers, 23 raspadores, 3 palets-disques, un percutor y un chopping-tool, según lascas ensin retocar y denticulados. La datación d'esti afayu ye un problema por cuenta de que les pieces fueron afayaes en superficie, pero calcúlase qu'estes se fabricaron ente'l final de la Edá del Bronce y principios de la Edá del Fierro.
Historia Antigua La siguiente referencia histórica hemos de buscala nel sieglu II e.C., nesti sieglu Pradejón nun apaez como tal, pero'l so futuru allugamientu fai la función de frontera ente los territorios apoderaos peles grandes ciudaes próximes: la Varia de los berones (actual Dimi) y la Kalakorikos de los vasconos (actual Calahorra).
Destaca d'esta dómina'l alfar romanu topáu na zona de Mayar, el so descubrimientu tuvo llugar tres socesives escavaciones llevaes a cabu ente 1985 y 1992, que dieron como resultáu tan sorprendente afayu.
300px|left|thumb|Escavaciones del alfar romanu de Mayar nos años 90.
Respectu al orixe de Pradejón como llocalidá, tantu la fecha como les razones poles que se fundó'l pueblu son una incógnita. A pesar d'ello, embaráxense dos hipótesis posibles qu'espliquen los sos oríxenes:
La primer hipótesis, afirma que'l pueblu desenvolver a partir d'una antigua villa romana qu'apiguró a la población de la contorna y llogró sobrevivir a la crisis del sieglu III a.C, sufrida en tol Imperiu romanu.
La segunda hipótesis, atribúi l'orixe de Pradejón a un asentamientu nuevu favorecíu polos pastores de la ciudá romana de Calagurris (actual Calahorra), quien colaben col ganáu hasta les tierres pradejoneras, qu'entós daquella yeren un gran prau. La distancia considerable qu'había dende'l prau hasta la urbe, pudo favorecer qu'esti pastores acabaren asitiándose d'una manera permanente na zona.
Posiblemente, dambes hipótesis tengan parte de razón, pos ye bien probable que l'orixe de Pradejón fora dalguna de les munches villes romanes de la comarca de Calagurris, que llogró caltenese poblada mientres la Edá Media gracies a l'actividá trashumante de los pastores de Calagurris y a los escasos llabradores que decidieron quedase na aldega, onde van cultivar parte de les tierres del fértil prau que, más tarde, va dar nome a Pradejón.
Historia Moderna 220px|thumb|Ermita de San Antonio, construyida escontra 1796 y reutilizada como parvulario.
La primer referencia histórica de Pradejón data del añu 1592, fecha na que'l párrocu del pueblu empezó a anotar los primeros bautismos, matrimonios y fallecimientos. Entós daquella, el pueblu yera namái un conxuntu de cases y corrolades xunto a una pequeña y ruinosa ilesia, que asitiábase nel allugamientu de l'actual. El mala traza d'esta, según la falta de confesionariu y de concha bautismal, fizo que l'obispu obligara a los pradejoneros a reformar la ilesia, reforma que se llevó a cabu en 1799 colos diezmos del pueblu. La ilesia resultante foi la que los pradejoneros conocieron hasta'l so valtamientu nel añu 1990.
Nesta dómina, Pradejón yá supera'l centenar de vecinos, pudiendo pagar yá a un ciruxanu, a un médicu y a un mozu maestru de la llocalidá llamáu Matías Vicioso, qu'exercía'l so cargu dende 1792. Sicasí, enfermedaes como'l tifus, la viruela, la malaria o les fiebres maltes, fixeron que la crecedera demográfica del pueblu fora lentu y la mortalidá infantil alta. Con éses nun ye d'estrañar que Pradejón algame la so independencia (1803) con menos población que nel sieglu XVII.
Historia Contemporánea
La independencia de Pradejón (1803) 220px|left|thumb|Robla del rei Carlos IV nel Llibru d'Independencia de Pradejón.
El 4 de marzu de 1803, un decretu robláu pol monarca Carlos IV n'Aranjuez concedió a Pradejón la independencia alministrativa de Calahorra; asina, ésti pasó de ser un barriu calagurritano a ser una villa independiente. El preciu a pagar pola independencia foi de 25.808 reales de vellón, unos 220 real per vecín, dineru que tuvieron que pagar estos en mano, moviéndose hasta Madrid. Les fontes rellaten la rensía que Calahorra guardó a Pradejón, dempués de qu'esti independizóse, según los pleitos nos que'l pueblu viose envolubráu en 1805 con Ausejo, El Villar y Lodosa, pa quien la independencia de la villa foi tamién mal vista.
La Guerra d'Independencia Española (1808-1814) Tantu la construcción de la nueva ilesia como'l pagu de la independencia, empeñó a los pradejoneros d'una manera considerable, sumiéndolos nuna crisis subsistencial que se va saldar con 36 muertos en 1804. Esta crisis va agravar col empiezu de la Guerra d'Independencia Española en 1808. Nesti conflictu, Pradejón participó na defensa contra la invasión francesa, dedicándose a abastecer a les tropes españoles. Sicasí, la villa topábase ente dos fueos, pos al empar qu'abastecía con cebera a les tropes españoles, tenía de faer lo mesmo colos 25.000 soldaos franceses acampaos al otru llau del ríu Ebro. Esto llevó a Pradejón a una nueva crisis subsistencial, obligando al alcalde a refugar l'ayuda a dambos bandos, ante lo cual, les dos partes amenaciaron a la villa con una invasión militar.
220px|thumb|Nota escrita por un guerrilleru al alcalde de Pradejón en 1811, pidiéndo-y cebera. "Un carneru y trenta panes, cuatro cántares de vinu y una fanega de cebada".
El 23 de payares de 1808 tuvo llugar la Batalla de Tudela, na que les tropes napoleóniques salieron victorioses, lo que dexó a Pradejón so ocupación francesa. A partir d'esti momentu, les tropes franceses nun van pidir cebera, sinón que los coyer ensin permisu. Ente 1809 y 1813, la probeza en Pradejón va ser estrema. El párrocu va llegar a cobrar 27 reales a los vecinos que deseyen coyer páxaros del teyáu de la ilesia. La paya va abrasase y el vinu va ser arramáu polos franceses.
A partir de 1813, los sulevaos españoles van llograr ganar terrén a los franceses, que van acabar abandonando La Rioxa tres la Batalla de Vitoria, el 21 de xunu de 1813. Col final de la guerra y la victoria española en 1814, Pradejón quedó envolubráu nuna crisis económica y demográfica que nun va superar en delles xeneraciones.
La Restauración Absolutista y el reináu de Sabela II (1814-1868) thumb|Antiguu Xuegu de Pelota construyíu en 1807. Nel so tiempu foi unu de los primeros de La Rioxa. Anguaño, n'el so allugamientu topa l'antiguu Guarderío.