El conceyu de Zalla ye un conceyu de la comarca de Les Encartaciones, Vizcaya, País Vascu, España, faltando 24 km de Bilbao direición oeste, cruciáu peles agües del ríu Cadagua.
Política Eleiciones municipales de 2011 Hasta 2011 el PNV foi'l partíu más votáu en Zalla dende 1979 y ostentó l'alcaldía mientres esi periodu. Sicasí, nes eleiciones de 2011 producióse un entorno eleutoral, llogrando la mayoría absoluta la candidatura d'Aralar y resultando eleutu na alcaldía la so cabeza de llista, Javier Portillo Berasaluze. Nes eleiciones de 2015 l'alcalde resultó reelixíu pola agrupación Zalla Bai: <p align="center">Plenu del Conceyu de Zalla (2015-2019) Partíu políticu Votos % Conceyales Voceru Zalla Bai 2.737 54,45% 7 Javier Portillo Berasaluze EAJ-PNV 1.713 33,45% 5 Irene Pardu Portillo EH Bildu 353 6,89% 1 Nela de Diego Ruiz
thumbnail|left|Vista parcial de la casa'l conceyu de Zalla.
Corporaciones locales en Zalla dende 1979 #Mandatu !EAJ-PNVPSE-EE (PSOE)HB / EHUCDAVZAlternativa Verde de ZallaEAPPEAJ-PNV / EAEB-B-AralarBildu-EH Bildu Zalla Bai11979-1983913121983-1987921131987-19916Pactu de Gobiernu ente'l PNV y el PSE-EE.22341991-19958En 1993, trés conceyales del PNV formaron grupu propiu. Entós, la PNV apautó con EA para alcalzar la mayoría absoluta.</p>21251995-19998211161999-20038211172003-2007211El PNV allegó a les eleiciones en coalición con EA.82007-2011102192011-2015411792015-2019517
Escudu heráldicu, xentiliciu y toponimia 200px|thumbnail|right|Escudu municipal de Zalla. L'escudu de Zalla ye partíu: una ponte de dos güeyos sobre ondes d'agua, y sobre él San Miguel Arcánxel con espada na mano derecha y la balanza de la xusticia na esquierda en degomán de matar al dragón. Representa'l ríu Cadagua y dalguna ponte emblemática que la so identificación nun ta clara, y la advocación de San Miguel Arcánxel. Nel otru llau tien un árbol terrasado en oru con abiyotes y un llobu pasante al tueru. El llobu ye un animal que polo que polo xeneral en heráldica suel representar a los guerreros medievales, en contraposición al lleón o'l águila que representen a la monarquía. El llobu amosar con una presa na boca, la pata delantera llevantada y el rabu estendíu, en degomán d'ataque. Esti símbolu fai referencia a la Edá Media y a les Guerres de Bandos de les que Zalla foi escenariu constante.
El xentiliciu formal de Zalla n'español ye zalluco /a (zallatar n'euskera), anque dalgunos prefieren el términu "zallense" y en menor midida bruxu /a.
L'orixe del topónimu Zalla ye totalmente desconocíu.
Historia L'actual conceyu de Zalla foi históricamente una anteiglesia del Señoríu de Vizcaya y la so hestoria vien condicionada pola hestoria d'este.
Prehistoria y Edá Antigua Tiénense muertes de vida humana dende la prehistoria. Foi topáu nel conceyu un asentamientu humanu neolíticu en forma de pobláu cercáu datáu na Edá del Fierro nel barriu de Bolumburu. En Zalla tamién s'atoparon restos de l'antigua calzada romana que se dirixía a Flaviobriga (Castro-Urdiales).
Edá Media Na Alta Edá Media (sieglu IX) afectó a Zalla la repoblación que se produció mientres el reináu d'Alfonsu I d'Asturies (sieglu VIII). Esti fechu demostrar la hestoria de Rubio Díaz d'Asturies, un noble ástur-lleonés fíu de Diego Ruiz d'Asturies, conde de Noreña, y Jimena, fía d'Alfonsu V, rei de Llión. Asitiar nel valle del Ríu Cadagua, daquella llamáu Valle de Salcedo, lo que derivó na fundación del Señoríu de Valle de Salcedo so la so autoridá y al qu'asocedió la fía que tuvo cola so esposa Constanza, María de Salcedo. María casó con Galindo Velásquez, señor d'Ayala, y el territoriu quedó venceyáu a esti señoríu dende entós. Sicasí, a partir de 1142 la zona cayó sol influxu de la casa d'Haro, señores de Vizcaya.
Nel sieglu XII apaez Zalla nos documentos. Nesti sieglu edificóse la primer parroquia de San Miguel. A partir del sieglu XIII empezaron a surdir diverxencies ente los llinaxes, dixebrándose los Salcedo de los Ayala. Na Baxa Edá Media, por tanto, sufrió con especial roxura la crisis medieval, siendo escenariu constante de les Guerres de bandos. Zalla apaez citada nes Bienandanzas y fortunes de Lope García de Salazar, onde narra dellos enfrentamientos armaos esencialmente ente los llinaxes de Salazar y Marroquín (emparentaos dambos colos Salcedo), que s'apostaron el control del territoriu de Zalla mientres el sieglu XV arreyando a otros múltiples llinaxes. Resultáu d'estes guerres llevantar en Zalla diverses cases-torre, dalgunes de les cuales caltiénense güei. Los enfrentamientos concluyeron cola promulgación de los Capitulados de Garci-López de Chinchilla per parte de los Reis Católicos nos años de 1480 y, pasu ente pasu, col fortalecimientu de les instituciones locales. Nesti contestu surde la institución de l'alcaldía, teniendo en cuenta que yá fuera aprobáu en 1394 el primer Fueru de Les Encartaciones y Zalla formaba parte de la Xunta d'Avellaneda dende entós como conceyu.
Zalla foi y ye pasu d'una variante del Camín de Santiago de la Mariña.
Edá Moderna 250 px|thumbnail|right|Ilesia de San Miguel de Zalla El Conceyu de Zalla axuntábase frente a la ilesia matriz de San Miguel. Tenía un Alcalde qu'impartía xusticia en primer instancia como representante del Rei, cargu que se consiguía por designación real, pero que col tiempu pasó a consiguise por aciu merca de varar por homes influyentes a la Corona. Felipe III concedió a la poderosa familia Lezama el privilexu d'ostentar l'alcaldía de forma vitalicia y hereditaria. Esta situación caltener hasta que los vecinos de Zalla aconceyaos n'asamblea decidieron mercar ellos mesmos la vara d'Alcalde, que-yos foi concedida en 1694 por Carlos II, lo que-yos facultaba a nomar al so Alcalde. Amás del Alcalde, el Síndicu yera quien representaba a Zalla na Xunta d'Avellaneda, rexía'l Conceyu y encargábase de la facienda municipal, amás d'otros ocho rexidores, toos ellos nomaos por insaculación por un mandatu añal. Sicasí, como pa ostentar l'alcaldía yera requisitu saber lleer y escribir, esti cargu siguió siendo apoderáu por families poderoses.
En 1630 Zalla decide xunise a la Xunta de Guernica como anteiglesia independiente de la Xunta d'Avellaneda, abandonándola en 1740 por desavenencies col Gobiernu vizcaín. En 1800 ye obligada por decretu real definitivamente a xunise a él como toes Les Encartaciones.
Mientres tola Edá Moderna Zalla sofitaba la so economía na producción siderúrxica tradicional con diverses ferrerías a les veres del Cadagua, según cola producción de farina en molinos hidráulicos. Tamién tuvo relevancia na agricultura la producción de maíz y chacolín y viose afeutada de dalguna forma pol comerciu que pasaba pola aduana de Valmaseda dende Castiella hasta'l puertu de Bilbao. Nel añu 1704 Zalla cuntaba con 173 fogueras, según esprender del fogueramiento efectuáu nel citáu añu en toa Vizcaya. La mayor parte de la población dedicar a la llabranza so arriendu, siendo la propiedá de la tierra apoderada por unos pocos mayoralgos.
Edá Contemporánea La Guerra de la Independencia española dexóse sentir en Zalla. La Grande Armée entró y escaló Zalla quemando y robando les riqueces de les ilesies de San Miguel, Santiago y Santa Isabel, creando un enorme trestornu a la población y a la so manera de vida. El Conceyu y los particulares tuvieron qu'abastecer a les tropes franceses, llevando a munchos y al propiu Conceyu a la quiebra. De la mesma les Guerres Carlistes fixéronse notar nel conceyu, siendo escenariu de maniobres y acantonamientos militares. La primer metá del sieglu XIX foi tiempu de crisis en Zalla. Adoptó per primer vegada'l sistema municipal lliberal en 1841 tres la Primer Guerra Carlista, anque camudó al tradicional según les circunstancies.
Ente 1846 y 1850 Pascual Madoz describió a Zalla nel so famosu diccionariu de la siguiente manera:
Mientres esta dómina Zalla apaez fuera de la zona d'usu del vascuenciu, según el mapa ellaboráu por Louis Lucien Bonaparte en 1863.
La Revolución industrial llegó a Zalla a finales del sieglu XIX. Les ferrerías entraron en crisis y llegaron nueves fábriques como Papelera Española, Fábrica de Papel de Fumar y la Sociedá Llétrica Urrutia. La instalación de la Papelera Española fixo posible más que nenguna otra actividá l'ascensu del conceyu, pasando de ser un área rural a avanzar nel so desenvolvimientu urbanu. Nesi sentíu, l'área central d'El Corrín (güei Mimétiz), alredor de la ilesia de San Miguel, ampliar col nuevu área d'Aranguren, onde s'alluga la fábrica de papel y que foi llugar de residencia de munchos de los sos trabayadores. Produzse un gran ascensu demográficu que s'estiende a tol sieglu XX al traviés de l'atracción de población primero de los conceyos vecinos de Valmaseda, Güeñes y Gordejuela y dempués d'otres provincies, fundamentalmente Álava, Burgos y Palencia. Esti fenómenu foi posible gracies al Ferrocarril de La Robla, inauguráu en 1894.
Nesti sieglu Zalla tuvo apoderada primero pol carlismu hasta dempués de la Tercer Guerra Carlista. Asina lo demuestra la victoria eleutoral de los carlistes nes eleiciones celebraes mientres el Sexeniu Democráticu. Dempués son los partíos dinásticos los qu'ocupen el poder municipal hasta la crisis de la Restauración. Bien entráu'l sieglu XX fai apaición el nacionalismu vascu y en menor midida, el socialismu, entrando en dura competencia cola Lliga Monárquica de Vizcaya. Les eleiciones municipales de 1931, que provocaron la cayida de la monarquía d'Alfonsu XIII, dieron la victoria al PNV en Zalla.
Nos años de la Segunda República Española tenía como primer fuercia al PNV siguíu del PSOE. Tuvo representada na asamblea d'Estella que redactó'l Estatutu Vascu-Navarro. El resultáu nesta llocalidá del plebiscitu de 5 de payares de 1933 sobre l'estatutu de Estella foi de 1.780 a favor d'un censu de 1.871. Mientres la Guerra Civil Española quedó en zona republicana sol control del Gobiernu d'Euzkadi. El conceyu cayó en manes de los rebeldes en xunu de 1937, siendo tomada poles tropes requetés de la IV Brigada de Navarra mandada por Camilo Alonso Vega y recibiendo bombardeos de la Lexón Cóndor alemana.
Na segunda metá del sieglu XX el conceyu vive una espansión importante convirtiéndose nel primeru de Les Encartaciones tocantes a población. Tresformóse pasu ente pasu nun conceyu esencialmente residencial. Mientres el postreru cuartu de sieglu Zalla siempres tuvo gobernada por alcaldes del Partíu Nacionalista Vascu, en coalición col Partíu Socialista d'Euskadi ente 1987 y 1990 y con Eusko Alkartasuna ente 2003 y 2007. Viose afeutada pola realidá política del País Vascu. En 1997, l'asesinatu de José María Aguirre Larraona, axente de la Ertzaintza, per parte d'ETA, fizo que les cámares de la prensa nacional punxeren los sos oxetivos en Zalla, una y bones Aguirre yera vecín del conceyu. Nel añu 2011 la PNV foi movíu de l'alcaldía pola candidatura local Zalla Bai.
Xeografía {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=0 width=31% style="float:right; text-align:center;clear:all; margin-right:8px; font-size:90%;" !bgcolor=LightSteelBlue colspan=8 style="color:black;"|Zones de Zalla por población, según el Eustat (2011)Población por entidaes de población de Bizkaia, según sexu, grupos d'edá y nacionalidá. 01/12/2011, según el Eustat |-bgcolor=#efefef !width=4% |Posición !width=87% |Llocalidá !width=9% |Población |- |1ª||align=left|Mimétiz||align=right|5.443 |- |2ª||align=left|Aranguren||align=right|1.826 |- |3ª||align=left|Sollano||align=right|591 |- |4ª||align=left|La Herrera||align=right|290 |- |5ª||align=left|Ocharán||align=right|229
|Total:||align=left| ||align=right|8.379
Asitiáu nes Encartaciones, Zalla falta 24 quilómetros al oeste de Bilbao. Ta travesáu pel ríu Cadagua, que forma un valle carauterísticu con dos llanura a entrambos llaos del ríu que son arrodiaes por alienaciones montascoses erosionaes de forma importante. Destaquen cumes que formen el so valle como: Artegui, La Cabana, Basoaga, Espaldaseca, Rioya y Ilso.