Vilviestre del Pinar ye una llocalidá y un conceyuCódigu INE 425 asitiaos na provincia de Burgos, comunidá autónoma de Castiella y Llión (España), comarca de La Demanda, partíu xudicial de Salas de los Infantes, cabecera del conceyu del so nome.
Xeografía Ye un conceyu y llocalidá del sureste de la provincia de Burgos (Castiella y Llión, España). Bañáu peles agües del Arlanza (al norte del conceyu) y l'Abeyón (al sur del mesmu), atopar a 78 quilómetros al SE de Burgos, y toma una estensión de 38,1 km².
Alministrativamente, ye unu de los conceyos de la comarca de la Sierra de la Demanda, que la so capital ye Salas de los Infantes, a unos 23 km al noroeste de Vilviestre del Pinar.
Xeográficamente, tamién s'inclúi na comarca natural de Pinares, esistente alministrativamente -a efeutos práutica y llegales- na provincia de Soria.
Amás, el conceyu de Vilviestre del Pinar forma parte de la Mancomunidá Alta Sierra de Pinares xunto colos conceyos de Palacios de la Sierra, Canicosa de la Sierra, Regumiel de la Sierra, Neila y Quintanar de la Sierra, sede de la Mancomunidá. Toos ellos son conceyos que formen parte de los dos comarca antes mentaes.
El cascu del pueblu estremar en dos barrios: Sant Martín, al norte, na zona baxa, onde s'atopa la ilesia, el conceyu y l'antiguu frontón; y San Roque, al sur, onde s'atopen les escueles, el parque conocíu como El Campu y el frontón nuevu.
El Monte Carmona (1448 msnm), nel corazón del territoriu vilviestrino, ye'l puntu más eleváu del conceyu.
El territoriu municipal ta densamente pobláu por formaciones montiegues de pinu montés, anque tamién hai una elevada presencia d'otres especies arbóreas, como'l caxigal o la carrasca (al oste del conceyu álzase un monte conocíu como El Carrascal), el carbayu o'l pinu negral.
Situación xeográfica de Vilviestre del Pinar: Noroeste: Palacios de la Sierra / Haedillo y Mencilla Norte: Monte Campu (2049 msnm) Nordeste: Quintanar de la Sierra / Picos de Urbión Oeste: Palacios de la Sierra 75px Este: Canicosa de la Sierra Suroeste Monte de Vilviestre Sur: San Leonardo de Yagüe Sureste: Soria (provincia)
Formes de vida Vive de la industria de la piedra, maderera y de la ganadería.
Arquiteutura Interesantes cases cúbiques de carreteros y dalgún palaciu con escudos del s. XV al XIX.
Demografía El conceyu tien una población total d'unos 600 habitantes (616 habitantes según el censu de 2015).
Evolución demográfica del conceyu de Vilviestre del Pinar: Añu 1842 1877 1887 1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2011 2015 Habitantes 321 683 739 686 663 742 797 841 1011 1123 1273 1041 1015 827 762 650 616
Historia Vilviestre del Pinar, asitiáu ente los 1060 y 1450m., forma parte d'una comarca de gran riqueza natural que s'estiende poles estribaciones de les sierres de Urbión, Neila y Demanda. Esta condición xunto a l'alloñanza de los centros de poder foi determinante nel so aportar históricu. Col so territoriu cubiertu de montes maduros de pinu y carbayu, poco preséu pa l'agricultura, l'actividá económica basar na ganadería, desenvolviéndose bien ceo una industria carreteril, aprovechando la bayura de madera.
'PREHISTORIA': Dende'l sieglu V a.c., el nuesu territoriu, dientro de la Cultura Celtibérica, pertenez a los Pelendones. Confinaos nes cabeceres del Duero y Arlanza, arrodiaos de los tamién celtiberos Arévacos, Túrmogos y Berones qu'ocuparíen les tierres más baxes y fértiles del valle del Duero, Arlanzón y so Najerilla. El pueblu de los pelendones, ye'l mesmu al que pertenecía tamién Numancia, y qu'opondría feroz resistencia a la conquista romana. Nel términu de Vilviestre del Pinar hai dos magníficos allugamientos, posibles restos de poblaos d'esta dómina, pendientes d'estudiu arqueolóxicu.
'EDÁ MEDIA': Tres la invasión musulmana, les poblaciones de zones llanes fuxeron o fueron obligaes a instalase nos montes cantábricos pol rei asturianu Alfonsu I. Na nuesa contorna nunca llegaron los musulmanes o siquier nunca s'establecieron dáu'l calter montascoso y escaso riqueza agrícola. Los habitantes de la nuesa contorna tuvieron de siguir cola so forma de vida habitual, protexíos pelos sos montes de les indeseables razzias musulmanes y cristianes del norte. Vivieron en pequeños poblaos bien cercanos unos d'otros, de los que nos quedaron los sos necrópolis por tar tallaes na roca. Abondosos en tola contorna, en Vilviestre del Pinar atopen restos debaxo de l'actual ilesia y nel Rincón, al llau del ríu Arlanza.
A empiezos del s. X, llegaríen los primeres repobladores cristianos del norte que se xuniríen cola población indíxena pasando a formar parte del nuevu Condáu creáu alredor de Lara, dependiente del Reinu de Llión, presidíu por Gonzalo Fernández, cabeza de los repobladores y la so esposa Muniadona de posible orixe autóctonu.
La espectacular meyora cristiana de finales del sieglu X vese frenáu y amenaciáu polos musulmanes que recuperen con Almanzor a partir de 975 Osma, Gormaz y Clunia, afitándose nes sos fortaleces y convirtiendo a la nuesa zona en sangrienta frontera.
Ye nesta dómina onde s'asitia l'aición del poema de los siete infantes de Lara, na que'l Sr. de Vilviestre, Ruy Velázquez, reputáu guerreru de la corte de García Fernández, confundíu poles falses acusaciones de la so recién esposa Lambra de Bureba escontra los sos sobrinos, los Infantes de Lara, traicionar y dexa vencer ante los agarenos. L'hermanascu de los Infantes, Mudarra González, según el poema, va tomase cumplida vengación matando a Ruy Velázquez, quemando viva a Dña. Lambra y quemando la villa de Vilviestre. Ye citáu por D. Ramón Menéndez Pidal na so obra: La lleenda de los infantes de Lara.
Muertu Almanzor en 1002, vuelve la contorna a la tranquilidá. A lo llargo del siguiente sieglu les sos xentes van pasar a repoblar Ávila y la so tierra, según l'ampliu territoriu qu'agora se -yos abrir al sur. Les menciones documentales más antigües esistentes de Vilviestre son de 1052 y 1092 correspondientes a donaciones al monesteriu de Arlanza per parte de families nobles. En 1187 yá esiste constancia de la ilesia de S. Juan de Vilviestre en bulda d'Urbanu III.
En 1371, ye señora de Vilviestre, Dña. Mayor de Castañeda, vilba de Fernán Sánchez de Velasco. Va Fundar mayoralgu a favor del so fíu Pedro de Velasco, muertu nel asediu de Lisboa, colos sos territorios de la Casa de Salas y los de les Merindades del so home, que van ser el xerme del poderosu Ducáu de Frías, col que'l conceyu de Vilviestre va caltener pleitos hasta la estinción de los señoríos en 1820.
'EDÁ MODERNA': Nel reináu de los Reis Católicos créase la Real Cabaña de Carreteros, que tan importante habría de ser pa Vilviestre nos sieglos siguientes. Llegó a ocupar a la práutica totalidá de la población. Ente otros privilexos, motivaos pola so estratéxica contribución nos portes de guerra y cebera, tuvo'l de que nun se fixeren lleves de soldaos nel so territoriu mientres los s. XVI hasta la so decadencia final na década de 1840.
Con más de 300 carretes nos sieglu XV y XVI, llegaría Vilviestre a cuntar con 392 carretes a mediaos del s. XVIII, tando presentes los carreteros de Vilviestre en cuantes guerres hubo na península, teniendo especial protagonismu nes guerres de Cataluña y Portugal de 1633,1644 y 1677, y na Socesión de principios del s. XVIII nes que se documentan importantes baxes. Pa los más de 1.200 gües necesarios pa la carretería, teníen los carreteros de Vilviestre, xunto a los de les villes vecines derechu de posesión de grandes deveses nes riberes del Duero y Esla, sufriendo importantes amenorgues de ganáu nes deveses zamoranes pertenecientes al obispáu de Astorga, nes guerres con Portugal de 1644, de les que pudo recuperase.
Hasta finales del s.XVIII, práuticamente tol términu municipal yera de propiedá comunal, alministráu de forma democrática y exemplar al traviés del conceyu, por ordenances o reximientos bien conservacionistas que contribuyeron a llograr el magníficu monte que s'esfruta na actualidá. Coles mesmes el conceyu distribuyía ente los carreteros locales, los portes de la madera estrayida del monte, pa la fábrica de los más importantes edificios de la dómina en Castiella, vigues y pez pa los Reales Bajeles, según les cuotes de sal y otros productos estancaos que como miembros de La Cabaña Real de Carreteros correspondía-yos.
Nesta dómina de vitalidá económica, llevantáronse sólidos edificios de sillería y restauróse y reedificó la ilesia. Sucesos tráxicos como la quema de 1729, qu'afaró'l pueblu, aína superáronse col llogru d'un meyor tratu fiscal y cola pujanza de la carretería. En 1792, Carlos IV, confirmando la tradición concede'l privilexu de los pinos que tan útil sería pa Vilviestre nel desastrosu s.XIX y XX.
'EDÁ CONTEMPORÁNE': Mientres la invasión napoleónica, Vilviestre del Pinar y el so monte, sirvieron d'abellugu principal a la Xunta Provincial de Defensa de Burgos, a la qu'amás se -y emprestaron los aforros del Conceyu, qu'a pesar de cuntar colos sos recibos, nunca se devolvieron. Dende la so imprenta editábense proclames y bandos. Tamién el guerrilleru Cura Merín tenía un campamentu, inda recordáu, en Carmona y depósitu de prisioneros en Vilviestre.
Munchos vecinos apuntáronse como guerrilleros na partida del Cura o nes compañíes del marqués de Barriolucio. Los carreteros sufriríen el principal golpe, del que yá non se recuperaríen. A la obligación de tresportar práuticamente gratis pa unu o otru exércitu, sumáronse les requisas de ganáu per parte de tolos contendentes. Inclusive pueblos, como Alaejos, en Valladolid, requisaron los gües de carreteros de Vilviestre que pastiaben en deveses próximes p'apurri-y los al exércitu francés, ensin compensación dalguna. La victoria sobre los franceses nun traxo la paz deseyada. En 1823 entamar en Vilviestre, partíes de Voluntarios Realistes, defensores del absolutismu de Fernandu VII, el rei felón.
En 1833, empecípiase la 1ª Guerra Carlista. El Cura Merín, firme absolutista y por tanto defensor del pretendiente Carlos, protagoniza'l levantamienato en Salas al qu'alleguen munchos simpatizantes que tien de llicenciar por falta d'equipu. Dende'l so abellugu de Vilviestre pretende actuar, pero los isabelinos acantonen en Vilviestre y restu de la Sierra a dellos batallones del Cuerpu de Carabineros de Mariñes de Galicia al mandu del brigadier D.Pedro Aznar, al Reximientu Castiella nᵘ16 y Provincial de Laredo nᵘ19 del coronel D. Isidoro Hoyos y D. José López Campillo.
Los años 1834 y siguientes, Vilviestre ye escenariu de continuos enfrentamientos ente los bandos en tema. El bandu carlista protagoniza actos de crueldá estrema, a lo que D. Pedro Aznar contesta con fusilamientos inmediatos, como'l del Tte. Coronel carlista Ildefonso Bruno, fusiláu en Vilviestre. Los carlistes llogren faer importantes baxes nes files isabelines.
En mayu de 1838 los carlistes llogren la importante victoria de Hontoria y en setiembre la de Quintanar, quemando dichos pueblos y Regumiel, aiciones poles que'l so xefe Balmaseda, xubiría a brigadier. El pueblu, como tola contorna, quedó galdíu poles continues requisas y pola táctica de tierra quemada emplegada, consiguiendo la impopularidá definitiva de la causa carlista na zona. El yá brigadier isabelín D. Isidoro Hoyos, gracies a la collaboración d'un miembru del Conceyu de Vilviestre sorprendió al Cura Merín nel so campamentu de Carmona, prindando'l so armamentu, caballos y 12 prisioneros. En xunetu de 1839 foi xubíu a Mariscal de Campu. Pela so parte El Cura Merín llogró escapar y la partida esvalixóse. Exiliáu en Francia, morrería'l día de San Martín de 1844.
Mientres la 3ª guerra carlista, el 25 d'agostu de 1873, una partida carlista que quería alzar de nuevu a la Sierra, quemó'l Rexistru Civil, dada la escasa collaboración del conceyu.