Santo Domingo de la Calzada ye una llocalidá y un conceyu español de la comunidá autónoma de La Rioxa, asitiáu a veres del ríu Oja na comarca de La Rioxa Alta.
El so nome vien del so fundador Domingo García, qu'ente otres construyó ellí una ponte pa faer seguro l'encruz del ríu, un hospital y un albergue de pelegrinos, pa facilitar con ello'l pelegrinaxe del Camín de Santiago al so pasu pola llocalidá.
Ye famosu'l milagru del gallu y la pita, según el cual dizse que Domingo García demostró la inocencia d'un pelegrín acusáu equivocadamente de muerte al faer volar una pita que taba rustida nel platu. N'alcordanza del estos fechos, na catedral calceatense hai siempres un gallu y una pita vivos y estendióse el dichu de «En Santo Domingo de la Calzada, onde cantó la pita dempués d'asada». Esti milagru cúntase tamién, con poques variantes, del Gallu de Barcelos, Portugal. En 2009 cumplióse'l novenu centenariu de la muerte del so fundador.
Historia La población de Santo Domingo de la Calzada yera yá un pequeñu burgu nel sieglu XI. Tres la muerte de Domingo un sábadu en 1109, nel Archivu de la Catedral de Calahorra, caltiénense 3 documentos de 1120. el 1º, onde Alfonso VI, concede a Domingo'l terrén onde establecer una ilesia y un Burgu. El 2ª Nel que los Cofrades de la Casa de Santu Domingu de Ríu de Ohia" donen dicha casa al obispáu de Najera. El 3º., ye un testamentu d'una muyer, onde dona les sos propiedaes al Monesteriu de Santu Domingu, por que se ocupe d'atender a los probes. Tamién apaez citáu nos cartularios de 1136. Esti pequeñu nucleu, recibía'l privilexu de población en 1141. Concentraba la so población alredor de la ilesia y l'hospital que punxera en marcha'l eremita Domingo García. La villa va tar sol gobiernu del abá hasta 1250, fecha na que va pasar de abadenga a realenga, esto ye, sol gobiernu y l'alministración del rei. Aquel día, la población creció yá a lo llargo de lo que se conoz como Barrio Viejo; tou la parte del Camín que, viniendo dende Logroño, llegaba hasta la Catedral y que taba formáu poles primeres cases que surdieron nel burgu, y el Barriu Nuevu; el restu del camín que va dende la Catedral hasta la salida escontra Burgos y que ye la resultancia d'una planificación pensada pa facilitar l'asentamientu de les nueves xentes que llegaben a la población.
Esta crecedera demográfica producíase de resultes de los fueros que-y fueron concedíos por Alfonso VIII en 1187 y 1207, pa potenciar la crecedera del burgu. A finales del sieglu XIII, yá apaecieren el barriu de San Pedro, a los pies de la Catedral, y l'arrabalde de Margubete na zona norte.
A lo llargo de los sieglos XIV y XV, constrúyese la muralla y apaecen l'arrabalde de Poblar nel sur, el Barriu del Mercáu detrás de la Catedral y la callar Pinar, colo que la ciudá adquier la distribución que güei conocemos como'l cascu antiguu.
El sieglu XVI conoz el desenvolvimientu y florecimientu de la ciudá, que llega a tener 3000 habitantes, incluyíos los de los arrabaldes nuevos que surden entós; el de San Roque, cerca de la puerta oriental de la callar Pinar, y el de San Francisco, alredor del conventu del mesmu nome.
Tres un sieglu XVII llenu d'incertidumes y crisis como nel restu d'España, el XVIII recueye la puxanza d'un nuevu desenvolvimientu urbanísticu, frutu d'una nueva concepción de la sociedá, cola remodelación de la Plaza Mayor col edificiu del Correximientu y el Conceyu; los nuevos paseos del Espolón y la Carrera y sobre manera, llevántase la torre exenta nel espaciu qu'ocupaba hasta entós la cárcel, agora treslladada al edificiu del Correximientu.
Nel sieglu XIX Santo Domingo de la Calzada conviértese, cola creación de la provincia de Logroño, en cabecera de contorna y partíu xudicial. Puntu neurálxicu de La Rioxa Alta, algama los 4000 habitantes a finales del sieglu y mientres tola centuria pasada sigui calteniendo la so influencia na contorna, convirtiéndose nel centru de servicios de la zona. Conoz un nuevu desenvolvimientu urbanísticu que fai crecer la ciudá nes exes norte-sur, alcontrando les instalaciones industriales na zona este, destacando principalmente'l polígonu San Llázaro. En 1973 el so cascu antiguu foi declaráu Conxuntu d'Interés Históricu Artísticu.
Na actualidá, la ciudá de Santo Domingo de la Calzada cunta aproximao con 7000 habitantes y ye un importante centru de servicios de la contorna, con una gran proyeición alministrativa, comercial, industrial y turística.
Demografía El conceyu, que tien una superficie de 40,09 km², cuenta según el padrón municipal pa 2017 del INE con 6298 habitantes y una densidá de 157,1 hab./km².
Política y gobiernu Llista d'últimos alcaldes de Santo Domingo de la Calzada escoyíos democráticamnete dende 1979. Llexislatura Alcalde Partíu políticu 1979-1983 Rodolfo Varona Aransay Agrupación d'Electores 1983-1987 Rodolfo Varona Aransay PR 1987-1991 José Ramón Mendi Barrón CDS 1991-1995 Javier Ruiz Aznárez PSOE 1995-1999 Esther Vargas Domingo PP 1999-2003 Esther Vargas Domingo PP 2003-2007 Agustín García Metola PSOE 2007-2011 Agustín García Metola PSOE 2011-2015 Javier Azpeitia Sáez PP 2015-actualidá Agustín García Metola PSOE L'alcalde de Santo Domingo de la Calzada ye Agustín García Metola (PSOE), quien ocupa'l cargu dende'l 13 de xunu de 2015, sofitáu na so invistidura tamién por IX.
Actual distribución del Conceyu tres les eleiciones municipales de 2015 Partíos políticos nel Conceyu de Santo Domingo de la Calzada Partíu políticu Votos Porcentaxe Conceyales +/- Partíu Popular (PP) 1.305 40,01% 6 = Partíu Socialista Obreru Español (PSOE) 1.296 39,73% 6 +1 Izquierda Xunida (IX) 291 8,92% 1 =
Economía Agricultura. Pequeña industria.
Evolución de la delda viva El conceutu de delda viva contempla namái les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial.La delda viva municipal per habitante en 2014 xubía a 180,67 €.División de la deuda viva de 2014 (dato del Min. Hacienda y Administraciones Públicas, Deuda Viva de las Entidades Locales ) entre el número de habitantes del municipio de ese mismo año (dato del Instituto Nacional de Estadística, Nomenclátor: Población del Padrón Continuo por Unidad Poblacional).
Llugares d'interés Edificios y monumentos
Catedral derecha|miniaturadeimagen|498x498px|Torre exenta de la Catedral de Santo Domingo de la Calzada. La Catedral foi empezada, según los Añales Compostelanos, nel añu 1158, col fin d'acovecer los restos d'unu de los santos más conocíos y veneraos nel Camín de Santiago, santu Domingu de la Calzada, fináu nel añu 1109.
Conocemos el nome del maestru que diseñu y empezó a alzar el templu, maese Garçión, que posiblemente foi d'orixe francés. Esti maestru proyeutó un gran templu tardorrománico acorde cola importancia del llugar, y del qu'entá se caltienen importantes muertes, en concretu la cabecera y el diseñu del restu del templu. Dende'l puntu de vista arquiteutónicu destaca la so estructura, con una Cabecera con deambulatorio qu'arredola'l presbiteriu, y tres capillas absidiales de les qu'orixinal solo se caltién la central. Tocantes a la escultura d'esta parte de la catedral, hai que destacar pola so importancia tola serie de capiteles decoraos del deambulatorio y sobre manera los cuatro pilastres decoraes que dan al presbiteriu. Nelles haise vistu representáu un árbol de Jessé destacando pola so calidá les imáxenes de la Santísima Trinidá y de un Rei David músicu.
El Coru de la Catedral ye una gran pieza plateresca realizada na década de 1520 por Andrés de Nájera y Guillén d'Holanda ente otros. La calidá de les sos talles #apreciar nos llabores de delicaos calaos o na taracea de les sos sitiales. Los relieves de les sielles representen figures de santos y santes. Presidiendo, na siella abacial, atópase santu Domingu. Tamién ye dignu de reseñar l'interesante programa simbólicu de tol conxuntu, reafitáu por una serie de sentencies inscrites en munchos de los respaldos.
El sepulcru de Santo Domingo de la Calzada ye una obra na que conflúin dellos estilos por ser posiblemente frutu de la unión de pieces de tres sepulcros distintes. Románica ye la lauda sepulcral na que se representa al Santu yacente, gótica ye la mesa na que se narren los sos milagros, y tardogótico ye'l templete. Ésti foi diseñáu por Vigarny y realizáu por Juan de Rasines en 1513.
El Gallineru, onde s'acovecen el gallu y la pita como alcordanza del famosu milagru, ye d'estilu góticu del sieglu XV.
Otres obres importantes de la Catedral son les capiyes funeraries de Santa Teresa y de la Madalena. La primera contién dellos sepulcros góticos, el del centru de Pedro Suárez de Figueroa, y un bellu retablu de pintura sobre tabla de finales del sieglu XV. La segunda ye abondo menor en tamañu pero igualmente interesante pos ye d'un estilu cercanu al del gran escultor Felipe Vigarny. Ye d'estilu góticu tardíu y nella ta soterráu Pedro de Carranza, Maestrescuela de la Catedral de Burgos. Destaca'l sepulcru, la rexa y el pequeñu retablu del pintor de la dómina León Picardo.
El Claustru ye una obra góticu-mudéxar nel que destaca la sala capitular pola so bella sillería del sieglu XVII y pol so alfarje mudéxar como techu. Nél esponen pervalibles obres d'arte como trípticos flamencos, orfebrería y otres importantes pieces escultóriques.
La torre exenta La Torre de la Catedral atópase exenta al edificiu y foi llevantada ente 1767 y 1769. Ye una magna obra barroca de sesenta y nueve metros, siendo la torre más alta de La Rioxa visible dende munchos quilómetros a la redonda. Esta torre ye la cuarta que se constrúi nel conceyu de Santo Domingo de la Calzada. Nun principiu alzáronse dos torres pegaes a la catedral pero la primera foi destruyida por un rayu y la segunda derrumbóse por que un regueru erosionó les sos pilastres. Por estos motivos estudiáronse los terrenes y decidió faese una torre apartada de la Catedral más consistente y un terrén más sólidu. El so arquiteutu ye Martín de Beratúa.
Places Plaza d'España: Ye la plaza mayor de la ciudá, atópase allugada detrás de la catedral. Al contrariu qu'otres places mayores, nun ocupa un llugar central nel urbanismu de Santu Domingu. Pela cueta asítiase al norte, atestando col extrarradio, en concretu col paséu de la Carrera o carretera d'Haro. Una de les sos razones puede tar en que la que podríamos considerar como orixinaria plaza mayor de la ciudá nun ye esta, sinón la qu'anguaño denominamos plaza del Santu. La plaza crease cola construcción de les muralles del sieglu XIV. Foi mientres sieglos l'allugamientu del mercáu y de la plaza de toros. El empedrado ye de finales del sieglu XX. Nella, atópase'l Conceyu; l'edificiu del Correximientu de Rioja nel llau Este, construyíu en 1763, en que la so parte inferior atopábase la Cárcel Real, que fuera treslladada dende la plaza del Santu; y l'edificiu de la Alhóndiga, antiguu llugar de venta y almacenamientu de granu, nél anguaño atópense les oficines municipales. Plaza del Santu: Atópase frente a la catedral, nel centru del cascu antiguu. Foi na del Santu onde nun principiu se concentraron les instituciones más importantes: hospital de pelegrinos, catedral y les antigües les dependencies del conceyu cola so cárcel. L'antiguu Hospital de Pelegrinos, sábese que foi llevantáu pol eremita Domingo na segunda metá del sieglu XI, pa la so realización riquió gran cantidá de madera que decidió pidí-yla a los vecinos d'Ayuela. Estos negáronse, autorizándo-y a que cortara tou lo que pudiera col focete que llevaba colgada na so petrina, y fíxose el Milagru: a cada golpe de focete cayía un árbol. Permaneció n'activu hasta qu'en 1840 treslladase al Conventu de San Francisco, a partir d'esi añu foi morada de diverses families, la mesma cofradería del santu ocupó mientres años dos sales pa les sos actividaes cívicu-relixoses. En 1965 rehabilitose pa Parador de Turismu, que sigue funcionando na actualidá.