Los selyúcides, selchucos o selyuquíes fueron una dinastía turca oğuz que reinó nos actuales Irán ya Iraq, según n'Asia Menor ente mediaos del sieglu XI y finales del sieglu XIII. Llegaron a Anatolia procedentes del Asia Central a finales del sieglu X, causando estragos nos pueblos bizantín y árabe, qu'acabaron col Califatu abasí y debilitaron considerablemente al Imperiu bizantín col so emburrie relixosu escontra Occidente.
Los turcos selyúcides son consideraos como los antepasaos direutos de los turcos sudoccidentales, los habitantes actuales de Turquía, Gagauzia, Azerbaixán y Turkmenistán. Los selyúcides desempeñaron un papel principal na historia medieval creando una barrera para Europa contra los invasores mongoles del este, defendiendo'l mundu islámicu contra les cruzaes d'Europa y conquistando grandes estensiones del Imperiu bizantín, que práuticamente desmantelaron, siendo los sos socesores, los turcos osmanlíes, quien solmenaron el golpe de gracia.
Historia
Yeren n'orixe un clan de la tribu turca oghuz de los Kınık, asitiada al norte del mar d'Aral. Nel sieglu X convertir al islam y migraron escontra'l sur dirixíos por un xefe llamáu Selyuq ibn Duqaq o Selchuk, del que procede'l nome de la dinastía. Selyuq instalar nel cursu inferior del Sir-Daria, dende onde fixeron incursiones al Irán oriental. A la muerte de Selyuq, el so fíu Isrâîl prosiguió la meyora al sur, topetando col ságran sultán Mahmûd, de la dinastía de los gaznavíes, que contuvo la meyora selyúcida ganando y faciendo prisioneru a Isrâîl. Igualmente, Mahmûd contener, pero nun los aniquiló, y a la so muerte (1030), aprovechando la crisis socesoria de los gaznavíes, los nómades selyúcides volvieron a entamar la so meyora con más fuercia.
right|300px|thumb|La dinastía selyúcida en 1092, el so periodu de mayor espansión. Dotaos de gran fuercia militar, conquistaron el Khorasán, rexón del Irán oriental gobernada polos gaznavíes, a partir de la cual estendieron el so poderíu militar sobre otres rexones. El débil socesor de Mahmūd, el so fíu Masûd, intentó detenelo, pero'l so exércitu, que mientres el gobiernu del so padre fuera una poderosa fuercia d'ataque contra los rajás del norte de la India, habíase vueltu lentu y pesáu frente a la eficaz fuercia de caballeros arqueros turcomanos. En 1038, el nietu de Selyuq, Toğrül o Tugril, proclamóse emir de Nishapur. En 1040, Toğrül venció na batalla de Dandanaqan al sultán gaznaví Masûd, que fuxó a la India (depués d'esta guerra, los gaznavíes recluyir nos montes afganistanos y el Panyab). En 1055, Toğrül tomó Bagdag, lliberando al califa abasí de la presión de la dinastía xiina de los búyidas, a la que sustituyó como gobernante efectivu. Toğrül recibió los títulos de sultán y de rei d'Oriente y Occidente.
Toğrül foi asocedíu pol so sobrín Alp Arslan (1063–1072), que foi'l verdaderu fundador del Imperiu selyúcida, con capital en Rayy (actual Teḥrán). Alp Arslan conquistó Alepo (1070), Armenia y empezó les incursiones a los territorios orientales del Imperiu bizantín. En 1071, venció a les tropes del emperador bizantín Romanu IV Dióxenes (el cual cayó prisioneru) na batalla de Mantzikert, que dio entamu al poder turcomanu n'Anatolia (que desaguaría sieglos más tarde nel Imperiu otomanu y en Turquía). Los gobernantes de les rexones conquistaes a Bizanciu constituyiríen dende esi momentu una caña amás de la dinastía llamada Selyúcida de Rum, y el so territoriu llamaríase Sultanatu de Rüm (Rum –"romanu", en llingua árabe– yera'l nome col que los musulmanes designaben polo xeneral a los bizantinos y al so territoriu).
L'apoxéu del imperiu producir mientres el reináu del so fíu y socesor Malik Shah (1072–1092), gracies en parte al poder exercíu pol visir iranín Nizam al-Mulk, auténticu xeniu políticu y militar de la dómina. Los selyúcides se iranizaron dende los primeros momentos del so imperiu, adoptando'l persa como llingua oficial, colo que munchos de los dirixentes yeren perses. Malik Shah gobernó sobre Transoxiana, Kermán, Xerusalén, Damascu y Asia Menor. Los sultanes disponíen d'un poderosu exércitu y una ordenada alministración civil (presidida pol diván) y de gran númberu de funcionarios autóctonos o mamelucos. Al traviés de les fundaciones escolares (madrases) garantizaben la renovación del sunismu. La considerancia del Estáu turcu como patrimoniu familiar llevó al sultán a distribuyir provincies, provocando l'esmembramientu del Imperiu en múltiples sultanatos menores, como los de Kermán (1041–1186), Iraq (1118–1194), Siria 1078–1117), que se debilitaron con rapidez. Al morrer el sultán, españó una guerra civil qu'acabaría col imperiu. Khorasán foi la primer rexón en llibrase del poder turcu tres una revuelta, ente que los atabegs o gobernadores locales o rexentes de los sultanes convertir en soberanos de fechu d'Irán, Iraq, Siria y la rexón de Yazira. En Siria y la zona de Kermán (Irán) surdieron dellos reinos efímeros a los que tuvo qu'enfrentase'l morrebundu Estáu selyuco. L'últimu sultán de la dinastía foi Toğrül II (1176–1194), que morrió engardiendo contra los gobernantes independientes de la rexón de Corasmia.
Turcos selyúcides del Sultanatu de Rüm thumb|Monedes del Imperiu selyúcida nel Muséu de Arqueologḯa de Samsun.
El territoriu que caltuvo la so identidá y que prevalecería mientres delles décades foi'l del sultanatu de Rüm (1081–1302). Fundáu por Suleiman ibn Kutalmish, so la égida del Imperiu bizantín pal que les sos tropes combatíen como mercenaries, esti sultanatu asítiase n'Anatolia y espandióse por Mesopotamia y Armenia, llegando a aunir sol so dominiu a pueblos cristianos: griegos, sirios y armenios. Conoció la so etapa de rellumanza sol reináu de Kaikubad I (1221–1237). Disponía d'un puertu nel Mediterraneu, Antalya, pol que realizaba funciones d'enllaz comercial ente l'Estremu Oriente y Europa. Tamién cuntaben con un puertu nel mar Negru, Sinop. A partir de 1231, los asaltos mongoles afararon el sultanatu. La victoria mongola na batalla de Köse Dağ (1243) fraccionó al sultanatu (amenorgáu a vasallaxe mongol) en múltiples emiratos turcomanos, vasallos coles mesmes de los mongoles. Otros emiratos, asitiaos na frontera colos bizantinos, permanecieron independientes realizando la Guerra Santa a los griegos. Unu d'estos emiratos occidentales, el de los osmanlíes, sería'l nucleu orixinariu del futuru Imperiu otomanu. Escontra 1276, los selyúcides de Rüm perdieron de facto tol so poder, anque nominalmente caltener hasta 1307.
Soberanos de la Dinastía Selyúcida 1037–1157
Toğrül ibn Ismail (Tughril Beg) 1037-1063 Alp Arslan ibn Chaghri 1063-1072 Jalal ad-Dawlah Malik Shah I 1072-1092 Nasir ad-Din Mahmud I 1092-1094 Rukn ad-Din Barkiyaruq 1094-1105 Mu'izz ad-Din Ahmad Sanjar 1097-1157 Mu'izz ad-Din Malik Shah II 1105 Ghiyath ad-Din Mehmed I Tapar (Muhammad) 1105-1118 Mahmud II 1118-1131 Dawud (David) 1131-1132 Toğrül II (Tughril Beg) 1132-1134 Mas'ud 1134-1152 Malik Shah III 1152-1153 Mehmed II (Muhammad II) 1153-1160 Süleyman Shah (Sulaiman Shah) 1160-1161 Arslan Shah 1161-1176 Toğrül III (Tughril Beg III) 1176-1194
Soberanos selyúcides de Kermán 1041–1187 Kermán foi un reinu del sur de Persia. Venció en 1187, conquistáu probablemente por Toğrül III de los Grandes Selyúcides.
Qawurd 1041-1073 Kerman Shah 1073-1074 Sultan Shah 1074-1075 Husayn Omar 1075-1084 Turan Shah I 1084-1096 Iran Shah 1096-1101 Arslan Shah I 1101-1142 Mehmet I (Muhammad) 1142-1156 Toğrül Shah 1156-1169 Bahram Shah 1169-1174 Arslan Shah II 1174-1176 Turan Shah II 1176-1183 Mehmed II (Muhammad) 1183-1187
Soberanos selyúcides en Siria 1076–1117 Abu Sa'id Taj al-Dawla Tutush I 1085-1086 Jalal al-Dawlah Malik Shah I de los Grandes Selyúcides 1086-1087 Qasim al-Dawla Abu Said Aq Sunqur al-Hajib 1087-1094 Abu Sa'id Taj ad-Dawla Tutush I (Segundu reináu) 1094-1095 Fakhr al-Mulk Radwan 1095-1113 Tadj al-Dawla Alp Arslan al-Akhras 1113-1114 Sultan Shah 1114-1123 Sultanes/Emires de Damascu: Aziz ibn Abaaq al-Khwarazmi 1076-1079 Abu Sa'id Taj ad-Dawla Tutush I 1079-1095 Abu Nasr Shams al-Muluk Duqaq 1095-1104 Tutush II 1104 Muhi al-Din Baqtash 1104 Atabegs d'Alepo: Lulu 1114-1117 Shams al-Havas Yariqtash 1117 Imad al-Din Zengi 1128-1146
Sultanes selyúcides de Rüm (Anatolia) 1077–1307 Kutalmish 1060-1077 Suleiman ibn Kutalmish 1077-1086 Kilij Arslan I 1092-1107 Melikshah 1107-1116 Mesud I 1116-1156 Kilij Arslan II 1156-1192 Kaikosru I 1192-1196 Süleymanshah II 1196-1204 Kilij Arslan III 1204-1205 Kaikosru I (Segundu reináu) 1205-1211 Kaikaus I 1211-1220 Kaikubad I 1220-1237 Kaikosru II 1237-1246 Kaikaus II 1246-1260 Kilij Arslan IV 1248-1265 Kaikubad II 1249-1257 Kaikosru II (Segundu reináu) 1257-1259 Kaikosru III 1265-1282 Mesud II 1282-1284 Kaikubad III 1284 Mesud II (Segundu reináu) 1284-1293 Kaikubad III (Segundu reináu) 1293-1294 Mesud II (Tercer reináu) 1294-1301 Kaikubad III (Tercer reináu) 1301-1303 Mesud II (Cuartu reináu) 1303-1307 Mesud III 1307
Referencies
Enllaces esternos
http://www.selcuklular.com/
Categoría:Historia d'Asia Categoría:Primer cruzada