Azerbaixán ye un país na rexón d'El Cáucasu d'Eurasia. El territoriu históricu azerbaixanu estender pola república d'Azerbaixán y sobre delles provincies d'Irán. Fronteriza col mar Caspiu al este, la rexón rusa de Daguestán al norte, Xeorxa al noroeste, Armenia y Turquía al suroeste ya Irán al sur. Azerbaixán ye llar de delles etnies, la mayoría son azerbaixanos, un grupu étnicu túrquico que xube a cerca de 10 millones na República d'Azerbaixán independiente.

Mientres la dominación Mediana y Persa, munchos albaneses caucásicos adoptaron el zoroastrismu y depués camudaron al cristianismu antes de venir de los árabes musulmanes y, más importante, de los turcos musulmanes. Créese que les tribus túrquiques llegaron como pequeñes bandes de ghazis que les sos conquistes llevaron a la turfinificación de la población, una y bones les tribus natives caucásiques ya iranines adoptaron la llingua turca del Oghuz y adoptaron Islam mientres un periodu de dellos cientos d'años.

Dende'l sieglu II aC y. a 705 años nel territoriu d'Azerbaixán moderna hubo un reinu multi-étnica d'Albania caucásica (hasta 387 años, namái na vera izquierda del ríu Kura), rexones del sureste tamién fueron parte de la Atropatena.Nel sieglu VIII, el territoriu d'Albania y Atropatena formen parte del Califatu árabe, empezó a espublizar l'Islam y la cultura islámica. Dempués de la cayida ta formáu de númberos califatu estaos feudales (Shirvanshakhs, Salarids, Sajids, y Shaddadis Ravvadids). Nel sieglu XI, esta área cai so la regla del Imperiu Seljuk, y como resultáu de la migración de tribus turques empieza turquización población antigua de la rexón (Albania y les tribus iranines), que conduz al entamu del proceso formación de la etnia azerbaixana, que se completa principalmente pol final del sieglu XV. Nel sieglu XII, el territoriu de Arran ye parte del Estáu Ildegisid. Nel sieglu XIII empieza la invasión mongola. El territoriu d'Azerbaixán moderna ta so l'autoridá Hulaguid y Timúrida, en debilitándose na rexón que s'estiende'l poder de los Estaos turcomanos de Kara Koyunlu y Ak Koyunlu.A principios del sieglu XVI, el territoriu d'Azerbaixán forma parte del estáu safávida. Dende 1747 hasta principios del sieglu XIX hubo multiétnica semi-independiente khanate Azerbaixán. A principios del sieglu XIX, los territorios, una vegada ocupaos polos kanatos, pasen a formar parte del Imperiu rusu. El territoriu anexáu ta estremáu en provincies y condaos.En 1918, tres el colapsu del imperiu na Transcaucasia oriental declarada la independencia de la República Democrática d'Azerbaixán. N'abril de 1920, formóse la República Socialista Soviética d'Azerbaixán, que dende 1936 forma parte de la URSS. En 1991, la República d'Azerbaixán declaró la so independencia y retiróse de la URSS.

Dempués de más de 80 años de tar sol Imperiu rusu n'El Cáucasu, la República Democrática d'Azerbaixán establecer en 1918.

Antigua Azerbaixán thumb|left|200px|Torre de la Doncella nel Viejo Bakú ye un Patrimoniu de la Humanidá construyíu nel sieglu 11 y 12

Los primeros nicios d'asentamientos humanos nel territoriu d'Azerbaixán fechen de finales de la Edá de Piedra.La cueva de Azykh nel territoriu del distritu de Fizuli na República d'Azerbaixán considérase'l sitiu d'una de les habitaciones protohumanas más antigües de Eurasia. Atopáronse restos de la cultura preaheuleana nes capes más baxes de la cueva de Azykh que tienen siquier 700,000 años d'antigüedá. En 1968, Mammadali Huseynov afayó una quexada parcial d'un humanu primitivu de 300,000 años d'antigüedá, este yera'l más antiguu de los restos humanos enxamás afayáu na Xunión Soviética.

La influencia de pueblos y civilizaciones antigües llegó a una encruciada nel territoriu d'Azerbaixán. Una variedá de pueblos caucásicos paez ser los primeros habitantes del sur d'El Cáucasu, colos notables albaneses caucásicos siendo'l so representante más prominentemente conocíu.

El periodu Eneolíticu o Calcolítico (escontra'l 6 - 4 mileniu a . C) foi'l periodu de transición de la Edá de Piedra a la Edá del Bronce. Afayáronse munchos asentamientos Edá del Cobre Eneolíticos n'Azerbaixán, y los artefautos con fecha de carbonu amuesen que mientres esti periodu, la xente construyó cases, fixo ferramientes de cobre y puntes de flecha, y taba familiarizada cola agricultura ensin regación.La influencia de pueblos y civilizaciones antigües llegó a una encruciada nel territoriu d'Azerbaixán. Una variedá de pueblos caucásicos paez ser los primeros habitantes del sur del Cáucasu, colos notables albaneses caucásicos siendo'l so representante más prominentemente conocíu.

Gobernanza aqueménida y seléucida Tres el derrocamientu del Imperiu Medianu, tou lo que güei ye Azerbaixán foi conquistada pola Dinastía Aqueménida alredor de 550 e.C. , dando llugar al espardimientu del zoroastrismu, más tarde pasó a formar parte del imperiu d'Alejandro'l Grande, y el so socesor, l'Imperiu seléucida. Los Caucásicos albaneses, habitantes orixinales de la zona establecieron un reinu independiente en redol al sieglu IV e.C. pero cerca de 95-67 a.C partes del territoriu fueron apoderaos por Tigranes II el Grande. Cuando los romanos y los Partos empezaron a espandir los sos dominios pela redolada del Cáucasu, Albania, a diferencia d'Armenia, llogró caltenese parcialmente independiente y, amás, robló un tratáu de paz cola República Romana, como atestigua Estrabón.Esti primer Imperiu Persa tuvo un fondu impautu na población llocal a midida que la relixón del Zoroastrismu volvióse ascendente al igual que delles influencies culturales perses tempranes. Munchos de los pueblos locales de l'Albania caucásica aportaron a conocíos como adoradores del fueu, lo que puede ser un signu de la so fe zoroastriana.

Esti imperiu esistía más de 250 años y foi conquistáu más tarde por Alexandru Magnu y condució al surdimientu de la cultura helenística en tol antiguu Imperiu Persa.Los griegos seléucidas heredaron el Cáucasu dempués de la muerte d'Alejandro en 323 e.C., pero finalmente fueron asediados poles presiones de Roma, los griegos secesionistes en Bactria y, más desfavorablemente, los partos (Parni), otra tribu nómada iranina d'Asia Central, que fizo incursiones series nel los dominios seléucidas del este del norte dende finales del sieglu IV a. C hasta'l sieglu III a . C y esto finalmente dexó a les tribus locales caucásiques establecer un reinu independiente per primer vegada dende la invasión de la mediana.

Albania del Cáucasu, los Partos y la conquista de Sassanian left|thumb|200px| Mausoléu del sieglu XII. Nel 252 el territoriu convertir nun estáu vasallu del Imperiu sasánida, ente que'l cristianismu foi adoptáu oficialmente como la relixón del estáu nel sieglu IV d. C., cuando los Romanos llograron ocupar temporaneamente l'Albania caucasica. El reinu albanés fundióse alredor d'una identidá caucásica nativa pa forxar un estáu únicu nuna rexón de vastos estaos imperiales. A midida que la rexón convertir nun sable de guerres cuando los romanos y los partos empezaron a espandir los sos dominios, la mayor parte d'Albania llegó, bien de volao, sol dominiu de les lexones romanes so Pompeyo y el sur controláu polos partos. Una roca tallada de lo que se cree que ye la inscripción romana más al este sobrevive al suroeste de Bakú nel sitiu de Gobustán.Ta inscritu pola Legio XII Fulminata en tiempos del emperador Domiciano. L'Albania del Cáucasu quedó sol dominiu de los partos.

A pesar de les numberoses conquistes de Sasánidas y depués romanos orientales, l'Albania caucásica siguió siendo una entidá na rexón hasta'l sieglu 9 d. C. El territoriu modernu d'Azerbaixán correspuende aproximadamente a la del antiguu reinu.Minorsky, V. "Caucasica IV", Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 15, Non. 3. (1953), p. 504 La Dinastía de los Omeyes y los Sasánidas fueron dambos refugaos de la rexón del Cáucasu polos bizantinos y Albania convertir a un estáu vasallu d'estos postreros. Al empiezu del sieglu XI, el territoriu foi sometíu gradualmente por foles de tribus turques d'Asia central. La primera foi la Gaznavida, que se fixo cargu de la zona que güei se conoz como Azerbaixán en 1030.

Edá Mediana

Imperiu selyúcida y estaos socesores Nel ámbitu llocal, les posesiones de la Dinastía Selyúcida fueron controlaes por gobernadores locales, que yeren téunicamente vasallos de los sultanes selyúcides, siendo dacuando los gobernantes de facto. Dempués de la cayida del Califatu Abasí, el territoriu d'Azerbaixán tuvo sol dominiu de munches dinastíes iranines, como Salarides, Sajids, Shaddadids y Buyids iranines. Sicasí, a empiezos del sieglu XI, el territoriu foi gradualmente tomáu poles foles de les tribus turques Oghuz, orixinaries d'Asia Central. La primera d'estes dinastíes turques fueron los ghaznavíes del norte d'Afganistán, 1030.Siguiólos Seljuk, una caña occidental del Oghuz, y siguieron hasta Iraq, onde taben derrocó a los buyids en Bagdag en 1055.Selyúcida convertir nos principales gobernantes d'un vastu imperiu qu'incluyía a tou Irán y Azerbaixán hasta'l final del sieglu XII.Mientres el periodu selyúcida, l'influyente visir de los sultanes selyúcides, Nizami ul-Mulk (un notable erudito y alministrador persa), foi introducíu en numberoses reformes educatives y burocrátiques. La so muerte en 1092 marcó l'empiezu del cayente del bien entamáu estáu selyúcida que se deterioró entá más dempués de la muerte del sultán Ahmad Sanjar en 1153.

El títulu de Atabeg foi común mientres la dominación selyúcida d'Oriente Mediu nel sieglu XII. Sol so dominiu de los sieglos XII al XIII, Azerbaixán convirtióse nun importante centru cultural de los turcos. Los palacios de los Atabeg Eldegizids y los Shirvanshah allugaron a dellos destacaos artesanos y científicos musulmanes. El más famosu de los gobernantes atabeg foi Shams al-din Eldeqiz (Eldeniz).

So los selyúcides, realizáronse grandes progresos en distintes ciencies y filosofía per parte d'azerbaixanos como Bahmani, Khatib Tabrizi, Shahab al-Din Suhrawardi y otros. Los poetes azerbaixanos como Nizami Ganjaviy Khaqani Shirvani, que vivieron nesta rexón, personifiquen el puntu más eleváu de la refinada lliteratura azerbaixana medieval. Amás, la rexón ye un boom de la construcción y el periodu selyúcida ta personificáu poles muralla de la fortaleza, mezquites, escueles, mausoleos y pontes de Bakú, Ganyá y Absheron, que fueron construyíos mientres el sieglu XII.

En 1225, Jalaleddin Kharazmshah de Khwarezmid Empire punxo fin a la regla de Atabeg.

Los mongoles y gobernanza de Ilkhanid El próximu estáu gobernante foi de curtia duración y cayó so les conquistes de Tamerlán. La dinastía local convertir nun estáu vasallu del imperiu de Tamerlán y ayudólu na so guerra contra Toqtamish de la Horda d'Oru. Tres la muerte d'esti conquistador, surdieron do Estaos independientes y rivales. La invasión mongola del Mediu Oriente y el Cáucasu foi un eventu devastador para Azerbaixán y la mayoría de los sos vecinos. Dende 1220, empezó a pagar tributos a los mongoles. Jebe y Subotai fixeron el pequeñu estáu neutral. En 1231, los mongoles ocuparon la mayor parte d'Azerbaixán y mataron a Khorezmshah Jalaladdin, que derrocara a la dinastía Atabeg. En 1235, los mongoles destruyeron les ciudaes Ganyá, Shamkir, Tovuz y Shabran nel so camín escontra la conquista de la Rusia de Kiev. Pal 1236, tou Transcaucasia taba en manes de Ogedei khan.