Su Song ( chinu simplificáu: 苏颂, chinu tradicional: 苏颂; pinyin: Su Song, nome de cortesía: Zirong子容)Harrist, 239, nota 9. (1020 - 19 de xunu 1101) foi un eruditu chinu que s'especializó como inxenieru, poeta, naturalista, anticuariu, y embaxador de la dinastía Song (960-1279). thumb|276px|L'esquema orixinal del llibru de Song, amuesa'l funcionamientu internu de la torre del reló, pa llograr más información, faiga clic nesta imaxe en miniatura.
Song foi l'inxenieru qu'ellaboró la Torre de reló na Edá Media na ciudá de Kaifeng, mesma que funcionaba per mediu d'un sistema hidráulicu. Amás, emplegó un mecanismu d'escape. El mecanismu d'escape que Song utilizó foi inventáu pol monxu budista Yi Xing, y foi nel añu 725 onde'l gobiernu de Liang Lingzan facer funcionar col mecanismu de funcionamientu de la esfera armilar, a pesar de que Song foi'l primeru n'utilizar una esfera armilar nun reló mecánicu. Amás, la torre de Song ye la más antigua n'usar un sistema de cadenes de tresmisión -llamáu en chinu ti tian (天梯)-, o «escalera celestial», como s'amuesa na so semeya de reloxería. La torre de reló tubu 133 sistemes mecánicos distintos pa indicar y faer sonar la hora. El tratáu de Song que fala sobre la Torre de reló (Xinyi Xiangfayao (新 儀. 象 法 要)), ta intactu dende la so creación en 1902; de la mesma manera la publicación oficial impresa en 1904. El llibru foi analizáu por dellos estudiosos como Joseph Needham.
La estructira más famosu de Song foi desmantelada por cuenta de la invasión del exércitu Jurchen nel añu 1127, y, anque se fixeron intentos pa volver llevantar la torre del reló, nunca se restableció con ésitu. Magar, el tratáu de Xiangfayao Xinyi foi'l más conocíu, Song tenía otros trabayos compilados. Fixo un atles con dellos mapes de les estrelles, mapes terrestres, según un tratáu de farmacoloxía. Nesti postreru aldericaron temes rellacionaos cola mineraloxía, zooloxía, botánica, y metalurxa.
Tiempu dempués, xesuites europeos viaxaron a China; foi'l casu Matteo Ricci y Nicolás Trigault, que nos sos escritos mentaron de volao los relós chinos qu'utilizaben un sistema de tresmisión en cadena. Los primeros visitantes europeos en China creyeron equivocadamente que la teunoloxía china nun pasaba de la clepsidra, los relós de fueu y los relós de sol Creyeron, por tanto, que los mecanismos de reloxería yeren nuevos en China y que podría ser daqué bien pervalible que los europeos podíen ufiertar. Anque nun ye tan prominente como'l periodu de la Dinastía Song, hai testos contemporáneos de la Dinastía Ming (1368 -1644) que describen una hestoria relativamente intacta de los diseños de los relós mecánicos en China dende'l sieglu XIII hasta'l sieglu XVI.
Vida y obra thumb|left|upright|Modelu a escala de la Torre del reló astronómicu.
Carrera como eruditu oficial Su Song nació na actual Fujian, cerca de la ciudá medieval Quanzhou. Al igual que'l so contemporaneu Shen Kuo (1031-1095) Song foi un polímata, pa asidar pasu a que la vida de Song fuera escrita pol so colega más nuevu, un estudiante de Hanlin: Ye Mengde (1077–1148) Song, na so mocedá llegó a apoderar los exámenes provinciales y llegó al visu de la llista de los nomaos pa escribir el meyor ensayo sobre los principios xenerales y la estructura del calendariu chinu. Dende bien temprana edá, l'interés pola astronomía y la ciencia del calendariu, llevar per un camín pa ser estremáu como un burócrata eruditu. Nel so tiempu llibre gustába-y escribir poesía, mesma ferramienta qu'utilizó p'allabar les obres de los artistes como Li Gonglin (1049-1106). Tamién yera anticuariu y coleccionaba obres d'arte antiguu de la Dinastía Song.
Tocantes a la política, Song algamó'l puestu d'embaxador y presidente de los Ministeriu de Personal na capital de Kaifen, y tamién yera conocíu como espertu n'alministración y finances. Dempués de sirvir nel Ministeriu de Personal, convertir en ministru de xusticia nel añu 1086. Foi nomáu como distinguíu direutor de l'Academia de Pernomaos Académicos», onde en 1063 editó, redactó y amestó un prefaciu de la obra clásica Huainanzi de la Dinastía Han( 202 e.C.-220). A la fin, Song xubió al puestu de vicepresidente de la cancillería china. Ente les munches posiciones honorables y títulos daos, Song foi unu de los tutores del herederu suplente al Imperiu chinu. Na corte, optó por alloñar se de les rivalidaes polítiques de los conservadores, encabezada pol primer ministru Torca Guang (1019-1086), y los reformistes encabezaos pol primer ministru Wang Anshi (1021-1086), anque munchos de los sos collaboradores fueron d'aición conservadora. En 1077 foi unviáu nuna misión diplomática escontra'l norte de China, a la Dinastía Liao de los kitán. L'intercambiu d'idees sobre la ciencia del calendariu foi'l principal puntu tratáu, una y bones los Liao crearon el so propiu calendariu nel añu 994 Song, comentó al emperador de la so rexón, -con un pocu de vergüenza- que'l calendariu de los kitán yera un pocu más precisu que'l d'él, dando llugar a la imposición de multes y castigos per parte de la Oficina d'Astronomía y Calendariu. Como prueba de la falla del calendariu de Song, nárrase la siguiente anéudota:«Song diba viaxar al norte de Liao, pa llegar rápido a una fiesta de cumpleaños, que coincidió con un solsticiu d'iviernu del calendariu de Song», pero en realidá, el solsticiu d'iviernu yera un día dempués, como s'establecía nel calendariu de Liao. L'historiador Liu Heping afirma que l'emperador Zhezong de Song, patrocinó la Torre del reló de Song en 1086 col fin de competir cola torre de Liao por "superioridá científica y nacionalidá". En 1081 el tribunal instruyó a Song pa compilar nun llibru, la hestoria diplomática de les rellaciones Liao-Song, una xera complexa, qu'una vegada terminada constó de 200 vols. Cola so amplia conocencia na cartografía, Song foi capaz de resolver una disputa fronteriza entra les dinastíes Liao y Song.
Astronomía thumb|Mapa de les estrelles cola proyeición cilíndrica equidistante, a partir del tratáu Xinyi Xiangfayao.
Song creó un atles xeográficu (en 5 mapes por separáu) que tenía los fusos horarios ente los Xiu (casones llunares) que formen los meridianos astronómicos, con estrelles marcaes nuna proyeición cilíndrica equidistante en cada llau de la llinia ecuatorial, y poro, taba bien realizáu coles distancies al norte polar establecíes por Song. Per otru llau, Song, posiblemente tomó ventaya de los descubrimientos astronómicos del so rival políticu y astrónomu contemporaneu Shen Kuo. Esto ye asina porque nel cuartu mapa d'estrelles, Song asitia la estrella polar ente Tian-shu (-350 graos) y la corriente polar, lo que foi'l cálculu más precisu (en 3 graos) que Shen Kuo fixera al reparar la estrella polar nun periodu de tres meses col so tubu d'observación ameyoráu. Hubo munchos mapes estelares escritos primero que'l llibru de Song, pero la importancia d'estos llibros ye que tienen de forma impresa los mapes más antiguos d'estrelles esistentes.
Farmacoloxía, botánica, zooloxía y mineraloxía thumb|Su Song categorizó y describió con precisión los atributos de munchos minerales, incluyendo la superficie de color coloráu y picada, del rejalgar de la imaxe.
En 1070, Su Song, y un equipu d'eruditos compilaron y editaron el Tujing Bencao ('Farmacopea Ilustrada ", material orixinal dende 1058 hasta 1061), que yera un tratáu de botánica farmacéutica, zooloxía y mineraloxía. Na escoyeta d'información pa la conocencia farmacéutica, La so Song trabayó con notables estudiosos como Zhang Yuxi, Yi Lin, Dong Zhang, y munchos otros. Esti tratáu documenta una amplia gama de práutiques farmacéutiques, incluyendo l'usu d'efedrina como droga. Inclúi información pervalible sobre la metalurxa y les industries del aceru y de fierro mientres el sieglu XI chinu. Creó un enfoque sistemáticu pal usu de los distintos minerales y el so usu nos beberaxos melecinales, toles formes conocíes de la mica pal so usu curatible al traviés de la dixestión. Escribió sobre quebrar subconcoidea del cinabriu, les buelgues de les vetes de los minerales y la descripción proporcionada de los sos cristales. Al igual que'l científicu alemán Georgius Agricola, qu'escribió que les vetes de minerales formar poles corrientes d'agües soterrañes, La so Song fixo declaraciones similares pero col carbonatu de cobre (II), y d'igual manera Bencao Rihua facer col sulfatu de cobre (I). El llibru de Song foi'l primer tratáu escritu en China pa describir el llinu, a la urtica thunbergiana y al castañu xaponés. Acordies con Edward Schafer, Su Song describió con precisión la calidá tresllúcida del rejalgar, l'orixe de rejalgar dende les menas atopaes nos escobios predresos de los ríos, que'l so molde resulta escarcavonáu, qu'algama un color coloráu escuru, casi violeta y que'l mineral varia en tamañu, pudiendo dir dende'l rangu d'un arbeyu hasta'l d'una nuez. Tomando como evidencia la obra antigua de Cheng Hsuan (127-200), Song albidra que los médicos de la dinastía Zhou utilizaben el rejalgar como melecina pa curar les úlceras Créese que na dómina de Song los "cinco veneno" utilizaos nel imperiu de Zhou yeren el cinabriu, el rejalgar, la calcantita el allume y la magnetita Song fixo una descripción sistemática de los animales y de les rexones ambientales onde podríen ser atopaos, tal como lo fixo con distintes especies de cámbaros d'agua duce, de mar y de tierra. Por casu, señaló que la especie de cámbaru d'agua duce Eriocher sinensis podría ser atopáu nel ríu Huai, pasando por Anhui, nes víes fluviales cercanes a la capital, según nos banzaos y banzaos de Hebei El llibru de Song foi copiáu y calteníu dientro del Bencao Gangmu de la dinastía Ming (1368*1644) pol físicu y farmacólogo Li Shizhen (1518-1593).
Reloxería y la inxeniería mecánica Song hai compilado unu de los meyores trataos chinos de reloxería na Edá Media, en arrodiándose d'un séquitu de notables inxenieros y astrónomos p'ayudar en dellos proyeutos: Xinyi Xiangfayao (lliteralmente, «Fundamentos d'un nuevu métodu pa mecanizar la rotación d'una esfera armilar y un globu celeste»), escritu en 1092, foi'l so últimu trabayu nel ámbitu de la reloxería y nel trabayu de los relós. Afortunadamente esti llibru foi fechu con 47 distintes ilustraciones a gran detalle de los trabayos mecánicos del so torre del reló.
El proyeutu más grande de Su Song foi la torre del reló astronómicu impulsada con agua de 12 19 m d'altor, construyíu en Kaifeng, el modelu piloto de la madera completar en 1088, los moldes de bronce en 1090, ente que'l trabayu completu terminar en 1094, nel imperiu de Zhezong de Song L'emperador encargara enantes a Han Gonglian, secretariu interín del Ministeriu del personal, pa dirixir el proyeutu, pero pol lideralgu de Song, el proyeutu foi-y apurríu a él y non a Han Gonglian. En 1086 l'emperador ordenó a Song que construyera'l Hun Yi o reló armilar, por qu'hubiera un nuevu reló armilar na ciudá. Song trabayó cola ayuda d'Han Gong-lian, quien aplicó les sos estenses conocencies matemátiques pa la construcción de la torre del reló. Un modelu de madera a escala de la torre foi lo primero que creó Song, una pieza onde se detallaba les pieces de la torre orixinal. A la fin la torre quedó con munches carauterístiques fascinantes, como'l ser impulsada per agua, la rotación armilar nel ámbitu cimeru de la torre, el so pesu de 10 a 20 t, un globu celeste de bronce na parte cimera asitiáu nel centru de 1 37 m de diámetru, mecánicamente temporizado, maniquínes rotando vistíos con hanfues (ropa tradicional) en miniatura que salíen per una puerta p'anunciar la hora de día por aciu la designación de la llectura de plaques, el soníu de les campanes y de los gongs o cutiendo tambores, un usu sofisticáu d'engranaxes oblicuos y un mecanismu d'escape, según una fachada nel esterior asemeyando una pagoda china. Una vegada terminada, la torre foi llamada Shui Yun Yi Xiang Tai o Torre de la esfera de accionamiento hidráulicu con un globu.
Joseph Needham escribe: