Omsk () ye una ciudá allugada nel centru-sur de Rusia, nel distritu federal de Siberia, capital del óblast homónimu. Con ye una de les ciudaes más poblaes del país, per detrás de Moscú, San Petersburgu, Novosibirsk, Ekaterimburgu, Nizhni Nóvgorod o Samara. Ta asitiada a la vera del ríu Irtish, na zona sur de la llanura de Siberia Occidental.
Na dómina de la Rusia Imperial, yera asientu del Gobernador Xeneral de Siberia Occidental y dempués del Gobernador Xeneral de les Estepes. Por un periodu curtiu mientres la Guerra Civil Rusa de 1918-1919 foi proclamada capital de Rusia y abellugó les reserves d'oru del Imperiu. Omsk ye'l centru alministrativu de los Cosacos de Siberia, la sede del Obispáu de Omsk y Tara y del imán de Siberia. Foi sede del primer reactor nuclear pa usu civil en 1954.
Historia La ciudá de Omsk ta asitiada nel territoriu del Priirtyshye Mediu qu'empezó a poblase hai más de 14 000 años. La xente antiguo pobló les veres del ríu Irtysh, que yera'l puntu de referencia pal movimientu de les tribus d'antigüedá. Les escavaciones arqueolóxiques amosaron que vivieron equí mientres el periodu Neolíticu (4000 e. C.), polo xeneral, los cazadores y pescadores: esto demostrar los preseos de piedra, fragmentos de cerámica, güesos d'animales y peces que fueron atopaos mientres les escavaciones. La rexón del Priirtyshye Mediu colos sos vastos espacios llenos de montes, llagos y ríos yera un llugar curiosu pa la migración de distintos pueblos. Na Edá Media'l territoriu del sur de Siberia Occidental formó parte de distintos imperios nómades – dende'l Jaganato Túrquico Occidental hasta'l Jaganato Siberianu. La hestoria de l'asimilación rusa de Priirtyshye ta venceyada al nome de Ermak. En 1581 el llexendariu atamán de los cosacos col so grupu fixo incursión nes tierres del kan Kuchum. Los cosacos vencieron al kan y conquistaron la capital del jaganato - Kashlyk (o Sibir). Contentu colos resultaos de la espedición d'Ermak, el zar Iván IV premió a tolos participantes na campaña Siberiana. Nel postreru cuartu del sieglu XVI en Siberia empezó la construcción de ciudaes pa la defensa de los ataques nómades y el gobiernu de la población llocal. Nel sieglu XVII empezó a poblase'l territoriu siberianu con llabradores rusos y cosacos. Tol sieglu XVI trescurrió nuna llucha intensa contra les tribus nómades siberianes. En 1696 l'historiador y cartógrafu siberianu Semión Remezov en «El llibru de dibuxu de Siberia» anotó'l puntu de confluencia de los ríos Om y Irtysh y determinó asina'l destín de Omsk.
En 1716, una fortaleza de madera ye construyida pa protexer y establecer la influencia rusa nes estepes asiátiques amenaciaes polos mongoles djungars. A finales del sieglu Omsk yera'l sitiu más fortificáu de Siberia. Darréu fíxose un presidiu que recibiría un gran númberu de presos pernomaos ente los cualos destaca Fiódor Dostoyevski.
Na segunda metá del sieglu XIX el gobiernu de Siberia occidental foi treslladáu de Tobolsk a Omsk, que se convirtió na so capital. El ferrocarril llegó en 1894 y, como'l ríu Irtysh ye totalmente navegable dende China y Asia Central, desempeñó un gran papel nel desenvolvimientu económicu de la ciudá. Mientres la guerra civil de 1918-19 Omsk foi la capital del gobiernu rusu blancu (anti-bolxevique) y l'almirante Aleksandr Kolchak, ayudáu pola reserva imperial d'oru, que foi ellí concentrada, entamó un exércitu de cuatrocientos mil homes ente los que tuvieron los numberosos cosacos.
Mientres los primeros años de la revolución, el gobiernu soviéticu treslladó la capital de Siberia occidental a la ciudá de Novonikolaevsk, güei Novosibirsk, lo que-y fixo perder munches de les sos actividaes culturales, alministratives y económiques. Causó amás una rivalidá ente les dos ciudaes que continua hasta'l presente.
Mientres la Segunda Guerra Mundial, Omsk vuelve recuperar muncha de la so importancia al convertise na sede de numberoses industries béliques treslladaes ellí ante la meyora alemana. Dempués de la guerra y hasta'l colapsu del réxime soviéticu siguió siendo un importante centru de producción d'armamentu, cuantimás tanques y vehículos blindaos.
El descubrimientu d'inmenses reserves de petroleu en Siberia nos años 50 camudó por completu'l calter de la ciudá, anguaño sede d'enormes complexos petroquímicos y de refinamientu de petroleu.
Mapes
Xeografía La ciudá ta asitiada na parte sur de la llanura de Siberia Occidental, sobre orellar norte del ríu Irtish, nel so confluencia col ríu Om, nel centru de la parte sur de la rexón de Omsk. El terrén ye relativamente llanu, con una altitú de 87 m, y sobre dambes cañes del ferrocarril Transiberianu, 2700 quilómetros al este de Moscú, constitúi la unión de carreteres na parte central de la Federación Rusa.
Clima El clima de Omsk ye continental secu, carauterizáu por drásticos cambeos de tiempu. Les temperatures diurnes medies, tomaes mientres les últimes trés décades, son de +20 °C en xunetu y −17 °C en xineru, con máximes que pueden algamar los 40 °C pel branu o esbarrumbase hasta los −45 °C pel hibiernu. Omsk esfruta de 300 díes soleyeros de media al añu y la precipitación media añal ye de 415 mm.
La duración media del día en xunu ye de 17,2 hores. La direición predominante del vientu pel hibiernu ye suroeste y nel branu procedente del noroeste del país. Los vientos más fuertes reparar mientres l'iviernu y la primavera, que ye la causa de les nubes de nieve y frecuentes nubes de polvu.
Demografía La población creció en Omsk dende los 31.000 habitantes de 1881, 53.050 en 1900 y 1.148.418 nel censu de 1989 antes de la desintegración de la Xunión Soviética. Nel Censu rusu de 2002, la población baxó hasta 1.134.016 habitantes, pero'l censu de 2010 rexistró un nuevu aumentu, hasta los 1.153.971 habitantes. Amás, el 56,1% de los residentes de la Óblast de Omsk viven en Omsk. Esta ye la mayor concentración de población nel centru rexonal, en comparanza con cualesquier otra rexón.Almanaque "Conceyu y Omsk". Informe sobre l'alministración de la ciudá de Omsk en 2010. thumb|Cai Tarskaya y la Puerta Traskiye. Nos últimos años esperimentóse un aumentu constante de fertilidá en Omsk y nel periodu 2006-2007 hubo un enclín menor de tasa de mortalidá (númberu de fallecimientos nel 2005 - 16.725 persones, en 2009 - 14.900 persones). En 2009 nacieron 13.100 en Omsk, 2.193 más qu'en 2005. Pol númberu de nacencies por cada 1.000, Omsk atopar nel quintu llugar ente les diez ciudaes de más d'un millón d'habitantes en Rusia dempués de Chelyabinsk, Kazán, Ekaterimburgu y Novosibirsk.Almanaque "Conceyu y Omsk". Informe sobre l'alministración de la ciudá de Omsk, nel periodu 2005-2009.
El 20% de la población de la ciudá atopar n'edá de trabayar. La edá media de Omsk ye de 38,5 años, na que les muyeres tienen una media de 41 años y los homes 36 años. Les muyeres viven un permediu de 75,6 años, ente que'l sexu masculín 63 años. Les muyeres constitúin el 55% de la población de Omsk, y los homes 45%. En 2009, les autoridaes de Rexistru Civil rexistraron 11.196 matrimonios (9,9 matrimonios por cada 1.000 en Omsk; permediu nacional de 8,3) y 6.384 divorcios (5,7 divorcios por cada 1.000; en Rusia, 5.0). El númberu de matrimonios ye 1,75 vegaes el númberu de divorcios.
La mortalidá de los homes n'edá de trabayar ye del 80%, casi cuatro veces más muertes de les muyeres nesti grupu d'edá. La mortalidá infantil en Omsk ye una de les más baxes en Rusia (4,7 por cada mil habitantes y 8,5 en tol país), y siguen menguando.
Omsk habitar un total de 102 grupos étnicos. La composición nacional de la población ye de: 86,0% rusos, el 3,8% ucraínos, un 2,2% cazacos, el 1,8% tártaros y el 3,8% alemanes. Otres nacionalidaes representen un 2,4% nel total de la población total de la ciudá.
Hai rexistraes 58 organizaciones étnicu-culturales. Dalgunes d'elles tienen les sos propies publicaciones —como periódicu Tatarskiĭ mir ("El Mundo tártaru") o Ajdut— utilizaos pa promover les actividaes de les organizaciones pa la recuperación y preservación de les tradiciones nacionales.
Educación thumb|Universidá Estatal de Tresporte de Omsk. thumb|Universidá Estatal Pedegógica de Omsk. Anguaño en Omsk hai 28 establecimientos dedicaos a la educación cimera ente los que s'atopen universidaes, academies ya institutos (una de les formes más espublizaes d'establecimientos d'educación cimera de la dómina soviética, a la mayoría de les cualos dieron el nome d'universidaes y academies nos 1990).
El primer establecimientu d'educación cimera foi inauguráu en 1918 na base del Colexu Imperial Agrariu y foi llamáu l'Institutu Agrariu de Siberia, anguaño la Universidá Estatal Agraria de Omsk.
En 1920 foi abierta la filial de Medicina a partir del Institutu de Veterinaria y Zootecnia de Siberia qu'un añu dempués foi reorganizada como l'Institutu de Medicina de Siberia Occidental, anguaño l'Academia Estatal de Medicina de Omsk.
En 1930 foi inauguráu otru establecimientu d'educación cimera téunica, l'Institutu de Autotransporte y Carreteres de Siberia, anguaño l'Academia Estatal Autotransporte y Carreteres de Siberia. En 1961 foi treslladáu a Omsk l'Institutu Siberianu d'Inxeniería de Tresporte, anguaño la Universidá Estatal de Llinies de Comunicación de Omsk.
En 1932 abrió les sos puertes l'Institutu Pedagóxicu de Omsk, anguaño la Universidá Estatal Pedagóxica de Omsk.
Mientres los años de la Gran Guerra Patria a Omsk fueron evacuaes fábriques d'industria de guerra, por eso en 1942 en Omsk abrióse l'Institutu de Construcción de Maquinaria de Omsk, anguaño la Universidá Estatal Téunica de Omsk.
La Universidá Estatal de Omsk foi inaugurada en 1974. Anguaño esti establecimientu llámase la Universidá Estatal de Osmk F.M. Dostoyevski y cuenta con 13 facultaes y un campus universitariu de 10 edificios espardíos pela ciudá.
La llista de los establecimientos d'educación cimera de Omsk:
ANU - Institutu d'Economía y Enerxía AKSI - Institutu Aksenov de Derechu y Economía, departamentu de Siberia Occidental Institutu de Derechu y Economía Academia de Derechu de Omsk Academia de MVD Rossija de Omsk Escuela Téunica d'Aviación de Omsk Academia Médica de Omsk Universidá Estatal de Tresporte de Omsk (1961) Universidá Estatal Agraria de Omsk (1918) Universidá Estatal Pedegógica de Omsk Universidá Estatal de Omsk (1974) Institutu Teunolóxicu de Consumu y Serviciu de Omsk Universidá Estatal Téunica de Omsk (1942) SibADI - Academia Estatal Siberiana del Automóvil y Autopistes SibGUFK - Academia Siberiana de Cultura Física * Institutu Siberianu de Negocios ya Información Teunolóxica Universidá Sovremennyi Gomunitarnyi SIBNFOR - Institutu de Mercáu de Valores de Siberia
Tresporte thumb|Estación de ferrocarril de Omsk.
Omsk ye un importante centru rexonal de tresporte aereu, per carretera y ferroviariu. La ciudá cunta cola estación de tren de Omsk, que ye una parada del ferrocarril Transiberianu, y l'Aeropuertu Tsentralny. Amás, Omsk tien un puertu fluvial sobre'l Irtysh, ufiertando serviciu a destinos nacionales y les principales ciudaes de Kazakstán.
El tresporte municipal consiste en servicios d'autobús y tranvía, anque la rede de tranvíes deterioróse severamente dende'l colapsu de la URSS. Les marshrutkas (taxis compartíos) complementen les redes municipales de tránsitu.
Deportes La proliferación de la cultura física y del deporte ye unu de los oxetivos estratéxicos de la política municipal. Añalmente l'Alministración de la ciudá de Omsk entama y realiza cerca de 800 actividaes de salú y eventos deportivos dende'l nivel de competiciones de barriu hasta les competiciones al nivel de tola ciudá.