Provincies Xuníes del Río de la Plata ye'l nome utilizáu pol Estáu que, tres el trunfu de la Revolución de Mayu de 1810, suplantó al Virreinatu del Río de la Plata. Tamién ye unu de los nomes alternativos de la República Arxentina. Na declaración d'independencia d'esti estáu utilizóse'l nome Provincies Xuníes en Sud América.
L'estáu surdió'l 25 de mayu de 1810, nel marcu de la Invasión Napoleónica a España, cuando una asamblea del Cabildru de Buenos Aires destituyó definitivamente al virréi Baltasar Hidalgo de Cisneros y lo remplazó por una Xunta de Gobiernu. Los revolucionarios sosteníen que, tando Fernandu VII desaposiáu del so tronu, la cadena burocrática del Imperiu Español dexara ser llexítima, volviendo al pueblu la soberanía popular. Les nueves autoridaes afirmaben gobernar llexítimamente en nome de Fernandu VII. Esto conocióse como la Mázcara de Fernandu VII, que tuvo parcialmente vixente hasta 1816, añu en qu'esti estáu declaróse independiente "del rei Fernandu VII, los sos socesores y metrópolis".
Anque'l so gobiernu reclamaba xurisdicción sobremanera'l territoriu del virreinatu, les Provincies Xuníes del Río de la Plata nunca llegaron a controlar la totalidá del antiguu virreinatu, que acabó per subdividir se en diversos países: nunca pudo controlar la intendencia del Paraguay, magar una campaña militar unviada na so contra. Perdió'l control del Alto Perú mientres la guerra de la independencia, depués de les batalles d'Huaqui (1811) y Sipe Sipe (1815). La guerra contra los lusu brasilanos y los conflictos con José Artigas dieron llugar a la perda del control sobre la Provincia Oriental, que remató cola creación del estáu independiente d'Uruguái en 1828. Estos trés territorios tresformar en dos talos estaos independientes: en 1811 independizóse l'actual República del Paraguay, en 1825 l'Altu Perú independizóse formando l'actual Bolivia, y en 1828 la Provincia Oriental llogró la so independencia como estáu, l'actual República Oriental del Uruguái.
Les provincies qu'entá formaben parte de les Provincies Xuníes camudaron oficialmente'l so nome a Arxentina cola constitución de 1826, cola Provincia Oriental y Tarija entá dientro de la unión. El términu quedó en desusu cola independencia del Uruguái y el final d'una llarga etapa d'anarquía y guerres civiles: les trece provincies qu'inda integraben esta unión ente 1831 y 1832 arrexuntar no que se denomina Confederación Arxentina. Pa esi entós la denominación de Provincies Xuníes del Río de la Plata yá fuera totalmente abandonada.
Sicasí, a partir de 1853, el nome Provincies Xuníes del Río de la Plata foi formalmente institucionalizáu pola Constitución Nacional Arxentina de 1853 como unu de los trés nomes oficiales de la Nación Arxentina, xunto con República Arxentina y Confederación Arxentina, permaneciendo na constitución vixente nel so artículu 35°.Testu de la Constitución de la Nación Arxentina
Oríxenes del nome
En 1810 la Primer Xunta utilizó en dellos documentos la espresión Provincies del Río de la Plata, ente que la Xunta Grande utilizó per primer vegada la espresión Provincies Xuníes nel so reglamentu de separación de poderes del 24 d'ochobre de 1811, que nun foi aceptáu pol Primer Triunviratu que sancionó'l Estatutu Provisional del Gobiernu Cimeru de les Provincies Xuníes del Río de la Plata a nome del Señor Don Fernandu VII que per primer vegada presentó completu'l nome. El Congresu de Tucumán al sancionar la declaración d'independencia en 1816 utilizó'l nome Provincies Xuníes en Suramérica, ente que'l Congresu de 1824 a 1825 usó Provincies Xuníes del Río de la Plata en Suramérica. Sicasí, la designación Provincies Xuníes del Río de la Plata caltuvo la so preferencia hasta que pasu ente pasu sumió depués de la firma del Pactu Federal en 1831. En 1853 la constitución adoptada per Arxentina recuperó la espresión Provincies Xuníes del Río de la Plata como nome co-oficial del país, anque se caltuvo en desusu hasta güei.
Los xentilicios rioplatense y arxentín que mientres la dómina hispánica fueron utilizaos pa denominar a los habitantes criollos que vivíen alredor de los grandes ríos de la cuenca de la Plata xeneralizáronse depués pa referise a los habitantes de les provincies al sur del ríu Pilaya, ente que los xentilicios peruanu y altoperuano caltuvieron la so puxanza nes al norte del ríu Pilaya, que permanecieron mayormente apoderaes polos españoles.
La Revolución de Mayu
Al conocese en Buenos Aires la disolución de la Xunta Suprema Central n'España y la so remplazo pol Conseyu de Rexencia d'España ya Indies, el 25 de mayu de 1810 el pueblu de la ciudá desconoció-y autoridá pa gobernar el Virreinatu del Río de la Plata, destituyó al virréi Baltasar Hidalgo de Cisneros, declaró rotos tolos venceyos de gobiernu coles nueves autoridaes d'España y por aciu un cabildru abiertu designó una xunta de gobiernu, conocida históricamente como la Primer Xunta, que'l so nome completu foi Xunta Provisional Gubernativa de les Provincies del Río de la Plata a nome del Señor Don Fernandu VII. Esta xunta asumió tola autoridá sobre'l territoriu del virreinatu a nome del rei cautivo Fernandu VII, al que Napoleón Bonaparte fixera prisioneru asitiando nel so llugar al so hermanu, Xosé I d'España. Sicasí, los historiadores consideren que les proclamaciones de llealtá a Fernandu VII fueron un engañu conocíu como la Mázcara de Fernandu VII, que despintaba les auténtiques motivaciones independentistes de los sos impulsores col fin de facilitar el so cometíu. Los fundamentos doctrinarios complementar cola teoría de la subrogación, pola cual al sustituyir a l'autoridá virreinal asumíense toles sos funciones y dignidaes, polo que la Xunta esixía ser reconocida poles demás autoridaes del virreinatu, y solicitaba la eleición de diputaos nes ciudaes y villes cabeceres de partíu col fin de sumalos a ella. P'acabar cola oposición de parte de dalguna d'eses autoridaes, que nun la reconocieron, la Xunta unvió espediciones militares al interior del territoriu que dieron orixe a la guerra de la Independencia Arxentina. Foi la Primer Xunta quien sostuvo la primitiva denominación Provincies del Río de la Plata en 1810.
La Revolución de Mayu tuvo de resultes l'orixe del primer gobiernu propiu esitosu del Imperiu español n'América,Foi la tercer revolución n'América que llogró sostener el so autogobiernu hasta'l presente, dempués d'Estaos Xuníos y Haití. dempués de que fracasaren trés anteriores intentos inmediatos: la Revolución de Chuquisaca, el 25 de mayu de 1809, la Revolución de La Paz o Xunta Tuitiva, el 16 de xunetu de 1809 -dambes producíes nel Virreinatu del Río de la Plata- y la Revolución del 19 d'abril de 1810 na Capitanía Xeneral de Venezuela, que fueron entartallaos polos exércitos realistes.
Magar l'autoridá de la Xunta de Buenos Aires pretendió controlar tol territoriu del Virreinatu del Río de la Plata, tuvo d'aceptar la temprana separación de la intendencia del Paraguay y el restu del so territoriu efectivu varió según los vaivenes de la guerra de la independencia, que dieron llugar -en bien apertada síntesis- a la independencia del Alto Perú y de la Banda Oriental, que formaron los estaos de Bolivia y Uruguái. En superando periodos d'anarquía y guerres civiles les antigües intendencies del periodu virreinal fuéronse disgregando alredor de les sos ciudaes principales hasta formar les trece provincies que s'arrexuntaron no que se denominó la Confederación Arxentina, a partir del Pactu Federal de 1831.
La llegada de los diputaos del interior amplió'l númberu inicial de la Primer Xunta a la llamada Xunta Grande qu'empezó a redactar los sos documentos utilizando la frase "los diputaos de les provincies".
La Xunta Conservadora que reemplazó a la Xunta Grande, foi la primer autoridá que, al redactar el Reglamentu Orgánicu del 22 d'ochobre de 1811, nomó nel so artículu 1. a "Los diputaos de les Provincies Xuníes..."
En 1813 foi convocada l'Asamblea del añu XIII, que'l so nome oficial foi "Soberana Asamblea Xeneral Constituyente del Añu XIII", primer congresu o asamblea que manifestó: "Que mora nella la representación, y ejercicicio de la soberanía de les Provincies Xuníes del Río de la Plata..." y magar nun llogró'l so fin de redactar una constitución, estableció atributos de la soberanía del nuevu estáu, al adoptar l'Escudo Nacional pa remplazar a les armes del rei, la escarapela y l'Himnu Nacional.
La cola patriótica de 1813 que derivó nel Himnu Nacional Arxentín utilizó los nomes "arxentín" y "Provincies Xuníes del Sud".
thumb|right|200px|Como parte de la Mázcara de Fernandu VII, los gobiernos de les Provincies Xuníes del Río de la Plata caltuvieron la bandera española hasta 1815, llegando, inclusive, a amonestar al xeneral Manuel Belgrano por utilizar la celeste y blanca nel so llugar.
Declaración de la Independencia
miniaturadeimagen|La ciudá de Tucumán a principios del sieglu XIX (oleu actual). Mientres la celebración del Congresu de Tucumán producióse la declaración de la independencia, el 9 de xunetu de 1816 y adoptóse el nome de Provincies Xuníes de Sud América anque se caltuvo tamién el de Provincies Xuníes del Río de la Plata.
Los congresales de 1816 dictaron la declaración de la independencia de tola América del Sur apoderada por España, los sos socesores y la metrópolis y de toa otra dominación estranxera.
A esta declaración nun asistieron –sacante Córdoba– nel so momentu les provincies confederaes na Unión de los Pueblos Llibres, que reconocíen a José Gervasio Artigas como proteutor esperando por un congresu xeneral de toles demás Provincies Xuníes.
El motivu por que les provincies mariniegues, partidaries d'una confederación, nun participaren del Congresu de Tucumán deber a les guerres civiles contra'l centralismu exercíu pol Directoriu de les Provincies Xuníes y a la invasión empecipiada dende'l Reinu Xuníu de Portugal, Brasil y Algarve a la Provincia Oriental, les Misiones Orientales y l'este de la Mesopotamia.
Tocantes a Tarija, la contraofensiva realista española dende l'Altu Perú igualmente enzancó la so representación nel Congresu de Tucumán anque sí lo fixeron los diputaos por Chichas los cualos tamién representaben a Tarija.
thumb|290px|N'azules, Provincies Xuníes del Río de la Plata en 1823. La provincia Oriental invadida per Brasil, según l'Altu Perú invadíu dende'l Virreinatu de Perú, les Misiones en gran parte ocupaes per Brasil y en parte per Paraguay.
Congresu Nacional Constituyente de 1826
Superada l'Anarquía del Añu XX, en 1824 toles provincies, incluyendo la Provincia Oriental y la Provincia de Tarija con Chichas, axuntar nel Congresu Nacional Constituyente Arxentín, qu'en 1825 dexó en llibertá pa decidir por sigo mesmu'l so futuru a les cuatro provincies del Altu Perú, que s'atopaben so l'alministración provisional del Exércitu Llibertador al mandu del mariscal Antonio José de Sucre.
El Congresu, nes sos sesiones de 1824 y 1825 utilizó la espresión "Provincies Xuníes del Río de la Plata en Suramérica".
El 6 de febreru de 1826, el Congresu Constituyente determinó la urxente instalación del poder executivu nacional,Testu completu del decretu. nomamientu que recayería en quien fora nomáu por aciu el votu mayoritariu de los diputaos. A otru día realizóse la votación mentada y el cargu foi ocupáu por Bernardino Rivadavia, primer presidente de la República de les Provincies Xuníes del Río de la Plata y de la Nación Arxentina.Nomamientu de Bernardino Rivadavia como Presidente de les Provincies Xuníes del Río de la Plata
La Constitución de 1826 utilizó la denominación "República Arxentina".
Creación de nuevos estaos