José Santos Guardiola Bustillo foi militar col grau de Xeneral de Brigada y políticu honduranu. Foi'l primer presidente d'Hondures en concluyir el so periodu presidencial y el primeru en ser reeelecto n'Hondures.
Foi eleutu en 1856 como Octavu Presidente constitucional del Estáu d'Hondures y reelecto en 1859 como Novenu Presidente constitucional del Estáu d'Hondures hasta 1862, añu en que foi asesináu.
Biografía
Dato y familia José Santos Guardiola Bustillo, nació'l 1 de payares de 1816 na llocalidá de San Antonio d'Oriente, cercanu a Tegucigalpa nel estáu d'Hondures. Los sos padres fueron los señores Juan Esteban Guardiola Amorós y Viviana Bustillo. Guardiola Bustillo casóse con Ana Mateo Arbizú Flores señorita de la llocalidá minera de Yuscarán fía del mineru y ex alcalde Calixto Arbizú y la señora Santos Flores.
De la so unión tuvo dellos fíos: Gonzalo Guardiola (10 de xineru de 1848 y fináu 22 de marzu de 1903); Guadalupe Guardiola (8 de mayu de 1848 - 31 de mayu de 1944); Francisca Guardiola (3 d'agostu de 1850 - 10 d'abril de 1927); los ximielgues Trinidá y Galatea Guardiola Arbizú nacíes el 31 de mayu de 1857NOTA1: Conozse que los padrinos de bautizu de les ximielgues fueron el señor Trinidá y la señora Petrona Ferrari Aguero; Galatea Guardiola casóse col Xeneral Carlos Roloff Niaplhy, d'orixe polacu nacíu en Varsovia en 1842. Trinidá Guardiola nun tuvo descendencia y desconozse más información como fecha de fallecimientu. y María Genoveva de Jesús Guardiola Arbizú (30 de xunu de 1858-30 d'avientu de 1926), quien se convertiría na primer dama de Cuba en casándose col prócer y presidente cubanuTomás Estrada Palma; Gumercinda Guardiola nacida'l 22 de xineru de 1850 quien finó siendo bebe; y Guillermina Guardiola Arbizú nacida'l 18 de mayu de 1861 y finaría el 27 de febreru de 1944.
Formación Militar El xeneral Santos Guardiola graduar nes armes honduranes na Escuela Militar dirixida pol coronel colombianu Narciso Benítez, nel Cuartel San Francisco. De les sos primeres y destacaes aiciones militares atópense les participaciones na Batalla del Espíritu Santu y de la Batalla de San Pedro Perulapán.
Guerra de Malespín El 25 d'ochobre de 1844, el xeneral Francisco Malespín toma control personal del exércitu salvadorianu y diríxese escontra Hondures, ende llogró xunir fuercies col exércitu honduranu sol mandu de Guardiola. El so propósitu ye invadir Nicaragua y sitiar León, capital del gobiernu lliberal engarráu colos conservadores de Granada. Malespín, un conservador convencíu va llograr el sofitu d'estos.
El 26 de payares, los exércitos combinaos d'El Salvador y Honduras autoproclamados "Exércitu Proteutor de la Paz" sol mandu supremu de Malespín y con Guardiola como segundu al mandu empecipien el sitiu de la ciudá. Emiliano Madriz, Supremu Direutor de Nicaragua en funcionesEsgueva Gómez, Antonio. Conflictos y paz na historia de Nicaragua, Númberu 7 de Talleres d'historia. Institutu d'Historia de Nicaragua y Centroamérica, Universidá Centroamericana, 1999. páxs. 17, 18, 127 pon sol so mandu les defenses de la ciudá lleonesa que va haber de soporta 45 díes de sitiu.
Los atacantes taben nuna posición bien crítica y les tropes honduranes deseyaben retirase, con dificultá Malespín convenciólos pa caltenese en combate. Nel ínterin, aprucen les diferencies ente los nicaraguanos y los conservadores abandonen a los lliberales de León y busquen sofitu nel xefe invasor. José Francisco del Montenegro y Juan Ruiz fueron los embaxadores unviaos por Granada y Rivas ante Malespín, cola resultáu de la creación d'un nuevu gobiernu en Masaya al cargu de Silvestre Selva, que nun tuvo'l consentimientu de León baxu sitiu.
Un cargamentu d'armes pa los lliberales lleoneses, nun barcu atracáu nel puertu d'El Realejo nel departamentu de Chinandega, cai de manera casual en manes de los invasores. Ente l'armamentu prindáu atopábense 1.000 mosquetes y 200 rifles, amás de pólvora, plomu y pedernales. Con estes armes el Guardiola toma'l control de les tropes y ambura la ciudá de León el 24 de xineru de 1845 que foi ocupada col posterior saquéu.
Presidente del Estáu d'Hondures José Santos Guardiola empecipia'l so gobiernu'l 17 de febreru de 1856 siendo eleutu y declaráu presidente, depués del recuentu de votos. En 1859 foi reelixíu y gobernó un segundu periodu presidencial que nun pudo concluyir yá que foi asesináu'l 11 de xineru de 1862.
Consiguió por aciu el Tratáu Lennon Wyke-Cruz, qu'Inglaterra devolviera a Honduras les Islles de la Badea y La Mosquitia, dexándo-yos a los sos habitantes la llibertá de cultu. Santos Guardiola incorporó pacíficamente la Mosquitía y les Islles de la Badea al territoriu honduranu de les manes de los Británicos.
Primer periodu presidencial
El so primer periodu presidencial empecipia'l 17 de febreru de 1856 y conclúi en 1959.
Gabinete del so gobiernu El primer gabinete de gobiernu tomo posesión un 18 de febreru de 1856 y el segundu gabinete de gobiernu del segundu periodu presidencial de Guardiola Bustillo, empezó en 1860. Gabinete de GobiernucarguNomePerioduVicepresidente José María Lazo Guillén1856-1860VicepresidenteVictoriano Castellanos Cortés1860-1864Ministru Xeneral del Gobiernu Florencio Xatruch/Pedro Alvarado/Francisco de Aguilar (políticu)1856/1860-1864Ministru de Gobernación Crescencio Gómez Valladares1856/1860-1864Ministru de FaciendaJosé María Rojas/Manuel Colíndres1856/1860-1864Ministru de Rellaciones EsterioresFrancisco Medina/Paulino Nieto1856/1860-1864Ministru de GuerraFrancisco Ferrera/Julián Tercero1856/1860-1864
Primer añu de gobiernu Toma posesión el 17 de febreru de 1856, dio llibertá de prensa, d'esta forma tamién llogra defendese de los cargos que-y faía la oposición. Fundó'l mesmu'l periódicu que llamó “EL VIXILANTE”. Reabrió'l Colexu Tridentino de Comayagua que clausuro l'Obispu Hipólito Casiano Flores.Cronoloxía histórica d'Hondures
En xunu de 1856 dempués de les eleiciones nicaraguanes onde Patricio Rivas saliera ganador, Walker, presentóse ante'l presidente y sostuvieron un fuerte discutiniu sobre'l gobiernu y dineru debíu, resultando na fuxida de Rivas escontra Chinandega.William Walker y el ocasó de la tramposería. Frederic Rosengarten, Luciano Corte. (páxina 193) Guardiola espresa la so voluntá de sofitar al gobiernu de Patricio Rivas establecíu en Chinandega contra'l gobiernu filibustera, antes recibiera carta del Presidente en disidencia José María Estrada solicitándo-y el so sofitu. Celebra un Pactu con Guatemala y El Salvador con cuenta d'unviar sofitu a Nicaragua na Guerra contra los Filibusteros.
El 12 de xunetu de 1856, el filibusteru norteamericanu William Walker usurpa'l poder y faise col cargu de Presidente de Nicaragua, anque namái nuna pequeña parte del territoriu nicaraguanu, mientres l'embaxador John H. Wheeler, siguiendo órdenes de William L. Marcy, Secretariu d'Estáu de los Estaos Xuníos d'América ufiertó rellaciones diplomátiques con Walker.William Walker y el ocasó de la tramposería. Frederic Rosengarten, Luciano Corte. (páxina 193) El 18 de xunetu de 1856 empecipia la guerra qu'enfrenta al Exércitu Aliáu Centroamericanu contra l'Exércitu Filibusteru compuestu por mercenarios norteamericanos y cubanos, más nicaraguanos del bandu democráticu adeptos a Walker. El 3 de setiembre de 1856, tropes honduranes al mandu de Guardiola enfrentar a fuercies filibusteres y son ganaes. La esclavitú en Nicaragua foi abolida en 1854, sicasí'l 22 de setiembre de 1856, Walker decreta la llegalización de la esclavitú nel país pa llograr más soldaos y llograr recursos económicos y políticos, tou baxu estereotipu de la sociedá secreta The Knights of the Golden Circle o "Los Caballeros del Círculu Doráu" una orde fraternal chauvista que pretendía faese de los stados Sureños d'Estaos Xuníos, Cuba, Méxicu y Centroamérica, fomentando la esclavitú.William Walker y el ocasó de la tramposería. Frederic Rosengarten, Luciano Corte. (páxina 265) A finales de 1856 Walker taba siendo atacáu por diversos frentes, comandados asina: Xeneral José Joaquín Mora de Costa Rica, Xeneral José Víctor Zavala de Guatemala, Xeneral Florencio Xatruch d'Hondures, Xeneral Ramón Belloso d'El Salvador y Xeneral Tómas Martínez, Xeneral Máximo Jerez y Xeneral José Dolores Estrada de Nicaragua. El 14 d'avientu William Walker ordena al Xeneral Charles Frederick Henningsen que se destruya la ciudá de Granada.William Walker y el ocasó de la tramposería. Frederic Rosengarten, Luciano Corte. (páxina 214)Díaz Lozano, Arxentina Fueu na ciudá: novela n'escenariu históricu, Volume 97 de Coleición Contemporáneos, Cuarta Edición, Editorial Cenaltex, 1989 (Consultáu na Biblioteca de la Universidá de Michigan, U.S.A.
Segundu añu de gobiernu El 27 de febreru de 1857, un exércitu de seiscientos honduranos al mandu del Xeneral Florencio Xatruch parten a Nicaragua a contribuyir cola espulsión del filibusteru William Walker, ganándolo en El Obraje (l'actual Belén) y tornó a Honduras, una vegada qu'aquél capituló na fragata Santa María” en San Juan del Sur.
El 17 d'abril les tropes aliaes centroamericanes ocupen San Juan del Sur, el 1 de mayu de 1957, William Walker ríndese y el 5 de mayu, Walker abandona'l territoriu centroamericanu na corbeta St. Mary's. Walker pasa a vivir en Nueva Orleans.
L'obispu Flores fina en 1857 y asumió'l so llugar el vicariu de Comayagua, frai Miguel del Cid quien taba enemistado col Xeneral Guardiola, polo que lo escomulgó y producióse la rebelión, conocida como "La Guerra de los Padres"; Más tarde el papa Pio IX llevantó la escomunión y nomó como nuevu Obispu d'Hondures a Fray Juan de Jesús Zepeda y Zepeda.
Tercer añu de gobiernu En 1858 reconocer a les Islles de la Badea como propiedá del Estáu d'Hondures.
Cuartu añu de gobiernu En 1859 Hondures llograba les Islles de la Badea y la Mosquitia del Reinu Xuníu, por aciu el tratáu realizáu ente'l doctor Francisco Cruz Castro y l'embaxador del Reinu Xuníu de la Gran Bretaña Sir Charles Lennox Wyke, conocíu como'l Tratáu Lennox Wyke-Cruz, nel qu'Inglaterra devuelve a Hondures La Mosquitia y les Islles de la Badea en cuenta de recuperar Belize.
La Constitución del Estáu d'Hondures emitida en 1848, dexaba un claru buecu por que'l presidente Guardiola Bustillo pudiera reelixise pa un segundu mandatu.Zúñiga Huete, 1987. Nel mes de xunetu de 1859, el xeneral brigadier Jose Santos Guardiola, apaez en ‘La Gaceta Oficial' edición Non. 55 correspondiente al 10 de xunetu de 1859, nuna Acta de proclamación como candidatu oficial a la presidencia de la nación.Zúñiga Huete, 1987.(volume 1 page 226)
Segundu periodu de Gobiernu
Santos Guardiola foi reelecto presidente d'Hondures en 1959, el so compañeru de fórmula José María Lazo Guillén, llogró 648 votos namái en tal sentíu, la comisión inclinóse a favor del empresariu Victoriano Castellanos Cortés y declarar vicepresidente.Pérez Chavéz, Porfirio. Magnicidiu honduranu. 2006 (páxina 9)
Primer añu de gobiernu Nel so primer añu de gobiernu del so segundu periodu presidencial enfrento a les tropes del filibusteru William Walker.
N'abril de 1860 el filibusteru Wiliam Walker enterar del trespasu de les islles de la Badea que diba realizar el Reinu Xuníu a Honduras y supo amás del descontentu de los colonos ingleses de les islles ante la transaición y propúnxose aida-yos, el so plan consistía n'intentar acomuñar con José Trinidad Cabañas, quien trataba de reasumir el poder n'Hondures. De llogralo podría controlar esti país, entamar un exércitu y dempués bater a los exércitos de Nicaragua y Costa Rica.