thumb|240px|Estensión del territoriu ástur. El so orixe tópase, supuestamente, nel ríu Astura (Esla). Por él, los sos riberanos fueron llamaos ástures y esti xentiliciu estender a tolos habitantes d'esi territoriu, que tuvo por capital Asturica. El territoriu foi llamáu dacuando Asturia (esistiendo una Asturia cismontana y una Asturia transmontana).
Los cabruagénigos (en xenitivu llatín Cabruagenigorum) yeren una tribu ástur, emparentada cola tribu de los zoeles (al pie de los clanes de los visaligos, desoncos y tridiavos), que probablemente s'asitiaben na actual comarca de La Cabrera (Lleón). Nos sos oríxenes yeren una antigua cla de los Zoeles (qu'estendíen el so territoriu dende Sanabria hasta la sierra de la Culiebra ocupando tamién parte de la rexón portuguesa de Trás-os-Montes, pero habríense desligado del tueru común pasando a ser una unidá independiente y tando, por tanto, nel so mesmu planu xerárquicu.
Hipótesis etimolóxiques
Sobre l'orixe del términu cabruagénigos, destaca la vinculación ente'l sustratu celta ginos, genos que'l so sentíu ye 'fíu de' (en llatín raza, orixe, cla, familia) y el raigañu n'asociación col indoeuropéu kapro (cabra), presente na pallabra celta gabros.
Puede reparase un parentescu si analizamos la evolución sintáctica qu'esperimentó la denominación de la contorna lleonesa de La Cabrera, gracies a la documentación medievalBalto vieyu del Monesteriu de San Pedro de Montes que se caltuvo hasta los nuesos díes: Caprariam → Capraria → Capreyra → Cabreyra → Cabrera. Capra¯ariam provién del llatín capra (cabra) y el sufixu de coleutividá -ariam (-ariam → -aria → -eira → -yera). thumb|240px|Placa ovalada con inscripción grabada en lletra capital aplicada con oru y dedicada al dios Marti Tileno.Foi atopada en Quintana del Marcu (Lleón) y anguaño atópase nel Muséu Arqueolóxicu Nacional de Madrid. El Tilenus veneráu en dómina prerromana acomuñar mientres la romanización con Marte, dios romanu de la guerra que representa a les fuercies deíficas implicaes nella pero ye tamién un ser divín asociáu al campu y a la vexetación. Esta inscripción ye una muestra más del sincretismu, de la interpretatio romana o asimilación d'un dios romanu con otru indíxena fechu pol cual conviven cultos antiguos con otros nuevos y que ye aceptáu, siquier en parte, polos pueblos implicaos. L'alta cronoloxía de la pieza (sieglu III) indica la estensa duración que tuvo'l cultu d'ésti dios ástur. Según la mitoloxía cabreiresa, el monte Teleno allugaba la morada del dios Marti Tileno, quien apagaba los sos rayos al rematar les nubes nun pozu soterrañu de Corporales de Cabrera. Tamién cunta la lleenda que nos cumes d'esti monte atopaba un llagu con suelu de mármol onde los dioses bañar n'agües arumaes con flora y yerbes monteses.
Asentamientu
Nun se dispón d'escritos antiguos qu'atestigüen cuál yera'l territoriu exactu qu'habitaben, pero hai nicios qu'indiquen la probabilidá de que s'asitiaren y dieren orixe a l'actual comarca de La Cabrera o Cabreira (el so nome en dialeutu cabreirés), nel suroeste de la provincia de Lleón, ente los sieglos I e.C. y III d. C.. Na Edá Contemporánea esta rellación manifestar no relativo a la toponimia (Cabreira) y xentilicios (cabreirés/cabreiresa), según nes reminiscencies culturales, presentes nun ampliu númberu de costumes prerromanes, d'orixe celta, qu'hasta finales del sieglu XX caltener na zona.
Afayos arqueolóxicos indiquen que nel norte del territoriu cabreirés hubo presencia de cles Gigurros,Ara de San Pedro de Truenes, conceyu de Ponte de Domingo Flórez, dedicada por un indíxena romanizado que s'identifica como Gigurro, esto ye, miembru de los Gigurri. más información sobre l'ara en foru cultural-provincia-de-el.html Foru Cultural Provincia d'El Bierzo. pero nun hai una información precisa sobre'l restu de valles cabreireses, muncho menos accesibles pol so montascosu orografía. Sobre los Cabruagénigos sábese que yeren vecinos de los Zoeles (Sanabria, Trás-os-Montes, Aliste) y Orniacos (La Valduerna), y conociendo los allugamientos d'estes tribus y la de los Gigurros (Valdeorras) queda un vacíu territorial, una tierra de naide, que coincide con La Cabrera, que podría tar ocupada por ellos. Asina lo afirma l'historiador, nacíu en Castrocontrigo, Antonio Justel Carracedo. Los testos y grabaos de dómina romana recuperaos hasta la fecha son curties, curtios y apenes apurren daqué d'información sobre los asentamientos, pero les escavaciones arqueolóxiques realizaes mientres el sieglu XX atoparon un ampliu númberu de castros y corones ástures en tol territoriu cabreirés. Posteriores estudios revelaron tamién los usos y manera de vida de los sos habitantes, confirmando la so ascendencia ástur.
De confirmase que s'asitiaben na exa ente'l monte sagráu Teleno, acomuñáu al dios ástur Tileno del que yera oxetu de cultu nel so visu (denominación derivada de la voz primixenia indoeuropea tilenia que'l so significáu ye punta o cume d'un monte: tilenia → Tilenus → Tileno → Teleno), y la esplotación minera d'oru de Las Médulas, la tribu de los Cabruagénigos pudo ser altamente participativa tantu nes guerres cántabres (nel Mons Medulius desenvolvióse una de les batalles más cruentes y decisives), como na importante obra d'inxeniería de canalización d'agües escontra la esplotación minera de Las Médulas.
Manera de vida
La descripción más interesante que tenemos d'ellos, que engloba a tolos pueblos montañeses del noroeste de la península, deber a la obra Geographiká d'Estrabón, que nos diz:
En rellación coles guerres ástur-cántabres l'historiador romanu Lucio Anneo Floro tamién nos amuesa'l calter guerreru de los pueblos ástures:
Sía que non foi Pliniu'l Vieyu, naturalista y militar romanu, quien ente los años 68 y 72 visitó los Montes de Lleón, dirixendo la prospección de metales que dieron orixe, ente otros, a la esplotación d'oru de Las Médulas. Plinio da cuenta d'ello nuna carta unviada al emperador romanu Galba:
Y da cuenta del procesu d'estracción del preciáu metal de Las Médulas:
Pa dar salida al oru y minerales estrayíos y facilitar los movimientos de les tropes de dominiu y vixilancia de les esplotaciones, los romanos construyeron una calzada que baxando de La Cabrera empalmaba cerca de Congosta cola calzada que d'Astorga conducía a Braga, en Portugal, pasando por Calzada de la Valdería y que'l so nome recuerda la esistencia d'esta vía.
Pactu d'hospitalidá ente gentilidades y particulares thumb|240px|La Tabla de los Zoeles o La Tabla de Astorga ye un testu xurídicu realizáu sobre una placa de bronce (32x24 cm) de forma cuadrangular y coronada por un frontón triangular en que'l so interior apaez datar consular. Atopar nel Staatliche Museen de Berlín. Los ástures topábense estremaos en gens o tribus; éstes taben compuestes, de la mesma, por cles familiares, les llamaes gentilidades. Al ser éstes grupos zarraos dientro d'una gens más amplia, y establecer la identidá xurídica del individuu, formen cles que la so insolidaridá y fuercia van en desterciu d'una organización política a manera d'Estáu. thumb|240px|Esquema y trescripción del Pactu de los Zoeles.Muséu Provincial de Lugo. L'elementu correutor d'esti fenómenu foi una institución conocida col nome de hospitium (hospiciu o hospitalidá), que yeren alcuerdos d'amistá consistentes na so mayoría nun documentu portátil de bronce o plata, llamáu tésera; suponía una vinculación especial pola cual los implicaos (individuos o ciudaes) recibir en mutua proteición, reconociéndose lleis, derechos y deberes que s'afiguren en cartes tabulas (tables de bronce). El pactu d'hospitalidá dexaba adquirir los derechos d'un grupu xentiliciu a otros grupos o individuos; quien s'acoyíen a tutelar d'esi grupu. Nun se trataba d'un actu d'adopción, les partes actuantes contraíen derechos mutuos ensin que la personalidá propia perdiérase. De primeres estos pactos yeren verbales, un ritu con presencia de testigos y de los dioses qu'actuaben como garantes. Más tarde, los romanos asimilaríen tamién estos alcuerdos.
La gens cabruagéniga apaez mentada per primer vegada nel Pactu de los Zoeles, un tratáu d'hospitalidá ente les civitas Zoelarum en dómina romana.
En dambos testos puede reparase que tán dataos correutamente atendiendo a la mención de los cónsules y el calendariu romanos. El primer párrafu corresponder col 27 d'abril del añu 27 y el segundu párrafu correspuéndese de la mesma cola renovación del pactu, el 11 de xunetu del añu 152.
El primer pactu indica, per otra parte, que se trata d'una reafirmación d'otru tratáu anterior, que con toa probabilidá pudiera tener un orixe prerromanu. Reconócense mutuamente dos gentilidades que pertenecen a una mesma gens, que sirven d'unidaes sociales correspondientes a unes llendes territoriales concretos y definíos. Los seis firmantes del pactu tienen un namái nome ástur, acompañáu de la denominación del padre, tamién ástur. Apaez tamién un maxistráu de la gens zoela.
Nel pactu correspondiente al añu 152, los dos gentilidades deciden reafitar y ampliar el pactu, incluyendo a trés nuevos representantes de les sos respeutives gens: Orniacos, Visaligos y Cabruagénigos (estos dos últimos pertenecientes a la civitas de los Zoeles). Ye importante comprobar el grau de romanización que yá s'adquirió: los zoeles mentaos tienen agora nomes romanos. Un personaxe, Sempronio Orniaco, tien los trés nomes a la manera romana, al igual que los dos maxistraos que dan fe. El primer pactu foi realizáu na ciudá de Curunda ente que'l segundu na capital del conventus, Asturica Augusta.
Ver tamién Ástures Comarca de La Cabrera
Referencies
Categoría:Astures Categoría:Historia de la provincia de Lleón