L'achí' ye un idioma mayense rellacionáu col idioma quiché (k'iché'), con nucleu orixinal nos conceyos de Cubulco, Rabinal, San Miguel, Salamá, San Jerónimo, parte de Granados y el Chol; tolos anteriores pertenecientes al departamentu guatemalianu de Baxa Verapaz.
Dialeutos
L'idioma achí tien dos sobresalientes dialeutos: Achí, Cubulco y Achí, Rabinal.
Achí, Cubulco
Dialeutu faláu en Cubulco, que tien los siguientes nomes alternativos:
Achi', Cubulco Cubulco Cubulco Achi Kub'o:l Kub'o:l Achi Achi', Cubulco
Achí, Rabinal
Dialeutu faláu en Rabinal, que tien los siguientes nomes alternativos:
Achi', Rabinal Chicaj Achi Rabinal Rab'ina:l Rab'ina:l Achi Rabinal Achi Rabinal K'iche' Rabinal Quiché Salama Achi S Jeronimo Achi S Miguel Chicaj Achi
Alfabetu maya achí
Entiende los siguientes 30 fonemes:
aa' a b' ch' ch ee y ii i j k k' l m n oo o p q q' r s t t' tz tz' o uu w x y (')
Vocabulariu
Cómo dicir "Hola": [pa home] Xla, ta [pa muyer] Xla, nan Sa' ri o'anoom, taye
Cómo dicir "Bienveníu":
[entrando o llegando a persona de la mesma edá] Chatoku loq pajaa [entrando o llegando a persona mayor] Chok uloq laa. [bienveníu (a)] Utzilaj k'uneem
Cómo dicir "Bonos díes": Utzilaj aniim
Cómo dicir "Bones tardes": Utzilaj xe'ek q'iij
Cómo dicir "Adiós":
[dichu pa una persona saliendo] Kin eek [dichu pa una persona saliendo] Kin eek naa. Chawila awib
Cómo responder al anterior:
Maltyox, wila' awiib' chik
Cómo dicir "Gracies":
Maltyox chawe
Cómo dicir "¿Cuál ye'l to nome?":
Wach a bi, yet? Sa' ri ab'i'?
Cómo dicir "Non": N...taj
Cómo dicir "Te quiero":
K'ax katinna'o :*Kat waaj
Númberos:
1: Jun 2: Ka'ib'/Queb' 3: Oxib' 4: Kajib' 5: Wo'oob'/Jo'ob' 6: waqib' 7: wuqub' 8: Wajxaqiib' 9: B'elejeeb' 10: Lajuj
Referencies
Enllaces esternos Nuevu Testamentu en Achi Dialeutu Achí, Cubulco Dialeutu Achí, Cubulco en Global Recordings Network Dialeutu Achí, Cubulco en Joshua Project Dialeutu Achí, Cubulco en Proyeutu Rosetta Dialeutu Achí, Cubulco en The Linguist List Dialeutu Achí, Rabinal Dialeutu Achí, Rabinal en Global Recordings Network Dialeutu Achí, Rabinal en Joshua Project Dialeutu Achí, Rabinal en Proyeutu Rosetta Dialeutu Achí, Rabinal en The Linguist List Multimedia * Pronunciando l'Alfabetu Maya Achí en YouTube. Read by Guillermo Chen de Fundación Nueva Esperanza. Design: Elote y.V. Production: Guatemala Solidarity Network
Achí Achí