Villanueva de la Jara, o comúnmente llamada La Jara, ye un conceyu español de la provincia de Cuenca, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha. Pertenez a la comarca de la Manchuela. Bordia la llocalidá'l ríu Valdemembra. Amás del nucleu principal puramente dichu entiende tamién los nucleos de Casas de Santa Cruz (109 hab.) y Ribera de San Benito (2 hab.). Ye conocida pol cultivu del xampiñón que ye la principal actividá económica de la llocalidá, según distintos fungos comestibles.
Situación Allugamientu Llatitú: 39º 26' 24.55" Llargor: -1º 57' 14.25" Altitú sobre'l nivel del mar: 805 msnm
Conceyos estremeros Al norte: La Peral. Al sur: Casasimarro y Quintanar del Rey. Al oeste: El Picazo y Pozorrubielos de la Mancha Al este: Iniesta y Villagarcía del Llano.
Comunicaciones Villanueva de la Jara ta bien comunicada yá que pasa pola llocalidá la N-320 que va dende Cuenca hasta Albacete y la N-310 que va dende Villanueva de la Jara hasta Manzanares, y ta a 13 quilómetros de la 35px. Pol so términu municipal tamién pasa'l AVE Madrid-Cuenca-Albacete-Llevante.
Clima Villanueva de la Jara atópase aproximadamente a unos 800 metros d'altor sobre'l nivel del mar y a unos 160 km del mesmu, polo tanto tien un clima mediterraneu-continentalizado con temperatures estremes según la estación del añu. Los branos son calorosos y de cutiu les temperatures pueden llegar a superar los 30 °C. Per otru llau pel hibiernu les temperatures baxen a unos 5 °C y peles nueches cuando'l cielu ta estenu prodúcense xelaes y nun son rares temperatures de -6, -7 y hasta -10 °C en dalguna ocasión. Les precipitaciones nun son bien abondoses (La precipitación media añal ye de 500 mm aproximadamente) siendo práuticamente inesistentes pel branu y daqué más bayuroses mientres el restu del añu, ye posible que nieve ente avientu y febreru, hai agües regulares en primavera y seronda, y pel branu nun son rares fuertes nubes a finales d'agostu y mientres setiembre.
Población Diverses fontes locales demostraron que la cifra de población del INE nun ye correuta por cuenta de un error burocráticu. Dende 1897 Villanueva de la Jara empezó a crecer demográficamente hasta algamar los 3.600 habitantes aproximadamente en 1950. Ye a partir d'ende, debíu al escasu interés de la dictadura de Franco de desenvolver los pueblos del interior, la progresiva mecanización del campu y la esclusiva dependencia d'esti sector, cuando se produz un fuerte éxodu escontra les zones urbanes (Valencia, Madrid, Barcelona...) y qu'amenorga la población a 2.500 habitantes. Dende entós y por cuenta de la llegada d'inmigrantes a la llocalidá la cifra ye estable. Anguaño viven en Villanueva de la Jara unos 300 inmigrantes de distintes nacionalidaes (ecuatorianos, rumanos, marroquinos,...) siendo la comunidá rumana la de mayor población. Población de derechu en Villanueva de la Jara (1842-2013) 1842 1877 1887 1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2011 2013 2.267 2.428 2.443 2.329 2.404 2.645 2.985 3.051 3.561 3.594 3.127 2.606 2.417 2.491 2.563 2.490 2.296
thumb|center|300px| Villa Enriqueta
Alministración thumb|300px| Conceyu de Villanueva de la Jara
Partíos políticos PP: 6 conceyales PSOE: 5 conceyales
Historia thumb|300px| Rollu de Xusticia
Antigüedá Los primeros restos que se conocen de vida en Villanueva de la Jara fueron atopaos nel Cuetu del Cucu. Dichos restos daten de la Edá del Bronce. Anguaño atópense espuestos nel muséu provincial en Cuenca.
Na dómina romana, la llocalidá ta so la influencia del triángulu formáu poles villes de Tarazona, Tresjuncos y Valeria. Tres ello, l'esfuerzu pol dominiu del territoriu fai que s'asitien xunto al ríu Valdemembra almohades, moriscos y más tarde cristianos, frutu d'una repoblación que nesta zona empieza a mediaos del sieglu XII.
Medievu y dómina moderna Tres el dominiu árabe'l rei de Castiella, Alfonsu VIII, reconquista la ciudá de Cuenca en 1178, tamién se reconquistaron les villes de Alarcón y Iniesta en 1184 estableciéndose'l Fueru de Cuenca pa favorecer la repoblación d'esti territoriu. Mientres esta dómina, unos vecinos d'Alarcón viaxaron 4 llegües escontra'l sur fundando'l pueblu, de primeres como aldega dependiente de Alarcón y rexíu so la xurisdicción del Señoríu de Villena y de la Corona de Castiella.
El conceyu tien el títulu de Villa dende'l 8 de xunetu de 1476, ganándose la independencia de Alarcón debíu al sofitu emprestáu a la reina Isabel la Católica mientres la Guerra de Socesión Castellana, na que Diego López Pacheco, Marqués de Villena y señor de Alarcón, lluchó a favor de la otra candidata al tronu de Castiella, Xuana la Beltranexa. De primeres el so términu municipal partía colos términos de Alarcón, Iniesta y Jorquera ya integraba pueblos como: Quintanar del Rey, Tarazona de la Mancha, Casasimarro, Villagarcía del Llano, Llurigues o Villalgordo de Júcar.
Na Guerra de Socesión les tropes del Archiduque Carlos tomaron la villa, escalar y amburar.
Sieglu XIX Villanueva de la Jara tuvo a partir del sieglu XIX una importancia significativa que se vio reflexada na construcción d'un Colexu de Llatinidá (el primeru na provincia de Cuenca). thumb|left|250px| Posada Massó
Sieglu XX Na Guerra Civil Española foi una de les bases del Exércitu Lleal Republicanu y de les Brigaes Internacionales. En Villanueva de la Jara tuvieron George Orwell, Willy Brandt y Josip Broz Tito ente munchos otros, dientro de les Brigaes Internacionales, la Comitern y la Brigada Lincoln. Nes contornes de la llocalidá atopen unos búnkeres de lo que foi aeródromu en tiempu de guerra.
Tres una dómina de gran importancia mientres los años de la posguerra muncha xente tuvo qu'emigrar de Villanueva de la Jara por cuenta de la arrayadura de mano d'obra nel campu. Munchos jareños viven anguaño en Barcelona, Valencia o Madrid.
Sieglu XXI A partir de 2000 empezaron a llegar inmigrantes de Suramérica y Europa del Este pa trabayar, principalmente, nel xampiñón.
En 2005, Villanueva de la Jara protagonizó diverses manifestaciones a favor d'un Institutu d'Educación Secundaria na llocalidá. Tres delles negociaciones ente la Plataforma Jareña pola Educación, compuestes por padres y madres de neños de la llocalidá, y la Xunta de Comunidaes de Castiella-La Mancha nun se consiguió un Institutu d'Educación Secundaria propiu, que se construyó nel conceyu estremeru de Casasimarro. thumb|300px| Villanueva de la Jara de nueche
Personaxes pernomaos Francisco Valero y Llosa (1664 - 1720) eclesiásticu español natural de Villanueva de la Jara. Aportó a Obispu de Badajoz y darréu Arzobispu de Toledo.
Peraile Redondo, Meliano (1922-2005).Escritor español, nacíu en Villanueva de la Jara (Cuenca) en 1922 y fináu en Madrid el 28 d'ochobre de 2005. Profesor de Llingua y Lliteratura y vicepresidente de l'Academia d'Artes y Lletres de Cuenca, foi un reconocíu autor de cuentos. Aníbal Gómez (1979). Ye un cómicu y actor conocíu poles sos participación en programes como Muchachada nui, Torna a Liliflor, por ser collaborador nel programa de radio Vodafone yu y formar parte del dúu musical Ojete calor xunto a Carlos Areces.
Néstor Criado (1988). Ambientólogo reconocíu pola so participación en proyeutos del CESID.
Monumentos Plaza Mayor Constitúi l'elementu central del pueblu. Nún de los llaos atopa'l Conceyu, edificiu renacentista del sieglu XVI. L'antiguu pósito, al llau del Conceyu y güei Centru Médicu, ye del sieglu XV o del sieglu XVI. Destaca la torre del Reló de trés plantes. Tamién s'atopa equí la Posada Massó, d'estilu renacentista, que constitúi unu de los meyores esponentes de la típica posada castellana. Nel otru estremu de la plaza atópase Villa Enriqueta, una casa palaciega del sieglu XIX. L'edificiu, que según la inscripción de la fachada data del añu 1899 y ye nomáu como "Villa Enriqueta", foi mandáu construyir por Jesús Casanova pal so usu como vivienda propia. Y si nun principiu foi palaciu, depués pasó a ser hospital militar mientres la Guerra Civil española y anguaño ye propiedá d'una familia que les sos viviendes asitiar alredor de un patiu central. Estilu artísticu: Ésta ye claramente historicista, bien al gustu de la dómina, entemeciéndose nella elementos que recuerden al Arte Mudéxar, ecos renacentistes ya inclusive modernistes, como reflexa l'ornamental usu del fierro na marquesina qu'acovez la puerta d'entrada. Realizada en fábrica de lladriyu de dos colores asitiaos na so mayoría de forma decorativa creando motivos cruciformes, florales, etc., decorando'l remate almenado sobre la cubierta del volume inferior del edificiu, los arcos de mediu puntu de los cinco balcones del primer pisu y de los diez ventanos pareadas del segundu. Tamién de lladriyu, el volume que remata l'edificiu, de planta rectangular a manera de torrexón apaisáu y cubiertu a cuatro agües, paez ser una especie de galería o pasiellu cubiertu que les sos parés atopar furaes per ventanes d'arcos rebaxaos y arquillos menores de mediu puntu.
Ilesia parroquial de l'Asunción
Ostenta'l títulu de Basílica y dende 1982 ta declarada Monumentu Históricu-Artísticu. Esta ilesia construyir coles piedres del antiguu castiellu árabe de Villanueva allá pol sieglu XV. L'Altar Mayor tien un pervalible retablu de tres cuerpos en madera dorao. D'esta construcción resalta'l so calter fortificáu, más evidente nel perímetru cercáu d'orixe árabe y reconstruyíu como muro almenado nel sieglu XVI. Compuestu por trés llenzos con torrexones circulares, ye tolo que queda del Castillo de Villanueva. thumb|250px| Conventu de les Carmelites Descalces
Conventu de les Carmelites Fundóse por Santa Teresa de Xesús en 1580. Ta compuestu por ilesia, conventu y claustru. Ye un edificiu aislláu que forma una mazana entero y arrodiao de murios. Nel so interior destaquen les pintures del sieglu XVII del retablu y una magnífica cubrición de madera d'estilu mudéxar que cubre'l presbiteriu formando una estrella de 32 puntes. Tamién destaca'l sepulcru de la Venerable Ana de San Agustín, a que'l so cargu quedó'l conventu una vegada que Santa Teresa abandonó Villanueva de la Jara.
La llocalidá forma parte de les Buelgues de Santa Teresa, ruta de pelegrinación, turística, cultural y patrimonial qu'axunta les 17 ciudaes onde santa Teresa de Xesús dexó la so "buelga" en forma de fundaciones. La ruta nun tien un orde establecíu o un tiempu llindáu yá que cada pelegrín o visitante puede realizala cómo y nel tiempu que deseye.
Ilesia del Carmen D'antiguo foi un conventu de Flaires Carmelites, que guarda la imaxe de la Virxe de les Nieves, patrona de los católicos jareños: una figura gótica sentada nuna siella ensin brazos con un pomo na mano derecha y sosteniendo na so esquierda al so Neñu. L'edificiu ye d'una sala nave con planta de cruz llatina y cúpula de media naranxa. Nuna de les capiyes (nun se pudo alcontrar) foi soterrada la ermitaña Catalina de Cardona.
Rollu de Xusticia Ye un monumentu históricu onde d'antiguo s'executaba a quien infringían les antigües lleis. Atópase sobre una base de trés gradies, ye un rollu cilíndricu con 3'5 metros d'altor aproximadamente, encabezáu por cuatro buecos, unu per cada cara.
Otros monumentos Casa de la Música. Ermita de San Antón. Llavaderos del ríu Valdemembra. Cases señoriales.
Economía thumb|450px| Cultivu del xampiñón
Fungos Villanueva de la Jara mayoritariamente basa la so economía nel sector del cultivu de fungos, especialmente xampiñón y cogordes. Villanueva de la Jara foi pionera en toa España siendo la primer llocalidá que cultivó xampiñón profesionalmente nos años 60. De primeres utilizáronse cueves en tol valle del Valdemembra, furaes a picu y pala pa más tarde tecnificar el cultivu en locales llamaos suétanos.
El cultivu tradicional basáu en basura de caballu cayó en desusu en desterciu de compost ellaboráu a base de paya de cebada, maíz, guanu d'ave, sarmientos de viña y otros materiales naturales.