Па́вел Дыякан ( ці Варнефрыд; каля 720, — каля 799, ) — бенедыкцінскі манах, царкоўны пісьменнік (гісторык, агіёграф, паэт, лінгвіст) эпохі Каралінгаў.
Біяграфія Паходзіў з знатнай лангабардскай сям'і з Фрыуля. Стаяў вельмі блізка да лангабардскага караля Ратхіса, пры двары якога ў Павіі атрымаў цудоўную адукацыю. У далейшым быў прыдворным пісьменнікам караля Дэзідэрыя і настаўнікам яго дачкі, па просьбе якой напісаў у 768-69 гг. «Рымскую гісторыю» (Historia Romana) — сачыненне кампілятыўнага характару, якое працягвала ў хрысціянскім духу «Брэвіярый» Флавія Еўтропія да Юстыніяна.
Пасля прыгнечання фрыульскага паўстання лангабардаў у 776 годзе, калі Карл Вялікі за ўдзел у паўстанні павёз у Галію ў якасці закладніка брата Паўла Арыхіса, Павел сышоў у Монтэкасінскі кляштар. У 782 годзе, падчас знаходжання Карла ў Італіі, Павел звярнуўся да яго з просьбай у форме элегіі аб вызваленні брата. Карл зацікавіўся Паўлам, ужо тады якія заваявалі рэпутацыю найадукаванейшага чалавека, пісьменніка і паэта, і запрасіў яго ў Галію, дзе той неўзабаве стаў адным з найбольш аўтарытэтных членаў «прыдворнай акадэміі» імператара. У 787 годзе атрымаў магчымасць вярнуцца ў Монтэкасіна, дзе заняўся працай па гісторыі лангабардскага каралеўства, якое загінула ў 774 годзе.
Галоўнай працай Паўла Дыякана лічыцца «Гісторыя лангабардаў» (Historia Langobardorum, да 796; 1-е выданне — Парыж, 1514) у шасці частках. У ім Павел выводзіць гісторыю свайго народа са Скандынавіі, а сканчае смерцю караля Ліўтпранда ў 744. «Гісторыя лангабардаў» атрымала шырокае распаўсюджанне ў сярэдневяковай Еўропе (захавалася каля 200 спісаў), галоўным чынам, дзякуючы добраму літаратурнаму стылю яе аўтара, пры тым што (з пункту гледжання сучаснай гістарыяграфіі) яна змяшчае шматлікія ўнутраныя супярэчнасці і фактычныя памылкі.
Паміж 770 і 780 гг. напісаў жыціе Грыгорыя Вялікага, якое лічыцца гістарычна першым жыціем гэтага папы.
Паўлу Дыякану прыпісваецца гімн Іаану Хрысціцелю «Ut queant laxis», пачатковыя строфы якога ў XI ст. выкарыстоўваў у развучванні пеўчымі незнаёмых распеваў (методыка сальмізацыі) Гвіда Арэцінскі. Аўтар многіх эпітафій для членаў каралінгскага двара і іншых вершаў.
Паўлу Дыякану таксама належаць: «Дзеянні мецкіх біскупаў» (Gesta episcoporum Mettensium, каля 784) Каментарый да граматыкі Доната (Ars Donati, каля 782, па замове Карла Вялікага) Падручнік лацінскай мовы — кампіляцыя працы Пампея Феста «Пра значэнне слоў» (De verborum significatu, каля 790) Гаміліярый (зборнік з 244 пропаведзяў айцоў царквы, па заданні Карла Вялікага)
Бібліяграфія Neff K. Die Gedichte des Paulus Diaconus. Kritische und erklärende Ausgabe. München: C.H. Beck, 1908.
Крытычныя эцюды пра Паўла Дыякане: Д. Бетмана (1851), Дана, «Langobardische Studien» (Лпц., 1875), Якобі, «Quellen der Langobardengeschichte des P.» (1877), Момзена і інш. прыведзены ў «Deutschlands Geschichtsquellen im Mittelalter» Ватэнбаха (5 выд., 1885). Loeck, «Die Homiliensammlung des P.» (1890). Павлов А. А. Павел Диакон и его эпитома «О значении слов» // ВДИ. 2012. № 2. С. 219—230.
Спасылкі
Лацінскія тэксты («Гісторыя лангабардаў» і «Гісторыя рымлян»)
Катэгорыя:Гісторыкі VIII стагоддзя Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі Катэгорыя:Лацінамоўныя пісьменнікі перыяду Каралінгаў Катэгорыя:Агіёграфы Катэгорыя:Памерлі 13 красавіка Катэгорыя:Памерлі ў 800 годзе Катэгорыя:Дыяканы