У гэтым артыкуле прадстаўлена храналогія вайны ў Іраку 2003—2011 гадоў.
Канфлікт з’яўляецца адным са следстваў тэрактаў у Нью-Ёрку ў 2001 годзе, пасля чаго ЗША пачынаюць шырокую кампанію па барацьбе з тэрарызмам. Пад удар трапіў рэжым Садама Хусейна, якога амерыканскія ўлады абвінавачвалі ў пасобніцтве тэрарыстам і наяўнасці зброі масавага паражэння. Па выніку Штаты разам з саюзнікамі ўварваліся ў Ірак і зрушылі ўрад. Тады супраць акупацыі краіны выступілі розныя ўзброеныя групоўкі, так званыя «іракскія інсургенты» альбо паўстанцы. Яны ўступілі ў барацьбу з войскамі міжнароднай кааліцыі і створаным ёю ўрадам Ірака, таксама перыядычна канфліктуючы паміж сабой. Інсургенты не толькі выкарыстоўвалі класічную партызанскую тактыку, такую як атакі на канвоі, блокпасты, захоп населеных пунктаў, але і актыўна здзяйснялі тэрарыстычныя акты. Ахвярамі апошніх пераважна былі мірныя жыхары. У рэшце рэшт, з-за фінансавых выдаткаў і няздольнасцю перамагчы баевікоў, у 2011 годзе ЗША вывелі ваенны кантынгент, пры гэтым абвясціўшы аб сваёй перамозе, спасылаючыся на значнае зніжэнне актыўнасці ворага. Аднак баявыя дзеянні, ужо паміж самімі іракцамі, працягваліся.
Дадзеная вайна стала адным з найбуйнейшых узброеных канфліктаў пачатку XXI стагоддзя. У гісторыі Ірака гэта другі, пасля ірана-іракскай, па кровапралітнасці канфлікт, а па некаторых падліках нават пераўзыходзіць яе. Для ЗША і іх саюзнікаў у сучаснасці Іракская вайна з’яўляецца першай па ліку страт, пераўзыходзячы таксама кампанію ў Афганістане.
Па гадах
2003
20 сакавіка — кааліцыя пад пачаткам Злучаных Штатаў з тэрыторыі Кувейта ўварвалася ў Ірак. 22 сакавіка — брытанскія часці занялі нафтавыя вышкі за некалькіх кіламетраў на паўночны захад ад Басры. 24 сакавіка — кааліцыя захапіла Ум-Каср. 25 сакавіка — амерыканцы і іх саюзнікі авалодалі паўвостравам Эль-Фао. 27 сакавіка — разгарнулася першая бітва за Басру паміж брытанскім кантынгентам і арміяй рэжыма Садама Хусейна. 29 сакавіка — амерыканцы канчаткова грамяць урадавую армію ў бітве за Насірыю. 30 сакавіка — Аперацыя «Молат вікінга»: амерыканцы і курдскія апалчэнцы паспяхова разбіваюць групоўку «Ансар аль-Іслам» на поўначы Ірака. 2 красавіка — у выніку трохдзённых баёў амерыкана-польскія сілы акупуюць Эль-Хілу. 3 красавіка — сіламі кааліцыі пачынаецца штурм іракскай сталіцы горада Багдада. 4 красавіка — пасля жорсткіх баёў амерыканцы канчаткова бяруць Эн-Наджаф. Адначасова ЗША перамагаюць у бітве за Эс-Самаву і ў баях за Эль-Кут. 6 красавіка: Брытанцы цалкам узялі Басру, у той час як амерыканская армія авалодала горадам Кербела. Атакавана калона расійскіх дыпламатаў, што пакідалі краіну. Падчас гэтага інцыдэнту пяць чалавек былі паранены. 8 красавіка — амерыканскія войскі выпадкова абстрэлялі журналістаў у Багдадзе, падчас чаго трое чалавек загінулі. 7 красавіка — «Зялёныя бярэты» арміі ЗША і баевікі курдскай «Пешмергі» разгромліваюць іракскія сілы падчас бою за перавал Дэбека. 9 красавіка — часці брытанскай 7-й танкавай брыгады рушылі на поўнач да горада Эль-Амара. 10 красавіка — захоплены Кіркук. 11 красавіка — амерыканскай арміяй узяты Масул. 12 красавіка — кааліцыя пасля працяглых баёў цалкам занімае сталічны Багдад. 14 красавіка — узяты Тыкрыт, малая радзіма Садама Хусейна. 28 красавіка: У Масуле зафіксаваны першы выпадак, што пазначаны як партызанская акцыя, калі невыдомыя з кулямёта абстралялі амерыканскіх ваенныхВ Мосуле неизвестные обстреляли американцев из пулеметов // NEWSRU.COM от 28 апреля 2003. Растрэл амерыканскімі войскамі пратэстуючых у Фалуджы, падчас чаго 17 чалавек загінулі. 1 мая — Джордж Буш малодшы, тагачасны прэзідэнт ЗША, абвясціў пра завяршэнне ваенных дзеянняў і разгром урадавай арміі. 16 мая — створаны Часовы орган кааліцыі, які стаў кіраваць краінай пасля ўварвання. 23 мая — часовая адміністрацыя кааліцыі распусціла іракскую армію і паліцыю«On 23 May 2003, the US civilian administrator for Iraq, L. Paul Bremer, abolished several ministries and institutions of Saddam Hussein’s regime, and disbanded the Iraqi army, declaring them illegal. The ministries of defense and information were among institutions being dissolved»Ministry of Defense // globalsecurity.org. Чэрвень — створана першая шыіцкая групоўка «Армія Махдзі». 9 чэрвеня — Аперацыя «Удар па паўвостраве»: у гарадах Балад і Тулуя амерыканскія вайскоўцы распачынаюць першую аперацыю супраць руху баевікоў. 25 чэрвеня — пад пачаткам амерыканскай кампаніі «Vinnell Corporation» пачалося фарміраванне першых дзевяці пяхотных батальёнаў Новай арміі Ірака, падначаленай кааліцыі. Ліпень — створана групоўка «Ісламская армія ў Іраку», якая пачынае барацьбу супраць амерыканскай акупацыі. 22 ліпеня — у перастрэлцы з амерыканцамі загінулі Удэй і Кусей, сыны Садама Хусейна. 29 жніўня — замініраваная машына выбухнула каля шыіцкай мячэці імама Алі ў Наджафе. 83—124 загінулых, 140—230 параненых. У ліку загінулых быў кіраўнік Вышэйшага савета ісламскай рэвалюцыі Іраку Махамед Бакр аль-ХакімIraq Body Count: 83-95 at Imam Ali mosque, NajafТеракт в Неджефе — взрыв у мечети имама Али, убит лидер шиитов. 75 погибших, 230 раненых. Верасень — створана групоўка «Джамаат Ансар аль-Суна». 26 кастрычніка — актывізацыя паўстанцкага руху на фоне святога для мусульман месяца Рамадан. Баевікі пачынаюць здзяйсняць тэракты і напады па ўсёй краіне. 13 снежня — амерыканцамі затрыманы Садам Хусейн.
2004 1 лютага — «Джамаат Ансар аль-Суна» здзяйсняе буйны тэрарыстычны акт у Эрбілі, у выніку якога загінулі па меншай меры 107 чалавекIraq Body Count: 107—109 by suicide bombers in party offices in Irbil. 2 сакавіка — серыя нападаў і выбухаў (уключаючы як мінімум адзін падрыў тэрарыста-смяротніка), накіраваных супраць паломнікаў у Кербеле падчас шыіцкай жалобы Ашура. 115—121 загінуўшых, больш за 200 параненых121 by suicide bombers in KarbalaТеракты в Ираке и Пакистане против шиитов: свыше 220 погибших, более 600 раненых. Таксама мелася серыя атак тэрарыстаў-смяротнікаў ў Багдадзе, дзе было каля 70 загінуўшыхIraq Body Count: 67 by suicide bombers, Kazimiya, Baghdad. 31 сакавіка — у цэнтры Фалуджы ў засаду трапілі машыны амерыканскіх наймітаў з прыватнай фірмы. Чацвёра з іх былі забіты. Целы пранесены праз горад і павешаны на мосце. 4 красавіка — амерыканцы разгортваюць першы штурм Фалуджы. Адначасова ў цэнтральным і паўднёвым Іраку пачынаецца шыіцкае паўстанне. 5 красавіка — пачаліся пратэстныя хваляванні ў Эль-Куце, які знаходзіўся ў зоне адказнасці 6-й асобнай механізаванай брыгады са складу ўкраінскага ваеннага кантынгенту. 6 красавіка — з мэтай адцягнуць ворага ад Фалуджы, баасісты атакуюць цэнтр правінцыі Анбар горад Эр-Рамадзі. Паўстанцам удаецца адразу ўзяць горад і нават перакрыць стратэгічную трасу. 7 красавіка — пасля цяжкіх баёў украінцы пакідаюць Эль-Кут. 10 красавіка — войскі ЗША паспяхова завяршаюць аперацыю па вызваленні Рамадзі. 28 красавіка — амерыканскае камандаванне заключыла са старэйшынамі Фалуджы дамову аб урэгуляванні сітуацыі. Дагавор прадугледжваў адвод сіл ЗША з горада і фарміраванне іракскай брыгады (1100 чалавек) для кантролю над Фалуджай і прадухілення пранікнення ў населены пункт найбольш актыўных паўстанцаў. 30 красавіка — войскі ЗША пачалі адыход з Фалуджы. 19 мая — Масавае забойства ў Мукарадзібе: па падазрэнні ў супрацоўніцтве з баевікамі амерыканцы атакуюць вёску, дзе праходзіла вяселле, што па выніку прыводзіць да шматлікіх ахвяр сярод мірнага насельніцтва. 28 ліпеня — тэрарыст-смяротнік падарваў замінаваны аўтамабіль у натоўпе каля цэнтра набору навабранцаў для новай іраксай паліцыі ў Баакубе. 68—70 загінулых, больш за 50 параненых. Знішчаны некалькі крам і машын.Iraq Body Count: 70 by suicide car bomb in Baqouba68 Iraqis Killed in Suicide Car Bombing in Baquba Хроника событий в Ираке за июль 2004 года 2 жніўня — зафіксавана перастрэлка паміж амерыканцамі і шыіцкімі паўстанцамі ў Эн-Наджафе. Некаторыя заходнія крыніцы сцвярджаюць, што на баку баевікоў бралі ўдзел байцы ліванскай Хезбалы і КВІР Ірана. 5 жніўня — паміж амерыкана-іракскімі войскамі і шыіцкімі апалчэнцамі на чале з Муктадой ас-Садрам пачынаюцца актыўныя баі за Эн-Наджаф. 30 жніўня — ЗША і Армія Махдзі заключаюць перемір’е: бакі выводзяць свае сілы з Эн-Наджафа. 3 кастрычніка — кааліцыя паспяховае завяршае аперацыю ў Самары. 6 кастрычніка — арганізацыя Iraq Survey Group, якая з’яўлялася пануючай у справе пошукаў зброі масавага паражэння, афіцыйна заявіла, што на момант уварвання замежных сіл у 2003 годзе Ірак не меў ніякіх забароненых сродкаўСША официально признали, что у Саддама не было ОМП. 17 кастрычніка — «Армія адзінабожжа і джыхаду» змяніла назву на «Аль-Каіда ў Іраку». 21 кастрычніка — кааліцыя пачынае рэгулярныя бамбардзіроўкі і абстрэлы Эль-Фалуджы, што будуць доўжыцца да 7 лістапада.
8 лістапада: Пачынаецца другая аперацыя па вызваленні Фалуджы ад партызан. Прыцягнуты войскі ЗША, Вялікабрытаніі, узброеныя фарміраванні з іракцаў і падраздзяленні прыватных ваенных кампанійОперация «Свобода Ираку»: бои за Эль-Фаллуджу. У Масуле адбываецца рэзкая актывізацыя баевікоў, якія здзяйсняюць атакі на амерыканцаў і захопліваюць некалькі паліцэйскіх участкаў. 16 лістапада — армія ЗША, пры падтрымцы іракскіх і курдскіх падраздзяленняў, душыць мяцеж ва ўсходняй частцы Масула. 19 снежня — тэрарыст-смяротнік падарваў замініраваную машыну каля пахавальнай працэсіі ў Наджафе. 48—54 загінулых, 90—140 параненых50 Detained After Al-Najaf Suicide Bombing. 23 снежня — канчатковы разгром паўстанцаў у ФалуджыNovember, 2004 – Into the hot zone at the Second Battle of Fallujah.
2005 Люты — першы зафіксаваны выпадак дзейнасці паўстанцкага снайпера Джуба. 28 лютага — смяротнік падарваў замініраваную машыну ў натоўпе беспрацоўных ля будынка гарадскога савета ў Хіле. Каля 130 загінулых, 130—150 параненыхСамый кровавый теракт с начала войны в Ираке. 10 сакавіка — смяротнік падарваў сябе ў мячэці ў Масуле падчас жалобнай цырымоніі. 50—51 загінулы, 80—100 параненыхIraq Body Count: 50-51 by suicide bomber in Mosul. 15 сакавіка — вывад галандскага кантынгенту. 23 сакавіка — Бой на возеры Тартар: амерыкана-іракскі спецназ атакаваў трэніровачны лагер паўстанцаў з Баас і Аль-Каіды на ўзбярэжжы возера Тартар. Пасля разгрому партызан у лагеры выявілі замежныя пашпарты, навучальныя выданні, розныя дакументы, зброю і боепрыпасы. 4 мая — тэрарыст падарваў сябе каля офіса курдскай партыі ў Эрбіле, што таксама выкарыстоўваўся як цэнтр набору навабранцаў для іракскай паліцыі. 45—60 загінулых, 150 параненыхIraq Body Count: 45-60 by suicide bomb, Arbil.
8 мая — у раёне Эль-Каіма амерыканская армія пачынае аперацыю «Матадор», мэтай якой было пакласці канец хвалі нападаў з боку «Аль-Каіды». Яна праходзіла з пераменным поспехам, так як марпехам не ўдалося ўвайсці ў судотык з буйнымі сіламі праціўніка, што часткова схаваліся на сірыйскай тэрыторыі. 9 мая — Бой пад Хітам: байцы «Джамаат Ансар аль-Суна» зладзілі засаду на супрацоўнікаў ПВК «Hart Security Ltd», разграміўшы наймітаў. 16 ліпеня — смяротнік падарваў сябе на рынку ў Мусаібе, пры гэтым здэтанаваў бензавоз, які праязджаў міма. 98 загінулых, больш за 150 параненых. Знішчаны больш за 150 крам, 37 машын (уключаючы 13 дзяржаўных).Iraq Body Count: 98 by suicide bomber near tanker, Musayyib 4 жніўня — у ходзе аперацыі «Хуткі ўдар» амерыканскія сілы авалодалі горадам Хадзіта. 1 верасня — амерыкана-іракскія сілы пачынаюць аперацыю «Аднаўленне правоў» па вызваленні ад Аль-Каіды Таль-Афара.
14 верасня — смяротнік падарваў замініраваны мікрааўтобус у натоўпе беспрацоўных ля цэнтра занятасці на плошчы Аруба (Багдад). 111—114 загінулых, каля 160 параненыхIraq Body Count: 111—114 by suicide bomb, Kadhimiya, BaghdadScores killed in Baghdad attacksТеракты «Аль-Каиды» в Ираке: более 150 погибших, не менее 200 раненых. 18 верасня — армія ЗША і сілы новых іракскіх уладаў канчаткова вызвалілі ад баевікоў Таль-Афар. 5 лістапада — амерыканскія войскі і іракскія сілавікі на захадзе краіны пачынаюць аперацыю «Сталёвы заслон» супраць мясцовых партызан.