Фемінізм у Швецыі— уплывовы сацыяльна-палітычны рух за роўнасць жанчын з мужчынамі у шведскім грамадстве.«The Swedish General Election 2014 and the Representation of Women», Northern Ireland Assembly, Research and Information Service Research Paper, 1 кастрычніка 2014, с. 1.Viola Gad, «Feminism Comes to the Forefront of Swedish Politics», Time Magazine, 12 верасня 2014. Партыі ўсяго палітычнага спектру Швецыі прытрымліваюцца гендэрнай палітыкі у сваіх публічных палітычных маніфестах.«The Swedish General Election 2014 and the Representation of Women», Northern Ireland Assembly, Research and Information Service Research Paper, 1 кастрычніка 2014, с. 21. Урад Швецыі праз профільнае Міністэрства гендэрнай роўнасці ўвасабляе палітыку гендэрнай прыярытэтнасці.«The Swedish General Election 2014 and the Representation of Women», Northern Ireland Assembly, Research and Information Service Research Paper, 1 кастрычніка 2014, с. 9.Sadaf Ahsan, «How Sweden is trying to turn every 16-year-old into a feminist» , National Post, 7 снежня 2015. Жанчыны ў Швецыі складаюць 45 % парламенту. З 2014 года жанчыны складаюць 43 % мясцовых заканадаўчых органаў.
Шведскія жанчыны мелі абмежаванае права голасу падчас эры Свабоды у 1718—1772 гадах. Незамужнія жанчыны з высокім узроўнем адукацыі ў 1862 годзе першымі ў свеце атрымалі права галасаваць на муніцыпальных выбарах. Неабмежаванае Жаночае выбарчае права ўведзена ў 1921 годзе. З тых часоў Швецыя застаецца ў авангардзе інтэлектуальнага і практычнага фемінізму за гендэрную роўнасць. У наш час, шведскае грамадства ахапіла трэцяя хваля фемінізму. "Феміністычная ініцыятыва " стала першай феміністычнай партыяй, якая выйграла мандат у Еўрапейскі парламент на выбарах 2014 года ў Швецыі, вяртаючы ўвагу да антырасізм у і перспектыў каляровых людзей.
Гісторыя
Протафемінізм На працягу 17 стагоддзя пытанні, якія тычацца гендэрных роляў, гендэрнай роўнасці і правоў жанчын, ўздымалі некаторыя асобы, напрыклад, Сафія Элізабэт Брэнер, але гэта былі рэдкія выключэнні. На працягу 18 стагоддзя гендэрныя ролі, гендэрная роўнасць і рэформы жаночага сацыяльна-прававога статусу абмяркоўваліся ў публічных дэбатах і літаратуры. Шмат ананімных жанчын-журналістак і пісьменніц пісалі пад псеўданімамі ў часовых перыядычных выданнях, пераважна з дапамогай ананімнай карэспандэнцыі, толькі невялікая частка з іх былі ідэнтыфікаваныя. Сярод іх былі Маргарэта Мома, Катарына Альгрэн і Ганна Марыя Рюкершэльд. У 1761 годзе Хедвіга Шарлота Нордэнфліхт напісала вядомую паэму «Fruntimrens försvar» («у абарону жанчын»).
Першая хваля фемінізму
Першая грамадская арганізацыя, заснаваная жанчынамі ў Швецыі (і першае аб’яднанне шведскіх жанчын дзеля дасягнення і рэфармавання чагосьці ў грамадстве), была жаночым дабрачынным грамадствам «Välgörande fruntimmerssällskapet», заснаваным у Стакгольме ў 1819 годзе групай дваранскіх жанчын пад кіраўніцтвам прынцэсы Сафія Альберціна Шведская для падтрымкі бедных жанчын. У той час такое аб’яднанне было радыкальным крокам. Пазней з’явілася шмат іншых дабрачынных жаночых таварыстваў.
1839 года пісьменнік Карл Юнас Ловэ Альмквіст пачаў доўгія літаратурныя дэбаты адносна гендэрных роляў навэлай «Det går an», у якой адстойваў свабодную любоў, права на сужыцці без абавязку ўступаць у шлюб і права жанчын мець вопыт любові, не губляючы незалежнасці, гэта значыць не ўступаючы ў шлюб.
У 1848 годзе Сафі Сагер пасля паведамлення аб згвалтаванні выклікала значныя спрэчкі, якія працягнуліся падчас суда па яе справе. Яна стала, бадай, першай жанчынай у Швецыі, якая публічна выступіла на карысць фемінізму. Так яна атрымала вядомасць, хоць і была высмеяная як феміністка.Kyle, Gunhild; Krusenstjerna, Eva von (1993). Kvinnoprofiler. Panorama (Natur & Kultur), 99-0913791-7. Stockholm: Natur & Kultur. Гэта справа была ўнікальнай у той час і таму не прывяла ні да аднаго арганізаванага руху.
У 1855 годзе Юсефіна Дэланд заснавала «Svenska lärarinnors pensionsförening» (Таварыства настаўніц-пенсіянерак), каб даць пенсійнае забеспячэнне настаўніцам на пенсіі і гувернанткам. Быць педагогам у той час было адной з некалькіх магчымых прафесій для самазабеспячэння жанчын, і пытанне пенсіі стаяла для іх вельмі актуальна.
1856 года Фрэдрыка Брэмер апублікавала раман «Герта», які выклікаў вялікую палеміку і пачаў «Герта-дэбаты». Двума найважнейшымі пытаннямі была адмена « coverture» (прынцып, у адпаведнасці з якім з моманту жаніцьбы жанчына губляла грамадзянскую праваздольнасць і трапляла ў поўную залежнасць ад мужчыны). , а таксама забеспячэнне дзяржавай жанчынам эквівалента ўніверсітэта. Сацыяльныя змены не прымусілі сябе чакаць: у 1858 годзе рэформа, якая падавала незамужнім жанчынам права падаваць на законнае паўналецця па спрошчанай працэдуры, а ў 1861 годзе заснаваны Högre lärarinneseminariet — першы жаночы універсітэт. У 1859 годзе Сафі Адлерспарр і Разалі Алівекрона заснавалі першы ў Швецыі і ў нардычных краінах часопіс для жанчын «Tidskrift för hemmet». Гэта стала адпраўной кропкай жаночага руху у Швецыі. Арганізаваны жаночы рух пачащся ў 1873 годзе, калі Ганна Херта-Рэтзіус і Элен Анкарсвард заснавалі «Föreningen för gift kvinnas äganderätt» (Асацыяцыя правоў уласнасці замужніх жанчын). Галоўнай задачай арганізацыі была поўная адмена coverture. У 1884 годзе Сафі Адлерсарэ заснавала «Fredrika-Bremer-Förbundet» (Таварыства Фрэдрыкі Брэмер), мэтай якога было паляпшэнне правоў жанчын. Другая палова 19 стагоддзя характарызуецца стварэннем некалькіх жаночых праваабарончых арганізацый, іх значнай актыўнасцю і інтэлектуальнымі дыскусіямі.
У 1880-х гадах адбыліся так званыя «дэбаты цноты» (Sedlighetsdebatten), калі гендэрныя ролі абмяркоўваліся ў літаратурных дэбатах адносна падвойных стандартаў у процівагу гендэрнай роўнасці. Адной з актыўных удзельніц дэбатаў была "Svenska Federationen " (Шведская Федэрацыя), якая працавала, каб пакласці канец прастытуцыі ў Швецыі і паставіла пад сумнеў тагачасныя падвойныя стандарты, па якіх гэтая сістэма была апраўданай. У 1902 годзе заснавана Нацыянальнае таварыства за жаночае выбарчае права ў Швецыі. Жаночае выбарчае права ўведзена ў 1921 годзе, калі жанчыны фармальна атрымалі роўныя правы з грамадзянамі-мужчынамі. З 1921 да 1954 года школа Kvinnliga medborgarskolan vid Fogelstad правяла курсы па навучанні жанчын у дачыненні да іх новых правоў як паўнапраўных і раўнапраўных грамадзянак, заклікаючы жанчын выкарыстоўваць свае новыя правы.
У міжваенны перыяд для жанчын існавалі розныя часопісы і арганізацыі ўсіх палітычных поглядаў і класаў. Жанчыны таксама арганізавалі жаночыя крылы палітычных партый, такія як сацыял-дэмакратычныя жанчыны ў Швецыі і ўмераная кааліцыйная партыя, праз якія накіроўвалі свае патрабаванні, такім чынам уступаючы ў палітычнае жыццё.
Другая хваля фемінізму і сучаснасць
У 1960—1970 гадах у Швецыі зарадзілася новая хваля фемінізму: У 1968 годзе была створана арганізацыя «Grupp 8», якая паклала пачатак і падняла шэраг пытанняў у сферы гендэрнай роўнасці. У 1973 годзе феміністычная група «Arbetets kvinnor» (жанчыны працы) вылучылася з «8 Grupp». У культурнай сферы выявілася музычная феміністычная група Röda bönor. У канцы 1990-х гадоў адбылося адраджэнне актыўнасці фемінізму ў Швецыі, значна заахвочаны ўрадам. Левая партыя на чале з Гудрун Шуман была ў гэтым асабліва актыўнай. У 1997 годзе Урад Швецыі заснаваў Шведскае Жаночае лобі, якое ў 2000-х прывяло да фемінісцкіх кампаній, такіх як культурны рух Bara Bröst, порнастужка Брудныя дзённікі, але таксама і да анціфеміністычных, такіх як дакументальны фільм «Гендэрная вайна». 2005-га года заснавана палітычная сіла Феміністычная ініцыятыва пад лідарствам Гудрун Шуман, з 1990-х гадоў была вядучай фігурай шведскага фемінізму.
У 2017 годзе Марыя Тэрэза Рывэра стала першай жанчынай у свеце, якая атрымала прытулак з-за таго, што была незаконна заключана ў турму за невыкананне забароны на аборт. Яна занядбала забаронай аборту ў Сальвадоры і атрымала прытулак у Швецыі.
Уплыў фемінізму
У дзяржаўнай палітыцы Амаль усе шведскія партыі так ці інакш сістэмна падтрымліваюць фемінісцкую позву. Швецыя — адна з краін-лідараў па колькасці жанчын у парламенце. Пасля выбараў 2018 года 46 % дэпутацкіх месцаў у шведскім рыксдагу належаць жанчынам. Ва ўрадзе з 23 членаў кабінета — 12 жанчын (больш за палову).
У праграме новага ўрада роўнасць значыцца асобным пунктам: «пад гендарнай роўнасцю мы маем на ўвазе роўныя магчымасці для жанчын і мужчын уплываць на грамадства і свае ўласныя жыцці. Гэтая сфера ўключае ў сябе пытанні ўлады, уплыву, эканомікі, здароўя, адукацыі, працы і фізічнай недатыкальнасці».
У 2007—2010 гг. дзейнічала Міністэрства інтэграцыі і гендэрнай роўнасці. Міністэрства несла адказнасць за захаванне роўнасці паміж мужчынамі і жанчынамі ва ўсіх грамадска-палітычных сферах. У дадзены момант міністрам гендэрнай роўнасці пры Міністэрстве працы Швецыі («Arbetsmarknadsdepartementet») з’яўляецца Мэрта Стэневі. Акрамя таго, у кожнай адміністрацыйнай адзінцы краіны маецца пасада эксперта па пытаннях гендэрнай роўнасці. Па рашэнні рыксдага ў любой афіцыйнай статыстыцы дадзеныя ўлічваюцца з падзелам на мужчын і жанчын. Згодна з Законам аб статыстычным уліку, усе статыстычныя дадзеныя павінны быць падзеленыя па палавой прыкмеце..
Прадухіленне прастытуцыі Швецыя абрала шлях прадухілення, а не легалізацыі прастытуцыі, у адрозненне ад Нідэрландаў і Германіі. Гэта адбылося па некалькіх прычынах. Гандаль сэксуальнымі паслугамі супярэчыць канцэпцыі роўнасці паміж жанчынамі і мужчынамі. У краінах, дзе прастытуцыя была дазволеная, маштабы гэтай з’явы толькі ўзрасталі. З-за распаўсюджвання хвароб і злачыннасці прастытуцыя наносіць шкоду ўсяму грамадству.
У 1999 годзе ў Швецыі пачаў дзейнічаць закон, супрацьдзеяння прастытуцыі, які забараняе набыццё паслуг сэксуальнага характару. Закон перасьледуе менавіта пакупнікоў сэкс-паслуг, не прадугледжваючы пакарання для тых, хто іх дае. Зроблена гэта таму, што менавіта пакупнікі паслуг лічацца рухаючай сілай прастытуцыі. У 2005 годзе гэты заканадаўчы акт быў уключаны і ў асноўны Крымінальны кодэкс краіны. Шведскі падыход да барацьбы з сэксуальнымі злачынствамі быў пазней узяты на ўзбраенне і такімі краінамі, як Нарвегія, Ісландыя, Канада і Паўночная Ірландыя.
Армія Жанчыны маглі супрацоўнічаць з узброенымі сіламі Швецыі яшчэ з пачатку ХХ стагоддзя, працуючы на грамадзянскай службе або як члены добраахвотных службаў абароны такіх як «Блакітная Зорка» («Blå Stjärnan») або"Шведская жаночая добраахвотная служба абароны"(«Lottorna»). У 1980 годзе жанчыны ўпершыню змаглі паспрабаваць атрымаць ваенную адукацыю і несці ваенную службу. Тады добраахвотную базавую адукацыю ў сферы ваеннай авіяцыі пажадалі атрымаць 103 дзяўчыны. 30 з іх пачалі падрыхтоўку, а 28 — скончылі. У 1981 годзе Рыксдаг пастанавіў, што і мужчыны, і жанчыны могуць служыць на камандуючых пасадах ва ўсіх сферах абароны. Жанчынам дазволілі служыць афіцэрамі, а пазней салдатамі і матросамі. У 1989 годзе жанчынам фармальна дазволілі служыць у любых падраздзяленнях узброеных сіл, але да 1994 года для гэтага ім усё роўна трэба было праходзіць афіцэрскую падрыхтоўку. Зараз у Швецыі дзейнічае сістэма, пры якой як мужчыны, так і жанчыны могуць на роўных умовах працаваць па кантракце ва Узброеных сілах. На дадзены момант асабісты склад шведскай арміі прыкладна на 13 % складаецца з жанчын (сярод афіцэраў і афіцэраў-спецыялістаў іх 5,5 %, а сярод камандзіраў груп, салдат і матросаў — каля 12 %). Сярод грамадзянскіх супрацоўнікаў узброеных сіл жанчын 38 %.. Пачынаючы з 2018 года прызываюцца як жанчыны, так і мужчыны.
Царква