Армянская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

Армянская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка () — адна з саюзных рэспублік СССР. Праіснавала з 30 снежня 1922 года па 30 жніўня 1991 года.

Афіцыйная назва У 1922—1927 гадах афіцыйная назва рэспубліка гучала па-руску як «Социалистическая Советская Республика Армения», а па-армянску «Аястані Соцыалістакан Хорэрдайін Анрапетуцюн». Затым назва была зменена на «Армянская ССР», адпаведна ў армянскай назве форма «аястані» («Арменіі») была зменена на прыметнік «айкакан» («армянская»), акрамя таго, словы «савецкі» і «сацыялістычны» памяняліся месцамі. Афіцыйная назва Армянскай ССР на рускай мове далей не змянялася, але армянская назва змянілася яшчэ два разы, разам з афіцыйна змененым перакладам на армянскую мову тэрмінаў «савецкі» і «рэспубліка». У 1940 годзе ў якасці пераклада абодвух тэрмінаў замест армянскіх калек былі узяты прамыя запазычанні, і назва была зменена на «Айкакан Советакан Соцыалістакан Рэспубліка». У 1966 годзе быў адноўлены ранейшы тэрмін для «рэспублікі» (для «савецкі» застаўся русізм), і ў канчатковай рэдакцыі назва рэспублікі выглядала як «Айкакан Советакан Соцыалістакан Анрапетуцюн».

Узнагароды Армянская ССР была ўзнагароджана трыма ардэнамі Леніна (1958, 1968, 1978), ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі (1970) і ордэнам Дружбы народаў (1972).

Гісторыя Армянскай ССР Армянская ССР была абразавана 29 лістапада 1920 года.

У яе склад былі ўключаны наступныя тэрыторыі былой Расійская імперыі: 5 уездаў Эрыванскай губерні — Александропальскі, Нор-Баязецкі, Эчміадзінскі, Эрыванскі, Шарура-Даралагезскі, а таксама частка Зангезурскага ўезда Елізаветпальскай губерні, Дыліжанская цясніна Казахскага ўезда, а таксама Краснасельскі раён і Гедзікчайскі басейн Елізаветпальскай губерні, раён Агбаба (пазней раён Амасія) Карскай вобласці, вобласць Лоры-Памбак Тыфліскай губерні.

З 12 сакавіка 1922 года з'яўлялась часткаю Закаўказскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі (ЗСФСР). З 30 снежня 1922 года ў складзе ЗСФСР уваходзіць у СССР. З 5 снежня 1936 года ўваходзіла непасрэдна ў склад СССР як саюзная рэспубліка.

23 жніўня 1990 года Вярхоўны Савет Армянскай ССР прыняў «Дэкларацыю аб незалежнасці Арменіі», якая адзначыла пачатак працэса сцверджання незалежнай дзяржаўнасці. Было аб'яўлена, што на ўсей тэрыторыі Рэспублікі Арменія дзейнічаюць толькі Канстытуцыя і законы Рэспублікі Арменія. Таксама было аб'яўлена аб стварэнні Ўзброенных Сіл Арменіі.

17 сакавіка 1991 года Арменія перашкодзіла правядзенню рэферэндума аб захаванні СССР на тэрыторыі рэспублікі.

21 верасня 1991 года быў праведзены рэферэндум аб выхадзе са складу СССР: «Ці згодны вы, каб Рэспубліка Арменія была незалежнай дэмакратычнай дзяржавай па-за складам СССР?»Референдум: точки над «I» // Расійская газета, 21 верасня 1991, № 197 (243).. Большасць грамадзян, якія мелі выбарчае права, адказалі на гэтае пытанне сцвярджальнаАрмения тоже стала независимой // Звесткі, 23 верасня 1991, № 227 (23493)..

23 верасня 1991 года Вярхоўны Савет Арменіі па выніках рэферэндума зноў абвясціў незалежнасць Арменіі.

Армянская ССР фармальна заставалася ў складзе СССР да яго распаду 26 снежня 1991 года, паколькі не былі да канца выкананыя працэдуры, прадугледжаныя Законам СССР «Аб парадку рашэння пытанняў, звязаных з выхадам саюзнай рэспублікі з СССР» ад 3 красавіка 1990 года.

Культура Армянскай ССР У Армянскай ССР выходзілі рэспубліканскія газеты «Советакан Аястан» (на армянскай мове), «Камуніст» (на рускай мове), «Савет Эрменістаны» (на азербайджанскай мове) и «Рыа Таза» (на курдскай мове).

Кіраўнікі Армянскай ССР

Першы сакратар ЦК Кампартыі АрменііПерыяд на пасадзеАліханян, Геворк Саркісавіч 1920—1921Лукашын, Сяргей Лук'янавіч 1921—1922Іоанісян, Ашот Гарэгінавіч 1922—1927Асепян, Гайк Александравіч 1927—1928Кастанян, Айказ Аркадзевіч 1928—1930Ханджан, Агасі Гевондавіч 1930—1936Аматуні, Аматуні Семёнавіч 1936—1937Аруцінаў, Грыгорый Арцёмавіч 1937—1953Таўмасян, Сурэн Акопавіч 1953—1960Зарабян, Якаў Мікітавіч 1960—1966Качынян, Антон Ервандавіч 1966—1974Дземірчан, Карэн Серобавіч 1974—1988Аруцюнян, Сурен Гургенавіч 1988—1990Маўсесян, Уладзімір Мігранавіч 1990—1990Пагасян, Сцяпан Карапетавіч 1990—1991Саркісян, Арам Гаспаравіч 1991—1991

Кіраўнік дзяржавыПерыяд на пасадзеНазва пасадыКас'ян, Саркіс Іванавіч1920—1921; 1928—1930Старшыня Ваеннага рэвалюцыйнага камітэтаМяснікян, Аляксандр Фёдаравіч1921—1922Старшыня СовнаркамаАмбарцумян, Саркіс Саакавіч1922—1925Старшыня ЦІККарынян, Арташэс Баласіевіч1925—1928Старшыня ЦІКАнанян, Армен Арцёмавіч1930—1933Старшыня ЦІКМарцыкян, Серго Мікалаевіч1933—1936Старшыня ЦІКАнесаглян, Геворг Сарыбекавіч1936—1937Старшыня ЦІКПапян, Мацак Пятросавіч1937—1938; 1938—1954Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага СаветаАкопджанян, Хачык Місакавіч1938—1938Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага СаветаАрушанян, Шмавон Мінасавіч1954—1963Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага СаветаАруцюнян, Нагуш Хачатуравіч1963—1975Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага СаветаСаркісаў, Бабкен Есаевіч1975—1985Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага СаветаВасканян, Грант Мушегавіч1985—1990Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага СаветаТэр-Петрасян, Лявон Акопавіч1990—1991Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета

Кіраўнік урадаПерыяд на пасадзеНазва пасадыЛукашын, Сяргей Лук'янавіч1922—1925Старшыня СовнаркамаАмбарцумян, Саркіс Саакавіч1925—1928; 1937—1937Старшыня СовнаркамаТэр-Габрыэлян, Саак Мірзоевіч1928—1935Старшыня СовнаркамаГулоян, Арам Арамавіч1935—1937Старшыня СовнаркамаПірузян, Арам Сяргеявіч1937—1945Старшыня СовнаркамаСаркісян, Агасі Саламонавіч1945—1947Старшыня Савета МіністраўКарапецян, Саак Карапетавіч1947—1952Старшыня Савета МіністраўКачынян, Антон Ервандовіч1952—1966Старшыня Савета МіністраўМурадзян, Бадал Амаякавіч1966—1972Старшыня Савета МіністраўАрзуманян, Грыгорый Агафонавіч1972—1976Старшыня Савета МіністраўСаркісян, Фадзей Тачатавіч1977—1989Старшыня Савета МіністраўМаркар'янц, Уладзімір Сурэнавіч1989—1990Старшыня Савета МіністраўМанукян, Вазген Мікаэлавіч1990—1991Старшыня Савета Міністраў

Армянская ССР у філатэліі

Спасылкі Армянская ССР на сайце «Горная энцыклапедыя» Вытворчасць прамысловай прадукцыі ў Армянскай ССР па гадам