Вярбовы палісад або Вярбовая мяжа (маньчж. , паводле : Бірэгэнь чжасэ; , Любянь), таксама Мяжа вярбовых тычын (, Люцяо бянь) — сетка ўмацаванняў з равоў і насыпаў, усаджаных вярбовымі дрэвамі, збудаваных у перыяд дынастыі Цын у канцы XVII стагоддзя для прадухілення пранікнення кітайцаў у МаньчжурыюElliott, Mark C. «The Limits of Tartary: Manchuria in Imperial and National Geographies.» Journal of Asian Studies 59, no. 3 (2000): 603-46..
Збудаванне ўмоўна дзеліцца на тры часткі. Заходняя і ўсходняя часткі фармавалі «Унутраную вярбовую агароджу», аддзяляючы Ляадунскі паўвостраў (дзе кітайцам, як правіла, дазвалялася жыць) ад і маньчжурскіх тэрыторый на поўнач ад яго. Паўночная частка або «Знешняя вярбовая агароджа» аддзяляла традыцыйныя маньчжурскія тэрыторыі на ўсходзе ад мангольскіх на захадзе. Працягласць больш за 1300 км робіць Вярбовы палісад адным з найбуйнейшых фартыфікацыйных збудаванняў у сусветнай гісторыі.
План і будаўніцтва
Папярэднікам цінскай Вярбовай агароджы да нейкай ступені з’яўлялася пабудаваная яшчэ ў перыяд дынастыі Мін так званая Ляадунская сцяна (). Гэта збудаванне з’яўлялася Усходнім працягам Вялікай кітайскай сцяны, і было пабудавана для абароны кантраляванага Мінскай імперыяй Ляадунскага паўвострава і даліны ракі Ляахэ (тэрыторыя, прыкладна адпаведная сучаснай правінцыі Ляанін) ад манголаў і чжурчжэняў (маньчжураў). Гэтая сцяна, аднак, не змагла прадухіліць заваявання маньчжурамі спачатку Ляаніна, а потым і астатняга Кітая ў XVII стагоддзі.
Новая агароджа дынастыі Цын, там, дзе гэта было магчыма (у першую чаргу ў заходняй секцыі агароджы), будавалася паралельна, па-над ці проста ўключала ў сябе рэшткі вялікай ляадунскай сцяны дынастыі Мін. Будаўніцтва вярбовай агароджы перыяду Цын ажыццяўлялася ў два этапы.
Лаабянь На першым этапе быў збудаваны 800 кмWillow Palisade в Encyclopedia Britannica; китайское написание названий населенных пунктов см. в 柳条边 участак, які атрымаў назву Лаабянь (старая мяжа) або «Унутраная вярбовая агароджа». Ён бярэ свой пачатак у пагорыстай мясцовасці ўсходняга Хэбэя трохі на захад ад усходняга ж канца Вялікай сцяны — крэпасць . Адсюль збудаванне цягнецца на паўночны ўсход да крэпасці Вэйюанькрэпасць Вэйюань (威远堡, Вэйюаньпу) — , што ў 33 км дарогі ад горада ў правінцыі Ляанін на паўночны ўсход ад Шэньяна. Гэты адрэзак старой мяжы ўяўляў сабой так званую заходнюю агароджу. Часткова гэтая секцыя будавалася па-над Вялікай ляадунскай сценой перыяду дынастыі Мін.
Пасля форта лінія агароджы паварочвала на паўднёвы ўсход у бок карэйскай мяжы да горада Сіньбінь ()горад Сіньбінь — , а адсюль — на паўднёвы захад у бок Заходне-карэйскага заліва, дзе заканчвалася ў раёне горада , што на паўночны захад ад і вусця памежнай ракі Ялуцзян. Гэты паварот на поўдзень і ўяўляў сабой так званую ўсходнюю агароджу.
Сіньбянь На другім этапе Лаабянь быў падоўжаны на паўночны ўсход. Гэты адрэзак прадстаўляў сабой Паўночную секцыю і атрымаў назву Сіньбянь (новая мяжа) або «Знешняя вярбовая агароджа» і склаў 240 км у даўжыню. Пачатак Сіньбянь браў у месцы, дзе сыходзіліся дзве іншыя секцыі агароджы, — ля форта Вэйюань, і цягнуўся да пасёлка пасёлак Фатэ (法特, Fate), ) побач з ракой Сунгары на поўнач ад горада .
Канструкцыя
У цэлым агароджа прадстаўляла сабой аднастайнае збудаванне і ў асноўным складалася з двух паралельных валаў каля метра шырынёй і крыху больш за метр вышынёй (1,7 м вышынёй ля кожнай вярбы), падзеленых паміж сабой ровам шырынёй у 1 чжан (прыкладна 3,7 м, не адпавядае сучаснаму памеру, прынятаму ў КНР) і 2,7 м глыбінёй.
На вяршыні валаў у тры паралельныя шэрагі высаджваліся вярбы з інтэрвалам каля 1 (каля 33 см). Разрастаючыся, дрэвы спляталіся галінамі і фармавалі шчыльную жывую агароджу. Выключэнне складалі толькі асобныя часткі заходняй секцыі, дзе агароджа часта стульвалася або будавалася па-над рэшткамі Вялікай сцены дынастыі Мін і часцяком не мела вярбовых насаджэнняў.
У агароджы былі арганізаваны вароты, кожныя з якіх ахоўвалі прыкладна ад 20 да 40 салдат. Месцазнаходжанне варот часам змянялася, але практычна на працягу ўсёй цынскай эпохі іх заставалася 20 або 21.
Вярбовая агароджа з часам разбуралася і ў перыяд позняй Цын часцяком складалася з аднаго вала і рова з вонкавага боку агароджы. У цяперашні час вярбовую агароджу ўжо з цяжкасцю можна адрозніць; хіба што невялікія ўзгорачкі яшчэ застаюцца дзе-нідзе на месцы валоў. Вярбовая агароджа лічыцца часткай культурнай спадчыны Кітая, у месцах былога знаходжання палісаду, дзе яго рэшткі яшчэ захаваліся, устаноўлены памятныя гранітныя пліты.
Каментарыі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Кітая Катэгорыя:Ляанін Катэгорыя:Імперыя Цын Катэгорыя:Вялікая кітайская сцяна Катэгорыя:Агароджы Катэгорыя:Маньчжурыя