Gongylonema neoplasticum — від круглых чарвей, які паразітуе на пацуках. Быў адкрыты дацкім урачомІаханесам Фібігерам у 1907 годзе. Фібігер і далі афіцыйнае апісанне ў 1914 годзе пад назвай Spiroptera (Gongylonema) neoplastica. Але Дзітлеўсен даў канчатковую назву Gongylonema neoplasticum у 1918 годзе. Нематода перадаецца ад пацука да прусака.

Калі Фібігер выявіў нематоду ў страўніку пацука, ён заўважыў, што ў страўніку былі пухліны. Натхнёны магчымай сувяззю нематоды і пухліны, ён правёў эксперыменты па індукаванню пухлін пры заражэнні нематодай. Ён апублікаваў вынікі свайго паспяховага эксперыменту ў 1913 годзе. У 1926 годзе за эксперымент з нематодамі Фібігер атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне, але пры супярэчлівых абставінах. Больш за тое, пазней было даказана, што Фібігер прыйшоў да няправільнай высновы, а нематода не з’яўляецца канцэрагенам. , які быў пастаянным сакратаром Шведскай каралеўскай акадэміі навук, а таксама прафесарам і старшынёй аддзялення вірусалогіі Каралінскага інстытута, назваў прысуджэнне Фібігеру Нобелеўскай прэміі «адной з самых вялікіх памылак, дапушчаных Каралінскім інстытутам».

Адкрыццё Дацкі ўрач Іаханес Фібігер, працуючы дырэктарам Інстытута паталагічнай анатоміі Капенгагенскага ўніверсітэта, прэпараваў некалькі дзікіх пацукоў, сабраных у Дэрпце (цяпер Тарту, Эстонія) у 1907 годзе. Ён выявіў нематод і іх яйцы ў страўніку пацукоў, і, што больш важна, у пацукоў была пухліна страўніка (). Ён выявіў, што некаторыя пухліны былі метастатычнымі (ракавымі), на падставе чаго ён высунуў гіпотэзу аб тым, што нематоды выклікаюць рак страўніка. Праз пяць гадоў ён эксперыментальна прадэманстраваў, што нематода можа выклікаць рак страўніка. У 1913 годзе ён апублікаваў сваё адкрыццё ў серыі з трох артыкулаў, а таксама прадставіў іх у і на Міжнароднай канферэнцыі па вывучэнні рака (Third International Conference for Researches in Cancer) у Бруселі ў тым жа годзе. Ён ведаў, што нематода — гэта новы від, і ў 1914 годзе папярэдне назваў яе Spiroptera carcinoma.З дапамогай Ялмара Дзітлеўсена з Заалагічнага музея Капенгагенскага ўніверсітэта ён склаў поўнае заалагічнае апісанне і ў 1914 годзе назваў яго Spiroptera (Gongylonema) neoplastica. Дзітлеўсен перагледзеў апісанне ў 1918 годзе і даў канчатковую сапраўдную назву Gongylonema neoplasticum

Біялогія

Апісанне G. neoplasticum з’яўляецца страўнікава-кішачным паразітам і пацукоў. Дарослыя круглыя чэрві прысутнічаюць у эпітэліі пярэдняй частцы стрававальнага тракту, уключаючы ротавую поласць, язык, стрававод і страўнік. Цела цыліндрычнае, падоўжанае, звужваецца дадолу абодвума канцамі. Абалонка цела, званая кутыкулай, мае рэгулярныя баразёнкі. Хоць яны структурна падобныя, самцоў і самак можна лёгка адрозніць адзін ад аднаго. Дарослы самец адносна меншы, яго даўжыня складае 1,5 см, а шырыня — 0,1 — 0,16 мм. Яго задні канец больш завостраны і загнуты ўнутр. Хваставы канец утрымлівае клааку і прэклаакальную прысоску на брушным баку, якія акружаны сэнсарнымі структурамі, званымі хваставымі сасочкамі. З клаакі адыходзяць два ніткападобных выступы — спікулы. Самка значна буйнейшая, каля 4-5 см у даўжыню і 0,23-0,33 мм у дыяметры. Хвост рэзка закруглены. Маецца адзіны задні праход, але прысоскі і сасочкі адсутнічаюць.

Жыццёвы цыкл G. neoplasticum завяршае свой жыццёвы цыкл у двух арганізмах: пацукі з’яўляюцца канчатковымі гаспадарамі, а тараканы роду  — прамежкавымі гаспадарамі. З’яўляюцца гермафрадытамі, і ў яго ёсць як мужчынскія, так і жаночыя рэпрадуктыўныя органы ў адным целе. Мужчынская рэпрадуктыўная сістэма складаецца з адзінага яечка, семявыноснай пратокі, насенных пузыроў, семявыводнай пратокі, двух спікул, губер-накулума і бурсы. Жаночыя рэпрадуктыўныя органы ўключаюць пару яечнікаў, яйцаводы, семяпрыёмнік, матку і доўгі яйцавод, похву і вульву. Яйцы маюць авальную форму і заключаны ў падвойную яйцападобную абалонку. Яны маюць памер каля 57х33 мкм у дыяметры. Унутры абалонкі знаходзіцца эмбрыён. Яйцы адкладаюцца ў кішачніку гаспадара і выводзяцца разам з фекаліямі. Заражаныя фекаліі паядаюцца тараканамі. Унутры таракана выдаляецца эмбрыянальная абалонка, вызваляючы эмбрыён. Апошні перамяшчаецца ў цягліцавы пласт, дзе праз 4-5 тыдняў ператвараецца ў ніткападобную лічынку. Затым, праз 3 тыдні, яны перажываюць структурную мадыфікацыю, званую лінькай. Пасля гэтага яны становяцца заразнымі для пацукоў кожны раз, калі тыя з’ядаюць заражанага таракана.

Нобелеўская прэмія Эксперымент Фібігера быў першым, які паказаў, што нематоды выклікаюць рак і што рак (пухліна) можа быць выкліканы эксперыментальна. Яго адкрыццё было пацверджана эксперыментам двух японскіх навукоўцаў і ў 1918 годзе. Ямагіва і Іцікава паказалі, што можна выклікаць рак () у трусоў і што самым простым метадам з’яўляецца нанясенне каменнавугальнай смалы на ўнутраную паверхню вуха. Яны нават паказалі, што розныя механічныя або хімічныя раздражненні, асабліва нанясенне каменнавугальнай смалы на ўнутраную паверхню вуха, найбольш эфектыўна выклікаюць карцыному ў трусоў. Пасля шэраг незалежных эксперыментаў пацвердзіў эфект каменнавугальнай смалы, які выклікае рак ў мышэй. Важнасць працы Фібігера была расцэненая як бясспрэчная. У 1926 годзе ён атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне

Крытыка Пачынаючы з 1920 года, Фібігер 18 разоў намінаваўся на Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне. У 1920 годзе ён атрымаў дзве намінацыі, і сярод іх быў . Але два эксперты, прызначаныя Нобелеўскім камітэтам, і , не змаглі прыйсці да ўзаемнай згоды. Хеншэн выказаўся за прысуджэнне прэміі двум намінантам, а Бергстранд быў непахісны ў тым, што яны гэтага не заслугоўваюць. Выснова Бергштанда складалася ў тым, што «не было вялікай падтрымкі магчымасці таго, што праца Фібігера і Ямагівы будзе мець вялікае значэнне ў вырашэнні загадкі рака. Пры такіх абставінах я не лічу гэтыя адкрыцці годнымі Нобелеўскай прэміі». Нобелеўскі камітэт вырашыў не прысуджаць прэмію 1926 года. Але ў 1927 годзе Фібігер, без Ямагівы, зноў быў намінаваны на прэмію. Было яшчэ два намінанты: Ота Генрых Варбург за свае працы аб метабалізме ракавых клетак і дыхальных ферментах і Юліус Вагнер-Яўрэг за адкрыццё метаду лячэння малярыі. Нобелеўскі камітэт пастанавіў, што Фібігер і Варбург сумесна атрымаюць Нобелеўскую прэмію за 1926 год, а Вагнер-Яўрэг — за 1927 год. Але Каралінскі інстытут адмяніў гэтае рашэнне і адхіліў кандыдатуру Варбурга. (У канчатковым рахунку Варбург быў узнагароджаны ў 1931 годзе) Фібігер стаў адзіным лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне 1926 года «за адкрыццё карцыномы спироптера».

Абвяржэнне адкрыцця Фібігера Эксперыментальныя даныя пазней абверглі адкрыццё Фібігера, якое атрымала Нобелеўскую прэмію. У 1918 годзе з’явілася крытычная заўвага ад ф. Д. Булака і Г. Л. Радэнбурга аб тым, што Фібігер мог пераблытаць ракападобную () пухліну з сапраўдным (метастатычным) ракам і што круглы чарвяк не выклікаў сапраўдны рак. Але Фібігер адказаў: «такім чынам, нельга сумнявацца ў тым, што гэтыя пухліны з’яўляюцца сапраўднымі карцыномамі, і той факт, што яны могуць сустракацца ў маладых жывёл, не прымяншае нашага права адносіць іх да сапраўдных злаякасных новаўтварэнняў». Пасля яго смерці ў 1928 годзе з’явілася лепшае разуменне прыроды злаякасных новаўтварэнняў — пра адрозненні паміж неапластычнымі пухлінамі і злаякаснымі новаўтварэннямі, якое аспрэчвала зацвярджэнні Фібігера. Найбольш важная крытыка была выказана Рычардам Дугласам Пасі і яго калегамі А. Лізам і Дж. К. Ноксам. Іх эксперыментальныя высновы заключаліся ў тым, што нематода не магла выклікаць рак і што эксперыментальна індукаваны рак быў выкліканы іншымі фактарамі, такімі як дэфіцыт вітаміна Фібігер выкарыстаў дыету без утрымання вітаміна А для сваіх паддоследных пацукоў, і да таго часу было ўстаноўлена, што недахоп вітаміна А сам па сабе можа выклікаць рак. Старанна распрацаваны эксперымент, праведзены У. Крэмерам у 1937 годзе, прывёў да высновы, што пухліна Фібігера не можа быць сапраўдным ракам. Больш дбайнае даследаванне было праведзена Клодам Р. Хічкокам і Э. Т. Бэлам у 1952 годзе. Яны паўтарылі эксперыменты Фібігера, выкарыстоўваючы перадавыя метады, і прыйшлі да высновы, што пухліны, выкліканыя нематодамі ў пацукоў, былі метаплазіяй, а не ракам. Усе пухліны былі выкліканыя дэфіцытам вітаміна А. Сістэматычны паўторны аналіз дадзеных Фібігера таксама даў тую ж выснову, што G. neoplasticum можа выклікаць пухліны, але сам па сабе не з’яўляецца канцэрагенам.

Крыніцы

Спасылкі

BookRags Taxonomy at Fauna Europaea Profile at Blackwell-Synergy Species info at CABI

Катэгорыя:Паразіты млекакормячых Катэгорыя:Круглыя чэрві Катэгорыя:Паразіты грызуноў