Мікалай Іванавіч Надзеждзін (; ) — расійскі крытык, журналіст, эстэтык, этнограф; правадзейны стацкі саветнік (1851).

Біяграфія Нарадзіўся ў сям’і святара. У 1815 г. залічаны ў вышэйшы клас Разанскага павятовага духоўнага вучылішча, у 1816 г. пераведзены ў семінарыю; у 1824 г. скончыў Маскоўскую духоўную акадэмію. У 1826 г. звольніўся з духоўнага звання, пасяліўся ў Маскве. Са снежня 1831 г. ардынарны прафесар тэорыі прыгожых мастацтваў і археалогіі Маскоўскага ўніверсітэта. У 1838—1842 гг. жыў у Адэсе; з 1842 г. на службе ў Міністэрстве ўнутраных спраў у Санкт-Пецярбургу.

У 1828 г. дэбютаваў у друку як паэт і перакладчык. Першыя літаратурна-крытычныя выступленні – артыкулы «Літаратурныя асцярогі за будучы год» (1828), «Сонмішча нігілістаў» (1829) і інш., якія змяшчалі нападкі на рамантызм, адразу прыцягнулі да Надзеждзіна ўвагу, выклікаўшы ў яго адрас рэзкую крытыку. Эстэтычныя погляды Надзеждзіна адлюстравалі ўплыў нямецкай філасофіі. Надзеждзін разглядаў развіццё мастацкай творчасці як рух ад аб’ектыўнага, звернутага да выявы «вонкавага жыцця» класічнага, антычнага мастацтва да суб’ектыўнага «свету чыста духоўных адчуванняў» рамантызму (яго перыяд, на думку Надзеждзіна, завяршыўся на мяжы XVI ст.) і далей – да гармоніі «рэчыва» і духу. З’явы, якія не ўкладваліся ў гэтыя рамкі, напрыклад, заходнееўрапейскі класіцызм, найноўшы рамантызм, Надзеждзін лічыў «падробленым» класіцызмам і ілжэрамантызмам.

З 1831 г. Надзеждзін выдаваў часопіс «Телескоп» з дадаткам газета «Молва», у якой пачаў сваю літаратурна-крытычную дзейнасць В. Р. Бялінскі. У 1836 г. за публікацыю першага «Філасофічнага ліста» П. Я. Чаадаева часопіс быў зачынены, а Надзеждзін сасланы ва Усць-Сысольск (цяпер г. Сыктыўкар). У студзені 1838 г. Надзеждзін пераведзены ў Волагду, у красавіку развіты; вярнуўся ў Санкт-Пецярбург. Пакінуўшы журналістыку, ён звярнуўся да заняткаў гісторыяй, геаграфіяй: артыкулы «Аб гістарычнай ісціне і дакладнасці», «Вопыт гістарычнай геаграфіі рускага свету» (абедзве 1837), кніга «Герадотава Скіфія, растлумачаная праз злічэнне з мясцовасцямі» (1842) і інш. Артыкул Надзеждзіна «Народная паэзія ў зыран» (1839) – адно з першых даследаванняў фальклору народаў Расіі. Вялікае значэнне для станаўлення расійскай этнаграфіі мела праца «Аб этнаграфічным вывучэнні народнасці рускай» (1847), дзе даследчык упершыню канцэптуалізаваў разуменне яе прадмета і задач. Адводзячы этнаграфіі ролю самастойнай навукі гуманітарнага цыклу, ён падвергнуў рэвізіі ўстоянае ўяўленне пра яе сваяцтва з геаграфіяй. Аб’ектам этнаграфіі лічыў не культуру, як у большасці сучасных яму канцэпцый, а народы, не толькі «першабытныя», «дзікія», але і сучасныя («цывілізаваныя»). Меркаваў комплекснае вывучэнне народа, а не толькі фальклору. Вылучаў тры часткі «народаапісальнай навукі» — лінгвістычную этнаграфію, фізічную этнаграфію, псіхічную этнаграфію, што надавала ёй статус інтэгральнай дысцыпліны. У дакладзе 1846 г. і ў падрыхтаванай Надзеждзіным анкеце па зборы этнаграфічнага матэрыялу 1847 г. упершыню была прафесійна пастаўлена праблема рускай этнічнасці.

Член-спаборнік (1829), правадзейны член (1847) Таварыства гісторыі і старажытнасці, старшыня Аддзялення этнаграфіі РГТ (з 1848).

Літаратура Соловей Т. Д. Надеждин Николай Иванович // Большая российская энциклопедия, 2013.