29-ы лёгкі артылерыйскі полк, Першы і Другі дывізіены палявой артылерыі Літоўска беларускіх дывізій, (29 pal) — лёгкія артылерыйская частка Сярэдняй Літвы і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі .

Загадам міністра ваенных спраў ад 7 жніўня 1920 года капітану Вацлаву Шалевічу было даручана арганізаваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі ў Грудзёндзе.На базе 2-й дывізіі 1-га Літоўска-Беларускага палявога артылерыйскага палка і 1-й дывізіі 216-га палявога артылерыйскага палка быў сфарміраваны 2-гі палявы артылерыйскі полк войска Сярэдняй Літвы. У верасні 1921 года 2-гі палявы артылерыйскі полк быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк. 31 снежня 1931 года міністр ваенных спраў, маршалак Польшчы Юзэф Пілсудскі перайменаваў падраздзяленне ў 29 полк леккай артылерыі. Да 1939 года полк дыслакаваўся ў Гродзенскім гарнізоне (1-я дывізія ў Сувалках ). У вераснёўскай кампаніі 1939 ён ваяваў у складзе сваёй матчынай 29-й пяхотнай дывізіі. Дзве батарэі змагаліся ў абароне Варшавы.

Фарміраванне і баявыя дзеянні II/1-га п.л.а. 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі 2-гі батальён 1-га палка палявой артылерыі 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі быў створаны загадам Генеральнага інспектара артылерыі ад 1 ліпеня 1919 г. Камандзірам быў прызначаны маёр Качэўскі. Месцам фарміравання стаў Ваўкавыск. За кароткі час была сфарміравана 4-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Чэслава Сапоцькі і 5-я батарэя пад камандаваннем лейтэнанта Адама Эпштэйна. У пачатку кастрычніка батальён атрымаў першыя гарматы і табаровыя вазы. У сярэдзіне кастрычніка падраздзяленне было перабазавана ў Ліду. Там батальёну быў выдзелены адзін грузавік і пара мулаў. У лістападзе камандаванне 2-га батальёна прыняў маёр Ежы Колчак. У канцы года была арганізавана 6-я батарэя. У пачатку студзеня 1920 г. 4-й батарэі было выдзелена 37 коней і адпраўлена ў раён чыгуначнай станцыі Еўе на польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі. У пачатку сакавіка ўвесь 2 батальен быў адпраўлены ў Вільню. Там ён атрымаў падмацаванне ў людзях і конях. Аднак частка людзей і амаль усе коні неўзабаве былі пераведзены ў іншыя часткі 1-га палка палявой артылерыі.

4 ліпеня 1920 года дывізія атрымала коннае падмацаванне. Камандаванне прыняў капітан Францішак Сарнэк. 9 ліпеня 2-я дывізія ўвайшла ў склад групы генерала Аляксандра Барушчака, якая мела задачу абараняць Вільню. 11 ліпеня 1-ы ўзвод 5-й батарэі лейтэнанта Адвента пачаў бой. Дзейнічаючы ў складзе кавалерыйскай групы маёра Дамброўскага, каля 14:00 на поўнач ад Навасёлак адзінокая батарэя ўступіла ў паўтарагадзінны бой з бальшавіцкай пяхотай. Артылерысты былі выратаваны агнём польскага бронецягніка, які дазволіў абодвум аддзелам уцячы. 12 ліпеня 4-я батарэя капітана Уладзіслава Сонтага ўдзельнічала ў бітве на рацэ Вілія ў раёне Быстрыцы. Яна падтрымлівала пяхоту і не давала бальшавікам пераправіцца праз раку. Сутыкнуўшыся з пагрозай акружэння, батарэя адышла ў Новавілейку. Апошняя частка 5-й батарэі прыкрывала Вільню ў раёне Пагулянкі і Мейшаголы, а штаб дывізіі і 6-я батарэя знаходзіліся ў распараджэнні генерала Барушчака. 14 ліпеня 4-я батарэя і ўзвод 5-й батарэі ўдзельнічалі ў бітве за Вільню. Перавага бальшавікоў і недахоп рэзерваў вымусілі польскія часткі пакінуць горад. Артылерыя адышла праз Ландвараў да Алькенікаў, адкуль яе эшалонам пераправілі ў Араны, дзе яна далучылася да рэшты 2-й дывізіі. 17 ліпеня дывізія пачала адступленне. 22 ліпеня яна дасягнула Васількова. Тут, з-за поўнага вычарпання рускіх гармат мадэлі 02, 4-я і 6-я батарэі былі пагружаныя ў эшалоны і перавезены ў Модлін. Там яны былі пераўзброены рускімі 48-лінейнымі гаўбіцамі.

У гэты час 5-я батарэя вяла баі пад Гродна і Кузніцай. Падчас адступлення да Саколкі батарэя адкрыла лабавы агонь па праціўніку, які атакаваў маршаваю калону 5-й артылерыйскай брыгады, а 2 жніўня пад Зашковам аказвала агнявую падтрымку 2-й Літоўска-Беларускай брыгадзе. На працягу наступных дзён батарэя адбівала ўсе спробы бальшавікоў пераправіцца праз раку Нужэц . З 12 па 16 жніўня 5-я батарэя падтрымлівала сваю пяхоту ў напрамку Радзыміна. Адначасова 4-я і 6-я батарэі вялі баі пад Модлінам. 18 жніўня ўся 2-я дывізія была адпраўлена па чыгунцы ў Плятерава. Адтуль, не сустрэўшы ворага, яна прайшла праз Семятычы да Бельска і далей да Віслачы. 6 верасня яна дасягнула Новай Волі. 8 верасня 5-я батарэя падтрымала прамой наводкай рэйд конных стралкоў 1-й Літ.-Бел. дывізіі ў тыл праціўніка каля Скробланаў і Юзэфава.

Неўзабаве ўся дывізія была накіравана ў раён Аўгустова. Затым яна дасягнула ракі Нёман праз Сейны, Гібы і Друскенікі. Тут дывізія была падзеленая. 4-я батарэя была прыпісана да 2-й Літоўска-Бяльскай брыгады і дзейнічала ў напрамку Езёр, а 2-я дывізія разам з 1-й Літоўска-Бяльскай брыгадай рухалася ў напрамку Васілішак.

У ноч з 25 на 26 верасня 4-я батарэя змагалася з 63-й стралковай брыгадай каля Новай Руды, а рэшта дывізіі ў бесперапынным баі прабілася з Парэчча ў Васілішкі, дасягнуўшы 27 верасня м. Лебёда. У пачатку кастрычніка дывізія рушыла на Эйшышкі.

Фарміраванне і баявыя дзеянні I/216-га палка палявой артылерыі 7 жніўня 1920 года Міністэрства ваенных спраў загадала сфарміраваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў. Дывізія была разгорнутая ў Грудзёндзе на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі. Камандзірам дывізіі быў прызначаны капітан Вацлаў Шалевіч. Камандзіраванне 1-й батарэяй прыняў лейтэнант Станіслаў Навіцкі, камандзірам 2-й батарэі стаў другі лейтэнант Генрык Такарчык, а 3-й — лейтэнант Ян Фонберг. У першы ж дзень першыя добраахвотнікі прыбылі ў цытадэль Грудзёнд. Новасфарміраваная дывізія мела толькі 10 вінтовак; гармат у ёй не было. У канцы жніўня дывізія атрымала 12 «Яшчаў», стралковую зброю і кулямёты. Да пачатку верасня дывізія была гатовая да паходу. 8 верасня яна адправілася па чыгунцы ў Беласток. Там яна атрымала 12 рускіх гармат і коней. 29 верасня падраздзяленне было прыведзена ў баявую гатоўнасць, і неадкладна накіравалася на Гродна, а затым на Эйшышкі. З-за дрэннага стану коней 2 батарэю пакінулі ў Гродне. У Эйшышках яна была дададзена да II/1 палка палявой артылерыі Літоўска-Беларускай дывізіі. Менавіта тады адбылася першая сустрэча гэтых двух падраздзяленняў, якія пазней сфармавалі 29-ы полк палявой артылерыі.

Баі II/1 палка палявой артылерыі і I/216 Ппа за Вільню 8 кастрычніка 1920 года польскія часткі укамлектаваныя з мясцовых беларусаў і палякаў пад камандаваннем генерала Люцыяна Жалігоўскага рушылі ў бок Вільні. 9 кастрычніка каля ракі Вака адбыліся сутыкненні з літоўскімі часткамі. 1-я батарэя 1/216-ппа пад камандаваннем лейтэнанта Станіслава Навіцкага, дзейнічаючы з адкрытых пазіцый каля Слабодкі, знішчыла літоўскія кулямёты, а 3-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Такарчыка, дзейнічаючы з пазіцый каля вёскі Войдаты, спыніла літоўскую контратаку.

У гэты час II/1 ппа Літоўска-Беларускай дывізіі падтрымліваў пяхоту ў бітвах пад Яшунамі і Рудамінам. Пасля стварэння Сярэдняй Літвы 1/216 ппа быў перайменаваны ў 1/ Другога палка палявой артылерыі войскаў Срэдняй Літвы. Абедзве батарэі гэтай дывізіі ўдзельнічалі ў бітвах за Ландвары, Старыя Трокі і Новыя Трокі. 16 кастрычніка ў раёне Старых Трокаў дывізія паспяхова адбіла моцныя атакі літоўскіх войскаў. 18 кастрычніка каля Велічкава 1-я батарэя ў адзіночку знішчыла моцны выпад літоўскай кавалерыі. Гэта была апошняя бітва, у якой удзельнічала дывізія.

Неўзабаве 1-я дывізія была ўзмоцнена 2-й батарэяй, якая прыбыла з Гродна. 19 снежня дывізія з чатырох батарэй заняла чацвёртую лінію абароны ў Вільні. 1-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі ў Еразалімцы, 2-я батарэя — у Фаб'янішках, 3-я батарэя — у Буйвідзах, а 4-я батарэя — у Верках.

У гэты час II/1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія абараняла Вільню ад літоўцаў. 13 кастрычніка яна змагалася пад Букішкамі; яе 5-я батарэя з адкрытых пазіцый вывела з ладу літоўскія кулямёты. Пазней II дывізія ўдзельнічала ў бітвах пад Мейшаголай, Мушнікамі і Грыцюнамі. Пад Грыцюнамі дывізія дачакалася перамір'е.

Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары

пар. Юзаф Адвэнт кан. Баляслаў Бароўскі агн. Людвіг Быкоўскі бамб. Тадэўш Керсноўскі кан. Вітальд Лопатт узв.. Казімір Малкевіч пар. Станіслаў Навіцкі (нар. 1890) ппар. Антон Паўлуць ппар. Казімеж I Радзікоўскі бамб. Казімеж Рдултоўскі бамб. Браніслаў Руткоўскі капітан Вацлаў Шалевіч

Акрамя таго, 109 салдат палка атрымалі Крыж Заслугі Сярэдня Літоўскай Арміі .

Полк у мірны час У выніку рэарганізацыі 2-га палка палявой артылерыі войска Сярэдняй Літвы ў ліпені 1921 года былі сфарміраваны тры артылерыйскія дывізіёны па дзве батарэі ў кожным, а ў верасні таго ж года 2-гі палк палявой артылерыі быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі полк палявой артылерыі. Тады 2/4 палка палявой артылерыі, якая выконвала функцыі вучэбнай батарэі, была перададзена ў склад свайго асноўнага палка.

Восенню 1922 года полк пераехаў на новыя месцы дыслакацыі. Штаб палка, 1-я і 2-я дывізіі былі размешчаны ў Гродне, а 3-я дывізія — у Сувалках. У 1923 годзе 1-я дывізія абмянялася гарнізонам з 3-й дывізіяй. Пасля пераводаў штаб палка і 2-я дывізія занялі Дамброўскія казармы ў Гродне, а 3-я дывізія — у Фолюшы. 9 кастрычніка 1924 года на 29-й авіябазе была сфарміравана асобная зенітная батарэя № 2. У красавіку 1926 года батарэя была рэарганізавана ў асобную зенітную артылерыйскую дывізію № 1. У гэты перыяд ёй таксама былі падпарадкаваны дапаможны склад узбраення № 3 і 3-я дывізія службы ўзбраення. У 1931 годзе зенітная артылерыйская дывізія стала самастойнай. У сувязі з рэалізацыяй «Плана мабілізацыі S» у 1928 годзе ў складзе 1-га батальёна ў Сувалках была сфарміравана 3-я батарэя. Батальён выконваў функцыі ахоўнага падраздзялення. Батарэя была расфармавана ў 1938 годзе.

Жыллёвыя ўмовы палка лічыліся недастатковымі. Адсутнасць крэдытаў перашкодзіла кардынальнаму рамонту. Сітуацыя палепшылася толькі з пачаткам вайны. Што тычыцца вучэбнай дзейнасці, то з красавіка 1932 года 3-дывтзіен меў вучэбны цэнтр плошчай 64,5 гектара ў Чахаўшчыне. Недахопам была адсутнасць крытага манежа ў Гродне. У 1934 годзе пачалося будаўніцтва стралковага ціра ў 2-давізіене. Спартыўная дзейнасць была сканцэнтравана ў секцыях Гродзенскага ваенна-спартыўнага клуба.

У 1920-х гадах усе гарматы адносіліся да катэгорыі «Б» і былі моцна зношаныя. У 1926/27 гадах у штатным узбраенні адсутнічала адна 75-мм гармата wz. 97, а яшчэ чатыры гарматы і дзве 100-мм гаўбіцы wz. 14 знаходзіліся на рамонце. На палкавых мабілізацыйных складах не хапала артылерыйскага абсталявання, прызначанага для 29-га палявога артылерыйскага палка. Таксама не хапала бінокляў, компасаў, фуражных гармат, 30 кбк і 54 пісталетаў. У пазнейшыя гады полк атрымаў новыя гарматы wz. 97 і новыя гаўбіцы, на гэты раз польскай вытворчасці , wz. 14/19P.

У 1930-я гады полк меў чатыры аўтамабілі: матацыкл CWS, джып, аўтамабіль CWS і грузавік Polski Fiat. У палку праводзілася абавязковае навучанне грамаце. Важнымі падзеямі ў жыцці палка былі нацыянальныя і ваенныя святы. У такія дні арганізоўваліся цырымоніі, парады, гульні і спартыўныя спаборніцтвы. Дзень свята палка быў абраны сімвалічна. 7 жніўня адносіўся да дня ў 1920 годзе, калі першыя добраахвотнікі з памежных тэрыторый далучыліся да 216-га добраахвотніцкага памежнага палка, сфарміраванага ў цытадэлі Грудзёндз. Гэты дзень, які фактычна адзначаўся як палкавае свята амаль з моманту стварэння палка, быў афіцыйна зацверджаны толькі «Журналам распараджэнняў Міністэрства ваенных спраў» № 16 ад 19 мая 1927 г., пункт 174. Ён даволі часта адзначаўся ў перыяд пажарнай школы, на Пагулянцы.

У другой палове 1930-х гадоў полк быў адным з найменш падрыхтаваных артылерыйскіх падраздзяленняў. Гэта пацвердзілі праверкі, праведзеныя генерал-інспектарам арміі Норвідам-Нойгебаўэрам.

29 полк легкай артылерыі ў верасні 1939

Мабілізацыя і баявыя дзеянні