Вэрбіўка () — вёска ва Украіне, у Чаркаскім раёне Чаркаскай вобласці, падпарадкаваная Каменкаўскай гарадской абшчыне. Размешчана за 13 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і за 15 км ад чыгуначнай станцыі Каменка. Насельніцтва 724 чалавекі (па стане на 2021 год).

Гісторыя На пачатку XVIII стагоддзя ў даліне ракі Сухі Ташлык, дзе праходзіла дарога з Чыгірына ва Умань, уздоўж даліны ракі ўзнікла некалькі хутароў. З часам плошча хутароў павялічвалася — і ўтварылася вёска, якая называлася Вэрбіўка. У кнізе Л. Пахілевіча «Паданні пра населеныя пункты Кіеўскай губерні» гаворыцца:

У канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў вёска належала сям’і Давыдаў. Затым маёнтак быў прададзены і толькі ў пачатку 1870-х гадоў вярнуўся сям’і Давыдавых. Яго набыў сын дзекабрыста В. Г. Давыдава Леў Васільевіч Давыдаў. Пасля смерці Л. В. Давыдава Вэрбіўка перайшла да яго сына, пляменніка П. І. Чайкоўскага, прадвадзіцеля дваранства Кіеўскай губерні Дзмітрыя Львовіча Давыдава (1870—1929), які адразу пасля шлюбу з мастачкай Наталляй Міхайлаўнай Гудым-Ляўковіч пераехаў у Вэрбіўку і быў уладальнікам вёскі да рэвалюцыі 1917 года. Менавіта ў Вэрбіўцы, у доме яго сястры П. І. Чайкоўскі ўпершыню паказаў сваёй сям’і оперу «Яўген Анегін», над якой ён працаваў як у Камянцы-Падольскім, так і ў Вэрбіўцы. У жніўні 1875 года Пётр Ільіч стварыў два акты балета «Лебядзінае возера» і завяршыў Трэцюю сімфонію. У Вэрбіўцы ён актыўна збіраў і апрацоўваў пачутыя ім украінскія народныя песні, якія жыхары Вэрбіўкі з задавальненнем выконвалі. Апрацаваныя ўкраінскія народныя мелодыі гучаць у многіх музычных творах П. І. Чайкоўскага.

Па стане на 1885 год, былая вёска Тэлепінскай воласці Чыгірынскага павета Кіеўскай губерні налічвала 1359 жыхароў, 176 двароў, праваслаўную царкву, школу, заезны двор, а таксама вадзяныя і ветраныя млыны.

Паводле перапісу 1897 года колькасць жыхароў павялічылася да 1749 чалавек (849 мужчын і 900 жанчын), з іх 1748 праваслаўнага веравызнання.

Улетку 1905 года ў вёсцы ўспыхнулі хваляванні сярод сялян, якія працавалі ў памешчыцкім маёнтку. Паўстанне было задушана.

У 1910 годзе жонка Дзмітрыя Львовіча Давыдава, дачка Юліі Мікалаеўны Гудым-Ляўковіч, мецэнат і арганізатар мастацкай прамысловасці ва Украіне, выпускніца Кіеўскага мастацкага вучылішча, Наталля Міхайлаўна Давыдава (Гудзім-Ляўковіч) стварыла саматужнае таварыства (рамесны кааператыў, арцель) дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва «Вэрбіўка». У 1915 годзе галоўным мастаком і мастацкім кіраўніком «Вербоўкі» стала вучаніца Аляксандры Экстэр і Казіміра Малевіча, жонка Вадзіма Мелера, мастачка-авангардыстка Ніна Хенке-Мелер.У 1915 годзе Наталля Давыдава правяла мадэрнізацыю сваіх майстэрняў і стварыла пры іх рамесныя школы. У арцелі творча супрацоўнічалі народныя ўмельцы (каля 30 вышывальшчыц) і прафесійныя мастакі. У тым жа годзе Н. Генке запрасіла да супрацоўніцтва вядомых артыстаў гурта Супрэмус. Адной з задач артэлі было паказаць цесную сувязь народнага дэкаратыўнага мастацтва з новымі плынямі ў тагачасным мастацтве, у прыватнасці, супрэматызмам, «бацькам» якога лічыцца знакаміты ўкраінскі авангардыст Казімір Малевіч. У лістападзе 1915 года Давыдава разам з Экстэр і Генке арганізавала ў маскоўскай галерэі Ламерсье Выставу сучаснага дэкаратыўнага мастацтва поўдня Расіі, дзе былі прадстаўлены работы сялянак, якія вучыліся дэкаратыўнаму мастацтву ў школах Вэрбіўкі і Скопцаў, а таксама дываны, хусткі, паясы, выкананыя па эскізах Экстэр, Малевіча, Прыбыльскай, Генке, Акулава і іншых. Выстава выклікала шырокі розгалас у прэсе. У 1917 годзе Н. Давыдава і Н. Генке арганізавалі ў Маскве ў салоне Міхайілавай другую выставу дэкаратыўнага мастацтва, якая таксама мела вялікі поспех. Але яна была ўжо апошняй. У снежні 1917 года пад падставай выставы каля 400 твораў Вэрбіўскай артэлі былі вывезены ў Маскву і не вернуты ва Украіну. З тых часоў творы ўкраінскіх майстроў па эскізах Экстэр, Малевіча, Давыдавай, Хенке-Меллер і іншых мастакоў знаходзяцца ў музеях Расіі, у прыватнасці ў Траццякоўскай галерэі, і ў прыватных калекцыях у Расійскай Федэрацыі і за мяжой. Далейшы лёс заснавальніцы артэлі, таленавітай мастачкі-авангардысткі Наталлі Давыдавай склаўся трагічна. У 1920 годзе яна разам з сынам Кірылам была арыштавана ў Адэсе органамі КП(б)У. Сын памёр у турме. У 1921 годзе пасля вызвалення Н. М. Давыдава эмігравала ў Францыю. Працавала вышывальшчыцай у доме моды Кока Шанэль у Парыжы. Пазней яна напісала кнігу «Шэсць месяцаў турмы. Дзённік 1920—1921» (Берлін, 1923). У 1933 годзе яна скончыла жыццё самагубствам. Пахавана ў Ніцы.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны на франтах змагаліся 230 вяскоўцаў, 125 з іх загінулі, 104 былі ўзнагароджаны баявымі ордэнамі і медалямі. У баях за адваёўванне вёскі загінулі 145 савецкіх салдат. На брацкай магіле ім усталяваны помнік.

Па стане на 1972 год у вёсцы пражывала 1228 жыхароў, працаваў калгас «Прамень Ільіча», які меў 3000 гектараў сельскагаспадарчых угоддзяў, у тым ліку 2000 гектараў ворыва. Асноўнымі галінамі эканомікі былі вырошчванне збожжавых культур і цукровых буракоў, развівалася мяса-малочная жывёлагадоўля. У той час у вёсцы працавалі васьмігадовая школа, бібліятэка з фондам у 8000 кніг і дзіцячы сад.

У вёсцы быў усталяваны помнік П. І. Чайкоўскаму, які наведваў яго ў 1875—1883 гадах.

Славутасці

Драўляны касцёл Нараджэння Дзевы Марыі, пабудаваны ў 1768 годзе. Тут ажаніўся сын дзекабрыста В. Л. Давыдава Леў Давыдаў са сваёй сястрой П. І. Чайкоўскага Аляксандрай. Паводле падання старажылаў, вёска Вэрбіўка была заснавана больш за 300 гадоў таму ў даліне ракі Сухі Ташлык. Там, дзе праходзіла дарога з Чыгірына ва Умань, з’явіліся першыя паселішчы. Адным з першых пасяленцаў, паводле падання, быў нейкі Галабародка.

Пазней уздоўж даліны ракі з’явілася некалькі хутароў. Пасля знішчэння Запарожскай Сечы, у 1791 годзе, з’явіўся хутар Моўчана Зінка, пазней — хутары Марчанка, Бандарэнка і Броўка.

З часам памеры хутароў павялічваліся і ўтварылася вялікая вёска, якой далі назву Вэрбіўка. Назва пайшла ад таго, што на абрыве, над ракой, каля дарогі, якая ішла з Чыгірына ва Умань і па берагах ракі, было шмат вербаў.

Тэрыторыя ўздоўж берагоў ракі была пакрыта суцэльным лесам, у якім пазней размяшчаўся лагер гайдамакаў.

Імператрыца Кацярына II падаравала зямлю, у тым ліку і вёску Вэрбіўка, нямецкаму землеўладальніку фон Стаалу, а насельніцтва вёскі было занявольвана.

Л. Пахілевіч у кнізе «Апавяданні пра населеныя пункты Кіеўскай губерні» (Кіеў, 1864) пісаў: «Вэрбіўка, вёска па абодва бакі Сухога Ташлыка, на 4 вярсты ніжэй за вёску Баландзіна. Зямлі прылічана да маёнтка 2238 дзесяцін. Расцягнуўшыся на ўсход, у 4 вярстах ад вёскі знаходзіцца лес — называецца Тарапун. Ёсць заводы: вінакурня з 1823 года і завод па вытворчасці цукровага пяску з 1874 года. Жыхароў абодвух полаў 1175. Вёска Вэрбіўка была аддадзена Кацярыне Давыдавай у ліку іншых маёмасцяў яе дачкі Соф’і, па мужу генеральшы Бараздынай, сын якой, лейтэнант гвардыі, прадаў вёску палкоўніку Алене Стааль. Цяпер вёскай валодаюць яе два сыны, якія знаходзяцца на ваеннай службе».

У 1870 годзе Леў Васільевіч Давыдаў купіў зямлю ў вёсцы Вэрбіўка за 70 тысяч рублёў пад будучы маёнтак.

Сучаснасць Сёння вёска складаецца з дзвюх частак — цэнтр і вёска Калінаўка. На тэрыторыі ёсць агульнаадукацыйная школа, дзве бібліятэкі, дзіцячы сад, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі і аддзяленне Ашчадбанка. Ёсць два сельскагаспадарчыя прадпрыемствы і фермерскія гаспадаркі.

Вядомыя людзі Басоўскі Мікалай Захаравіч — доктар сельскагаспадарчых навук. Віннік Алег — украінскі спявак. Віктар Фёдаравіч Сытнік — прафесар матэматычных навук. Харчанка Васіль Якавіч — кандыдат сельскагаспадарчых навук.

Літаратура Історія міст і сіл Української РСР. — К. : Головна редакція УРЕ АН УРСР. — 15 000 прим.

Спасылкі НАБОР // ESU ДАВЫДАВА Наталля Міхайлаўна // ЭГУ who-is-who.com.ua  haidamac.org.ua Леся Хасіджак. Вышыванне Малевіча: адраджэнне ўкраінскага авангарду ў тканіне і нітках

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XVIII стагоддзі Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі