«Габалінская радыёэлектронная станцыя («Габала-2», «Лякі-2», аб’ект 754/«Стопар», вузел «-7», № 428) — надгарызонтная РЛС далёкага выяўлення тыпу 5н79 «Дар’ял». У 1985—2012 гадах з’яўлялася элементам савецкай і расійскай сістэмы папярэджання аб ракетным нападзе (СПРН), кантралявала паветраную прастору на паўднёвым кірунку. Аб’ект знаходзіўся на поўначы Азербайджана, прыкладна за 11 км на паўднёвы захад ад горада Габала, за 50 км ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі лякі.

Будаўніцтва вялося з 1977 года, на баявое дзяжурства пастаўлена ў 1985 годзе. Тэхнічны рэсурс забяспечваў працаздольнасць РЛС да 2012 года, аднак дзякуючы блочна-модульнай канструкцыі была магчымасць замяняць і мадэрнізаваць гэтыя модулі, не здымаючы станцыю з баявога дзяжурства.

Характарыстыкі РЛС была спраектаваная ў выглядзе двух разнесеных прыкладна на 1,2 км пазіцый — прыёмнага цэнтра, які меў АФАР памерам 100x100 метраў з размешчанымі ў ёй амаль 4000 крыж-вібратарамі, і перадавальнага цэнтра з АФАР памерам 40×40 метраў, запоўненай 1260 перадаючымі зменнымі модулямі з выхадной імпульснай магутнасцю кожнага 300 кВт. Працуючы ў метровым дыяпазоне хваль, станцыя забяспечвала выяўленне і адначасовае суправаджэнне каля 100 цэляў з ЭПР парадку 0,1 м² на далёкасці да 6000 км у сектары агляду 90° па азімуту. Гэтага было дастаткова, каб засякаць запускі ракет з акваторыі Індыйскага акіяна, пры гэтым у поле зроку РЛС цалкам трапляла тэрыторыя большасці краін Афрыкі, Блізкага Усходу і Паўднёва-Усходняй Азіі, а таксама Пакістана, Індыі, Кітая і Аўстраліі. Станцыя дазваляла не толькі засякаць запускі ракет, але і адсочваць іх траекторыю, што давала магчымасць навядзення супрацьракет. З улікам тэхнічных параметраў і спрыяльнага размяшчэння, РЛС не мела роўных сабе ў свеце.

Займала тэрыторыю 210 га (па даных 2011 года — 190 га) у паўднёвай частцы Галоўнага Каўказскага хрыбта, на вышыні 680 м над узроўнем мора. Энергаспажыванне ў актыўным рэжыме складала 50 МВт, у баявым рэжыме — да 350 МВт.

Гісторыя Эскізны праект РЛС «Дар’ял» быў распрацаваны ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў калектывам спецыялістаў РТІ АН СССР. 18 студзеня 1972 года выйшла пастанова аб стварэнні інтэграванай сістэмы папярэджання аб ракетным нападзе, адным з элементаў якой павінен быў стаць радыёлакацыйны вузел «РО-7» у раёне горада Куткашэн (з 1991 года — Габала) Азербайджанскай ССР. 14 красавіка 1975 года выйшла пастанова аб узвядзенні на вузле «РО-7» поўнамаштабнай РЛС «Дар’ял».

31 жніўня 1977 года быў сфармаваны асобны радыётэхнічны вузел папярэджання аб ракетным нападзе — ОРТУ № 428 (вайсковая часць № 30765). У 1984 годзе асноўныя будаўнічыя работы былі завершаны (цалкам — у 1987 годзе). Бесперабойным забеспячэннем электраэнергіяй забяспечылі не толькі РЛС, але і ўвесь Куткашэнскі раён, што разам з пракладкай дарог спрыяла яго эканамічнаму развіццю. Да канца 1984 года станцыя паспяхова прайшла выпрабаванні, а 19 лютага 1985 года была прынятая на ўзбраенне.

У 1991 годзе падчас аперацыі «Бура ў пустыні» Габалінская РЛС зафіксавала ўсе без выключэння 302 пуску амерыканскіх крылатых ракет з бамбардзіроўшчыкаў, караблёў і падводных лодак, а таксама 15 выпадкаў нявыхаду ракет на траекторыю і 30 выпадкаў іх паразы іракскімі СПА.

Пасля атрымання Азербайджанам незалежнасці расійскія вайскоўцы доўгі час выкарыстоўвалі РЛС без якога-небудзь юрыдычнага афармлення. Пагадненне 2002 года ўстанавіла статус аб’екта ў якасці інфармацыйна-аналітычнага цэнтра, які з’яўляецца ўласнасцю Азербайджана і перададзенага Расіі ў арэнду на дзесяць гадоў (да 24 снежня 2012 года). Цана арэнды складаў $7 млн у год (па іншых дадзеных — $7, 5 млн), не уключаючы аплату электраэнергіі і камунальных плацяжоў (яшчэ прыкладна $15 млн). На падтрымку інфраструктуры і матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне персаналу Расія выдаткоўвала ў агульнай складанасці каля $50 млн у год, вялікую частку якіх асвойвала мясцовае насельніцтваСергей Тихонов «Что будет делать Алиев, если Москва начнет мстить» // «Expert Online» (2012). Дзейнасць станцыі забяспечвалі ад 1,1 да 2 тыс. расійскіх вайскоўцаў, а таксама грамадзян Азербайджана, якія працавалі па кантракце.

7 чэрвеня 2007 года падчас саміту «Вялікай васьмёркі» прэзідэнт РФ Уладзімір Пуцін прапанаваў прэзідэнту ЗША Джорджу Бушу сумесна выкарыстоўваць Габалінскую РЛС замест размяшчэння элементаў амерыканскай СРА ў Польшчы і Чэхіі, у ліпені на пасяджэнні Савета Расія—НАТА расійская дэлегацыя прадставіла дэталі гэтай прапановы. Генералам з Пентагона нават дазволілі пабываць на звышсакрэтным аб’екце. Дырэктар Агенцтва па супрацьракетнай абароне ЗША Патрык О’Райлі з энтузіязмам ацаніў перспектывы сумеснага выкарыстання Габалінскіх РЛС. Аднак праз некаторы час амерыканцы далікатна заявілі, што іх тэхнічныя і тэхналагічныя стандарты не адпавядаюць стандартам, прынятым у Расіі.

Да пачатку 2011 года на станцыі былі праведзены работы па прадаўжэнні тэхнічнага рэсурсу, пачалася мадэрнізацыя элементаў. Меркавалася павялічыць далёкасць выяўлення ў паўтара раза. Па словах камандзіра станцыі Віктара Цімашэнка, пры пэўных умовах і нязначных выдатках РЛС была гатовая працаваць яшчэ 10-20 гадоў.

Аднак 9 снежня 2012 года Расія прыпыніла эксплуатацыю Габалінскай РЛС з прычыны таго, што бакі не прыйшлі да дамоўленасці датычна арэнднай кошту — Баку спачатку хацеў павялічыць яе да $15 млн, а затым і да $300 млн у год. У 2013 годзе ўся апаратура была дэмантаваная і вывезеная ў Расію, расійскія вайскоўцы пакінулі гарнізон, і аб’ект быў перададзены Азербайджану. 6 чэрвеня таго ж года заступіла на баявое дзяжурства станцыя новага пакалення «Варонеж» пад Армавірам, цалкам замяніўшая Габалінскую.

Ні адна з краін не выказала зацікаўленасці з нагоды арэнды аб’екта, і ў 2014 годзе ён быў зняты з балансу Узброеных Сіл Азербайджана.

Крыніцы

Літаратура

Спасылкі МИД России подтвердил закрытие Габалинской РЛС в Азербайджане // Газета.ru (11 декабря 2012) Россия прекращает эксплуатацию Габалинской РЛС: не договорились с Азербайджаном о цене аренды // Газета.ru (10 декабря 2012) Кто станет новым «хозяином» Габалы? // радио «Голос России» (24 декабря 2012) А. Гасанов Это было недавно, это было давно: репортаж из бывшего военного городка Габалинской РЛС — ФОТО // 1news.az (24 августа 2016)

Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжойКатэгорыя:Азербайджана-расійскія адносіныКатэгорыя:Радыёлакацыйныя станцыі