Антоні Круман (; 1836—1891Такія даты падаюць: Jan Orłowski. Zapomniane polskie przekłady z Puszkina // «Studia Rossica Posnaniensia». 1991. T. 21. S. 153; а таксама каталог Нацыянальнай бібліятэкі Польшчы. У пазнейшай літаратуры сустракаецца дата смерці 1892 год: Andrzej Drozd. «Spisek umarłych krewnych». Nieznane materiały do obrazu życia religijnego i rodzinnego Tatarów na Litwie w XIX wieku // «Rocznik Lituanistyczny». 2019. T. 5. S. 276.) — польскамоўны паэт, перакладчык і службовец, звязаны з Дзісеншчынай, Глыбокім, Вілейкай і Вільняй. Нарадзіўся ў 1836 годзе, імаверна, у вёсцы Гусакі Мікалаеўскай воласці Дзісенскага павета (цяпер Мёрскі раён Віцебскай вобласці). Пісаў пра гістарычную Літву, Дзвіну і краявіды паўночнай часткі колішняга Вялікага Княства Літоўскага. Друкаваўся таксама пад псеўданімам Autor z Litwy («Аўтар з Літвы»).Jan Orłowski. Zapomniane polskie przekłady z Puszkina // «Studia Rossica Posnaniensia». 1991. T. 21. S. 153—154.

Біяграфія

Нарадзіўся ў 1836 годзе ў вёсцы Гусаты на Дзісеншчыне. Біяграфічныя звесткі пра паэта захаваліся фрагментарна. У другой палове 1850-х гадоў жыў у Глыбокім. Пра гэта сведчаць аўтарскія пазнакі пад вершамі: Noc («Ноч») датаваны 25 мая 1856 года ў Глыбокім, а Burza («Бура») — 9 ліпеня 1857 года ў Глыбокім.Antoni Kruman. Piewiec z nade Dźwiny. Poezje Antoniego Krumana. Sposzyt 1. Wilno: drukiem Józefa Zawadzkiego, 1860.

З 1865 года Круман працаваў службоўцам у Вілейцы. У 1870—1880-я гады ён набыў там часткова пашкоджаны рукапіс Мацея Тугана-Бараноўскага, які пазней адрэдагаваў і падрыхтаваў да друку.Andrzej Drozd. «Spisek umarłych krewnych». Nieznane materiały do obrazu życia religijnego i rodzinnego Tatarów na Litwie w XIX wieku // «Rocznik Lituanistyczny». 2019. T. 5. S. 276—278.

Супрацоўнічаў з варшаўскімі і віленскімі выданнямі. Яго творы друкаваліся ў часопісах Bluszcz, Kłosy, Kurier Wileński і Tygodnik Ilustrowany. Акрамя псеўданіма Autor z Litwy, карыстаўся азначэннем Autor «Pamiątek z Litwy» («Аўтар „Успамінаў з Літвы“»).Antoni Kruman. Wybór poezyi. Wydanie pośmiertne. Warszawa, 1896.

Творчасць

У 1860 годзе ў Вільні, у друкарні Юзафа Завадскага і за кошт аўтара, выйшаў першы сшытак зборніка Piewiec z nade Dźwiny («Пясняр з-над Дзвіны»).Каталог кніг XIX—XX стагоддзяў Нацыянальнай бібліятэкі Польшчы. Запіс № 1805.

Кніга адкрываецца паэмай-дыялогам Песняра з-над Дзвіны і Пастуха з-над Нёмана. Персанажы разважаюць пра жыццё і смерць, веру ў Бога і сілу паэтычнага слова. Пясняр з-над Дзвіны апрануты ў белую сярмягу і белую шапку, трымае кнігу і звяртаецца да Дзвіны як да сваёй каханай і музы.Teresa Rączka-Jeziorska. Dźwina // Nowa Panorama Literatury Polskiej. Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk.

Паэзія Крумана насычана музычнымі вобразамі. У Piewiec z nade Dźwiny ён параўнаў хрыплаватую песню няздатнага паэта з ігрой селяніна на дудзе. У вершах сустракаюцца таксама вобразы звона, бубнаў, народных спеваў, музыкаў і капэл.

Круман перакладаў на польскую мову творы Аляксандра Пушкіна. У пасмяротным зборніку 1896 года быў надрукаваны яго пераклад верша Пушкіна Echo («Рэха»).

У 1873 годзе ў Вільні выйшаў зроблены Круманам пераклад выбраных песень Генрыха Гейнэ — Wybór pieśni Henryka Hejne. Перакладчык быў пазначаны як Autor «Pamiątek z Litwy».Wybór pieśni Henryka Hejne. Przełożył Autor «Pamiątek z Litwy». Wilno, 1873. Лічбавая бібліятэка Polona.

У 1896 годзе ў Варшаве выйшаў пасмяротны Wybór poezyi («Выбар паэзіі»). У зборнік увайшлі арыгінальныя вершы і пераклады Крумана.

У тым жа годзе былі апублікаваныя падрыхтаваныя ім нататкі Мацея Тугана-Бараноўскага O muślimach litewskich («Пра літоўскіх мусульман»). Рукапіс быў адрэдагаваны Круманам, але кніга выйшла ўжо пасля яго смерці.

Сувязь з Глыбокім

У зборніку Piewiec z nade Dźwiny змешчаныя тры вершы, непасрэдна прысвечаныя Глыбокаму і яго наваколлю: Głębokie («Глыбокае»), Pejzaż («Краявід») і Kopciówka («Копцеўка»).

У вершы Głębokie паэт называе горад месцам сваіх успамінаў і піша, што правёў там тры гады. У Pejzaż апісаныя краявіды Глыбокага і Беразвечча. Верш Kopciówka прысвечаны мясцовым могілкам Копцеўка.

Датаваныя ў Глыбокім вершы Noc і Burza сведчаць, што Круман жыў у горадзе прынамсі ў 1856—1857 гадах. Такім чынам, з Глыбокім звязана не толькі тэматыка асобных твораў, але і важны перыяд ранняй творчасці паэта.

У пасмяротным Wybór poezyi быў надрукаваны таксама верш Dzwon («Звон»). У ім лірычны герой успамінае мясцовасць свайго юнацтва з кляштарам, касцёльнымі вежамі, абарончым мурам і вялікім звонам, а потым бачыць яе змененай пасля дваццаці гадоў.

Ацэнка творчасці

У літаратуразнаўчых працах Крумана называюць польскім паэтам — песняром Літвы і Дзвіны, які супрацоўнічаў з віленскімі і варшаўскімі выданнямі.

Вобраз Дзвіны ў яго паэзіі разглядаецца ў кантэксце літаратуры гістарычнай Літвы і Польскіх Інфлянтаў. Рака выступае ў яго творах увасабленнем роднага краю, крыніцай успамінаў і сімвалам плыні часу.

Выбраныя выданні

Piewiec z nade Dźwiny. Poezje Antoniego Krumana. Sposzyt 1. — Wilno: drukiem Józefa Zawadzkiego, 1860. Wybór pieśni Henryka Hejne. Przełożył Autor «Pamiątek z Litwy». — Wilno, 1873 — пераклад. Wybór poezyi. Wydanie pośmiertne. — Warszawa, 1896. O muślimach litewskich. Z notat i przekładów litewskiego Tatara Macieja Tuhana-Baranowskiego. — Warszawa, 1896 — падрыхтоўка і рэдагаванне.

Крыніцы

Літаратура

Orłowski J. Zapomniane polskie przekłady z Puszkina // «Studia Rossica Posnaniensia». — 1991. — T. 21. — S. 145—157. Rączka-Jeziorska T. Dźwina // Nowa Panorama Literatury Polskiej. — Instytut Badań Literackich PAN. Drozd A. «Spisek umarłych krewnych». Nieznane materiały do obrazu życia religijnego i rodzinnego Tatarów na Litwie w XIX wieku // «Rocznik Lituanistyczny». — 2019. — T. 5. — S. 252—295.

Спасылкі

Piewiec z nade Dźwiny у лічбавай бібліятэцы Polona. Wybór poezyi. Wydanie pośmiertne у лічбавай бібліятэцы RCIN. Wybór pieśni Henryka Hejne у лічбавай бібліятэцы Polona.

Катэгорыя:Польскія паэты Катэгорыя:Польскія перакладчыкі Катэгорыя:Пісьменнікі XIX стагоддзя Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы Катэгорыя:Перакладчыкі з нямецкай мовы