Тава́рыства белару́скай шко́лы (ТБШ) — добраахвотная грамадская культурна-асветная арганізацыя, якая дзейнічала ў незалежнай Беларусі ў 1996—2021 гадах. Арганізацыя з’яўлялася ідэйным пераемнікам гістарычнага Таварыства беларускай школы, якое працавала ў Заходняй Беларусі ў 1921—1936 гадах. Галоўнай мэтай сучаснага ТБШ была абарона, падтрымка і развіццё беларускамоўнай адукацыі, а таксама ўкараненне сучасных дэмакратычных і эфектыўных еўрапейскіх методык у айчынную школьную сістэму.
Гісторыя стварэння Пасля знішчэння гістарычнага Таварыства беларускай школы польскімі ўладамі ў снежні 1936 года і далейшых сталінскіх рэпрэсій, падчас якіх загінулі многія дзеячы арганізацыі, падобная структура не існавала каля шасцідзесяці гадоў. Лакальныя спробы вярнуцца да асветніцкай і праваабарончай тактыкі ТБШ пачаліся ў 1980-х гадах падчас уздыму беларускага нацыянальнага руху. Адной з першых грамадскіх акцый «Беларускай Майстроўні» стаў збор подпісаў за беларускамоўнае навучанне, які быў арганізаваны ў Мінску па ініцыятыве Віктара Івашкевіча.
На хвалі нацыянальнага абуджэння на пачатку 1990-х гадоў за аднаўленне дзейнасці ТБШ узяўся этнограф, кандыдат філалагічных навук Алесь Лозка. Нягледзячы на тое, што рэферэндум 1995 года і ўвядзенне дзяржаўнага двухмоўя змянілі сітуацыю ў краіне не на карысць беларускай мовы, працэс стварэння арганізацыі быў даведзены да канца. 22 сакавіка 1996 года Устаноўчая асамблея прыняла Статут аб’яднання, а 30 жніўня 1996 года Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь выдала пасведчанне аб дзяржаўнай рэгістрацыі № 0760. Першым прэзідэнтам ТБШ стаў Генадзь Пятроўскі, які на той момант займаў пасаду намесніка міністра адукацыі. З 30 верасня 1999 года пасля перарэгістрацыі арганізацыю ўзначаліў старшыня Алесь Лозка. Яго намесніцай стала фізік і педагог Тамара Мацкевіч. Сярод намеснікаў у розныя гады таксама працавалі Алесь Сядзяка і Васіль Ліцьвінка.
Першапачаткова, з моманту рэгістрацыі ў 1996 годзе, юрыдычны адрас і галоўная сядзіба арганізацыі знаходзіліся ў Мінску па праспекце Ракасоўскага, 93. У кастрычніку 2006 года Канцылярыя ТБШ пераехала на новы адрас — вуліца Варанянскага, 7А (пакой 720), дзе аб’яднанне і базіравалася да самай сваёй ліквідацыі.
Структура і кіраванне ТБШ мела фіксаванае сяброўства і дзейнічала на ўсёй тэрыторыі Рэспублікі Беларусь праз сістэму суполак. Асновай аб’яднання з’яўляліся першасныя суполкі (бацькоўскія камітэты, гурткі беларусазнаўства), якія маглі стварацца паводле тэрытарыяльнага або вытворчага прынцыпу пры наяўнасці не менш чым трох сяброў. Тры і больш суполкі маглі аб’ядноўвацца ў раённыя, гарадскія ці абласныя аддзяленні з магчымасцю надання ім правоў юрыдычнай асобы.
Вышэйшым органам ТБШ з’яўлялася Асамблея, якая склікалася не радзей чым раз на тры гады. Яна прымала Статут, вызначала асноўныя кірункі дзейнасці і абірала кіраўнічыя органы. Паміж Асамблеямі арганізацыяй кіравала Канцылярыя (выканаўчы орган). Дарадча-аналітычныя функцыі выконвала Назіральная Рада, у якую ўваходзілі вядомыя грамадскія дзеячы, навукоўцы і педагогі. Кантроль за фінансава-гаспадарчай дзейнасцю ажыццяўляла Рэвізійная камісія. У розныя гады ў кіруючыя і дарадчыя органы ТБШ ўваходзілі такія вядомыя дзеячы, як Лявон Баршчэўскі, Вінцук Вячорка, Пётр Садоўскі, Уладзімір Колас, Аляксей Рагуля, Аляксандр Казулін, Арсень Ліс і Максім Чарняўскі (кіраўнік педагагічнай лабараторыі «Рэй»).
Значным прыкладам рэгіянальнай працы было Гродзенскае гарадское аддзяленне, заснаванае 2 мая 2002 года. Яго першым старшынёй стаў навуковец і грамадскі дзеяч Аляксандр Мілінкевіч, намеснікам — Мікалай Мельнікаў. У працы аддзялення актыўны ўдзел бралі прафесары Аляксей Пяткевіч, Алесь Астроўскі і Ніна Кануннікава. Аддзяленне вяло маніторынг выканання моўных правоў у навучальных установах Гродна, падтрымлівала выданне незалежных школьных і студэнцкіх бюлетэняў (напрыклад, «Мышка», «Супер-9», «VIRUS», «Цінэйджэр») і ладзіла сустрэчы вучняў з мясцовымі літаратарамі і краязнаўцамі. Галоўны офіс гродзенскага аддзялення базіраваўся па вуліцы Дзяржынскага, 32.
Дзейнасць і праекты Ва ўмовах дзяржаўнай палітыкі, якая спрыяла русіфікацыі адукацыі, місія ТБШ змясцілася з папулярызацыі да непасрэднай абароны беларускіх школ і дзіцячых садкоў. Арганізацыя рэгулярна праводзіла маніторынг сітуацыі з беларускамоўным навучаннем, дапамагала бацькам у стварэнні беларускіх класаў, звярталася да ўладаў з патрабаваннем выконваць канстытуцыйныя правы грамадзян.
ТБШ стала пляцоўкай для кансалідацыі прагрэсіўных педагогаў. Значным дасягненнем арганізацыі стала курыраванне і падтрымка адукацыйнага партала «Nastaunik.info», на якім змяшчаліся сучасныя метадычныя распрацоўкі, пераклады замежнай педагагічнай літаратуры і незалежныя навіны. Таварыства распрацоўвала і ўкараняла такія інавацыйныя праекты і лабараторыі, як «Еўрапейская школа ХХІ ст.», «Этнашкола» і «Этнасад». ТБШ сістэматычна ладзіла навукова-метадычныя семінары, курсы дыстанцыйнага навучання і конкурсы вучнёўскіх газет.
Адным з найбольш паспяховых праектаў ТБШ стала ўкараненне ў Беларусі метаду «Актыўнай ацэнкі» (фарміруючага ацэньвання). Гэта сучасная педагагічная методыка, якая прадугледжвае перанос адказнасці за навучанне з настаўніка на вучня. Яна пазбаўляе дзяцей ад страху перад дрэннымі адзнакамі, вучыць самастойнасці і матывуе да ведаў. Дзякуючы сістэмнай працы ТБШ метад быў афіцыйна прызнаны Міністэрствам адукацыі, якое дазволіла адкрыць інавацыйныя пляцоўкі па «Актыўнай ацэнцы» ў шэрагу дзяржаўных школ краіны.
Таварыства таксама падтрымлівала ініцыятывы ў сферы нефармальнай адукацыі, удзельнічала ў арганізацыі прадметнай алімпіяды «Беларускае пяціборства» (каардынатар Міхась Булавацкі), супрацоўнічала са студэнцкімі і бацькоўскімі супольнасцямі (напрыклад, з ініцыятыўнай групай бацькоў гімназіі № 23 горада Мінска).
Абарона нацыянальнай адукацыі Арганізацыя рэгулярна крытыкавала ўлады за дэбеларусізацыю і дэгуманізацыю школьных праграм, ігнараванне праблем настаўнікаў і выкарыстанне педагогаў у палітычных кампаніях. У верасні 2011 года ў рамках VIII Асамблеі ТБШ адбылася Нацыянальная канферэнцыя «Пострэформавы стан беларускай адукацыі», па выніках якой была прынята жорсткая рэзалюцыя. У ёй адзначаўся крытычна нізкі ўзровень падрыхтоўкі выпускнікоў, дыскрымінацыйнае стаўленне да педагагічнай працы (у прыватнасці, нізкія заробкі і пенсіі ў параўнанні з сілавымі структурамі), а таксама штучнае стрымліванне развіцця беларускамоўных школ і адсутнасць якасных падручнікаў на роднай мове.
Нягледзячы на ігнараванне з боку дзяржавы, прадстаўнікі ТБШ імкнуліся да дыялогу. 12 красавіка 2017 года намесніца старшыні Тамара Мацкевіч разам з кіраўніцай ТБМ Аленай Анісім узялі ўдзел у круглым стале, арганізаваным Міністэрствам адукацыі з удзелам першага намесніка міністра Вадзіма Богуша. ТБШ прапанавала міністэрству шэраг рэформ: закласці прынцып беларусацэнтрычнасці пры напісанні падручнікаў, стварыць паўнавартасную беларускамоўную версію сайта міністэрства, перавесці на беларускую мову выкладанне прэстыжных STEM-прадметаў, забяспечыць школы беларускамоўнымі працоўнымі сшыткамі і атласамі, а таксама прапанавала валанцёрскую дапамогу ў стварэнні сучаснай беларускай тэрміналогіі. Аднак кардынальных змен у дзяржаўнай адукацыйнай палітыцы не адбылося.
Ліквідацыя Напярэдадні свайго стагадовага юбілею, калі лічыць ад даты заснавання гістарычнага ТБШ у 1921 годзе, арганізацыя трапіла пад маштабную хвалю ліквідацыі грамадзянскіх структур і недзяржаўных арганізацый у Беларусі. Улетку 2021 года ў кіраўнікоў арганізацыі Алеся Лозкі і Тамары Мацкевіч прайшлі ператрусы. Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь падало пазоў аб ліквідацыі аб’яднання ў Вярхоўны Суд. Сярод афіцыйных прэтэнзій міністэрства фігуравалі нібыта несапраўдны юрыдычны адрас (з-за вяртання карэспандэнцыі), а таксама неапублікаваная ў неабходны тэрмін справаздача аб дзейнасці.
17 верасня 2021 года (у дзяржаўнае свята Дзень народнага адзінства) Вярхоўны Суд афіцыйна ліквідаваў Таварыства беларускай школы. Намесніца старшыні ТБШ Тамара Мацкевіч пракаментавала закрыццё наступным чынам:
Крыніцы
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1996 годзе Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 2021 годзе Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі Катэгорыя:Беларуская мова Катэгорыя:Адукацыя ў Беларусі