Альтэнштат () — вёска і абшчына ў раёне Вайльгайм-Шонгау адміністрацыйнай акругі Верхняя Баварыя зямлі Баварыя, Германія. Размешчана ў рэгіёне Оберланд, прыкладна за 60 км на паўднёвы захад ад Мюнхена і за 20 км на паўднёвы ўсход ад Каўфбойрэна. У склад абшчыны ўваходзяць Альтэнштат і Швабнідэргофен.
Альтэнштат з’яўляецца гістарычным папярэднікам суседняга горада Шонгау: у Сярэдневякоўі паселішча насіла назву Шонгау, але ў XIII стагоддзі асноўная частка жыхароў перасялілася на больш абароненае месца над Лехам, а старое паселішча пазней атрымала назву Altenstadt — літаральна «стары горад».
Пасля Другой сусветнай вайны ў былых вайсковых казармах Альтэнштата дзейнічаў вялікі лагер для перамешчаных асоб амерыканскай зоны, якім апекавалася UNRRA. У розныя перыяды ў ім жылі перадусім палякі, а таксама выхадцы з краін Балтыі, калмыкі, украінцы, рускія і прадстаўнікі іншых народаў. Увесну 1949 года сюды з Мёнхегофа была пераведзена беларуская група, якая прабыла ў Альтэнштаце да пераезду ў Розенгайм улетку таго ж года.Вініцкі А. Матар’ялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох. — Мінск: Тэхналогія, 1994. — Раздзел «ДП-лягер Алендорф — Мэнхэнгоф — Альтэнштат».
Геаграфія Альтэнштат знаходзіцца ў перадальпійскай мясцовасці Пфафенвінкель на вышыні каля 722 м над узроўнем мора. Плошча абшчыны складае каля 18,66 км². У яе склад уваходзяць дзве часткі: галоўнае паселішча Альтэнштат і Швабнідэргофен.
Абшчына з’яўляецца цэнтрам адміністрацыйнай супольнасці Альтэнштат, у якую, акрамя яе, уваходзяць Гогенфурх, Інгэнрыд, Швабрук і Швабзоен.
Гісторыя
Старажытнасць Археалагічныя знаходкі сведчаць пра засяленне тэрыторыі сучаснага Альтэнштата ўжо ў бронзавым веку і ў перыяд культуры палёў пахавальных урнаў, прыкладна ў 1300—700 гадах да н. э. Прысутнасць рымлян у I—IV стагоддзях н. э. пацвярджаецца знаходкамі чарапіцы, прылад і рымскіх манет.
У 1961 годзе падчас здабычы жвіру было выяўлена познерымскае могільніцтва IV стагоддзя. З 33 зафіксаваных пахаванняў 20 былі даследаваны археолагамі; аналіз знаходак дазволіў вызначыць некалькі пахаванняў як магілы воінаў. Недалёка праходзіла рымская дарога Вія Клаўдыя Аўгуста, збудаваная і пашыраная ў 46—47 гадах н. э., таму даследчыкі дапускаюць існаванне ў гэтым месцы рымскага гарнізона.
Сярэдневякоўе Прыкладна ў 1070—1080 гадах паселішча ўпершыню згадваецца ў кнізе традыцый Бенедыктбойрэнскага манастыра пад назвай Scongoe. У XI—XII стагоддзях яно знаходзілася ва ўладаннях Вельфаў і мела значэнне як населены пункт на Вія Клаўдыя, праз які праходзілі вайсковыя і гандлёвыя шляхі.
У XII стагоддзі паселішча перажывала перыяд развіцця. Каля 1150 года была пабудавана царква Святога Лаўрэнція, а ў апошняй чвэрці XII стагоддзя — манументальная раманская царква Святога Міхаіла.
У першай палове XIII стагоддзя Штаўфены заклалі новы горад Шонгау на абароненым узвышшы ў пятлі Леха. Значная частка насельніцтва старога паселішча перасялілася туды, але абодва месцы яшчэ каля двух стагоддзяў насілі назву Шонгау. У гарадскім праве Шонгау 1346 года згадваюцца правы «альтэнштатцаў», а ў дакуменце 1406 года ўжо засведчана назва Altenstadt.
У Сярэдневякоўі тампліеры валодалі ў старым Шонгау і наваколлі дванаццаццю дварамі і двума ляснымі ўчасткамі. У 1289 годзе гэтыя ўладанні былі прададзены прэманстранцкаму манастыру Штайнгадэн.
Новы час Альтэнштат на працягу стагоддзяў быў цесна звязаны з Шонгау. Пасля адміністрацыйнай рэформы ў Каралеўстве Баварыя паводле муніцыпальнага эдыкта ад 17 мая 1818 года Альтэнштат зноў стаў самастойнай палітычнай абшчынай.
XX стагоддзе У 1937 годзе ў Альтэнштаце жыло 537 чалавек, і населены пункт захоўваў пераважна вясковы характар. Сітуацыя істотна змянілася пасля будаўніцтва ваенных аб’ектаў для школы зенітнай артылерыі Люфтвафэ і звязанага з ёй аэрадрома Шонгау-Альтэнштат. Так Альтэнштат стаў гарнізонным населеным пунктам.
Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны частка вайсковай інфраструктуры была выкарыстана для размяшчэння перамешчаных асоб, а пазней — для грамадзянскіх прадпрыемстваў. Каля 1950 года ў Альтэнштаце развівалася вытворчасць трыкатажу і панчошна-шкарпэткавых вырабаў; сюды таксама перасяляліся нямецкія бежанцы і выгнанцы з былых усходніх тэрыторый.
У 1956 годзе Альтэнштат зноў стаў гарнізонам: тут размясцілася школа паветрана-дэсантнай і паветрана-транспартнай падрыхтоўкі Бундэсвера. Цяпер вайсковы комплекс вядомы як казарма імя Франца Ёзэфа Штрауса.
1 мая 1978 года да Альтэнштата была далучана раней самастойная абшчына Швабнідэргофен. У тым жа годзе была створана адміністрацыйная супольнасць Альтэнштат.
Лагер для перамешчаных асоб
Стварэнне і склад насельніцтва Пасля капітуляцыі Германіі Альтэнштат апынуўся ў амерыканскай зоне акупацыі. Амерыканская ваенная адміністрацыя стварыла ў былых казармах Люфтвафэ лагер для перамешчаных асоб, які перайшоў пад апеку UNRRA.
Лагерны комплекс у розных крыніцах называецца Altenstadt, Altenstadt bei Schongau або Schongau. Частка комплексу мела пазначэнне UNRRA Team 150. Крыніцы сведчаць пра шматнацыянальны склад насельніцтва: у лагеры жылі палякі, літоўцы, латышы, эстонцы, калмыкі, украінцы, рускія і іншыя перамешчаныя асобы.
У пачатку ліпеня 1945 года ў лагер, які тады складаўся прыкладна з 25—30 баракаў, была пераведзена група з 400—600 калмыцкіх перамешчаных асоб. Адначасова ў рэгіёне знаходзіліся шматлікія польскія, рускія, украінскія і балтыйскія групы.
Да канца 1946 года лагер значна павялічыўся. У пратаколах Баварскага савета міністраў паведамлялася пра каля 5000 жыхароў, большасць якіх складалі палякі. У тагачасным раёне Шонгау ў цэлым знаходзілася каля 6000 замежных перамешчаных асоб пры 3000 эвакуяваных і 9000 нямецкіх бежанцаў і выгнанцаў.
Балтыйскае культурнае жыццё У 1946 годзе значную частку лагернага жыцця арганізоўвалі перамешчаныя асобы з Эстоніі, Латвіі і Літвы. Яны мелі ўласнае абмежаванае самакіраванне ў межах лагера UNRRA Team 150.
З 12 мая да 16 чэрвеня 1946 года тут прайшла Балтыйская філатэлістычная выстаўка, якая афіцыйна выкарыстоўвала назву суседняга Шонгау. Да выставы былі выпушчаны сувенірныя маркі з гербамі Эстоніі, Латвіі і Літвы; у лагеры дзейнічала таксама літоўская лагерная пошта. 17 ліпеня 1946 года на аснове супрацоўніцтва ўдзельнікаў выставы ўзнікла Балтыйскае філатэлістычнае таварыства «Baltia».
Захаваліся таксама фотаздымкі адміністрацыі, рамесных майстэрняў і іншых элементаў паўсядзённага жыцця лагера, у тым ліку матэрыялы эстонскай дыяспары пра службу эстонцаў у лагернай паліцыі ў 1946 годзе.
Бяспека і ўмовы жыцця Умовы ў перапоўненых былых вайсковых бараках былі цяжкімі, а забеспячэнне — недастатковым. У 1946 годзе ў раёне Шонгау істотна пагоршылася сітуацыя з бяспекай; у лістападзе адбылася серыя разбойных нападаў і забойстваў, якія ўлады звязвалі з асобнымі ўзброенымі групамі з асяроддзя перамешчаных асоб.
Баварскія ўлады і амерыканская ваенная адміністрацыя ўзмацнілі паліцэйскія захады і праводзілі пошук зброі ў лагеры. У афіцыйных пратаколах гэтыя падзеі разглядаліся як адна з найбольш сур’ёзных праблем грамадскай бяспекі ў тагачасным раёне Шонгау.
Беларуская прысутнасць Увесну 1949 года арганізаваная беларуская група была пераведзена з Мёнхегофа ў польскі DP-лагер у Альтэнштаце. Разам з групай працягнула працу беларуская пачатковая школа, якая была створана яшчэ ў Алендорфе, а затым працавала ў Мёнхегофе.
У 1948/49 навучальным годзе ў школе вучылася 15 дзяцей — 10 хлопчыкаў і 5 дзяўчынак. Настаўнікамі былі Софія Дубяга і Часлаў Ханяўка. Пасля пераезду ў Альтэнштат навучанне не перапынялася, і ў чэрвені 1949 года школа скончыла навучальны год.
У польскай навуковай літаратуры група, якая паслядоўна жыла ў Алендорфе, Мёнхегофе і Альтэнштаце ў 1946—1949 гадах, разглядаецца як адно беларускае асяроддзе, вылучанае з польскіх DP-лагераў; для яго засведчана існаванне беларускай пачатковай школы.
Улетку 1949 года беларускую групу перавезлі з Альтэнштата ў беларускі DP-лагер у Розенгайме. Пераезд пацвярджае і беларуская эміграцыйная прэса: у жніўні 1949 года «Бацькаўшчына» паведамляла пра прыбыццё ў Розенгайм новых беларускіх груп з Альтэнштата, Рэгенсбурга і Мітэнвальда.
Ліквідацыя і далейшае выкарыстанне Нямецкія даведачныя крыніцы датуюць ліквідацыю пасляваеннага DP-лагера ў Альтэнштаце 1950 годам. Разам з тым у фондах Арользенскіх архіваў захаваліся дакументы пра пераводы людзей у Альтэнштат каля Шонгау ў кастрычніку 1949 года, а таксама пра пераводы ў лагер Альтэнштат яшчэ ў лістападзе 1951 года, што сведчыць пра далейшае выкарыстанне часткі лагернай інфраструктуры пасля рэарганізацыі сістэмы DP-лагераў.
Пасля вайны частка былых вайсковых будынкаў была перададзена грамадзянскім прадпрыемствам, а з 1956 года значная частка комплексу зноў выкарыстоўваецца ўзброенымі сіламі Германіі.
Славутасці
Галоўнай архітэктурнай славутасцю Альтэнштата з’яўляецца базіліка Святога Міхаіла — раманская царква, збудаваная ў апошняй чвэрці XII стагоддзя. Яна лічыцца першай цалкам скляпеністай царквой позняй раманікі ў Баварыі і адным з найбольш значных раманскіх храмаў Паўднёвай Германіі.
У храме захоўваецца манументальнае раманскае распяцце, вядомае як «Вялікі Бог Альтэнштата» (). Фігура Хрыста мае вышыню каля 3,25 м і размах рук каля 3,18 м. Сучасныя фігуры Марыі і Іаана каля распяцця з’яўляюцца копіямі сярэдневяковых арыгіналаў, прададзеных у XIX стагоддзі Баварскаму нацыянальнаму музею ў Мюнхене.
Да каштоўных элементаў інтэр’ера належаць таксама раманская купель, васьміметровая фрэска Святога Хрыстафора і познераманская фрэска «Укрыжаванне». У 2004 годзе Баварскае зямельнае ведамства аховы помнікаў прызнала базіліку помнікам нацыянальнага значэння.
Захавалася таксама былая царква Святога Лаўрэнція, збудаваная каля 1150 года і пазней пераробленая ў жылы будынак.
Эканоміка і інфраструктура У Альтэнштаце размешчана казарма імя Франца Ёзэфа Штрауса і вайсковы аэрадром. Мясцовая вайсковая традыцыя, пачатая ў 1930-я гады, пасля стварэння Бундэсвера была адноўлена ў 1956 годзе; тут дзейнічаюць падраздзяленні, звязаныя з паветрана-дэсантнай і паветрана-транспартнай падрыхтоўкай.
У абшчыне працуе кампанія Vincorion, якая вырабляе, сярод іншага, сістэмы электразабеспячэння для Бундэсвера. У 1944 годзе ў Альтэнштат была таксама перанесена вытворчасць аптычных прадпрыемстваў Staeble-Werk, якія пазней увайшлі ў канцэрн Agfa.
З 1923 года Альтэнштат меў станцыю на чыгуначнай лініі Каўфбойрэн — Шонгау. Пасажырскія перавозкі былі спынены ў 1972 годзе, грузавыя — у 1992 годзе, пасля чаго лінія была закрыта. У 2013 годзе на значнай частцы былой чыгункі адкрыўся тэматычны веласіпедны маршрут Sachsenrieder Bähnle.
Крыніцы
Літаратура Вініцкі А. Матар’ялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох. — Мінск: Тэхналогія, 1994. — 233 с. Grzybowska M., Grzybowski J. Memoriały uchodźców białoruskich do władz polskich na uchodźstwie w latach 1945–1950 // Przegląd Środkowo-Wschodni. — 2017. — T. 2. — S. 251—279. Der Landkreis Weilheim-Schongau / Hrsg. Landratsamt Weilheim-Schongau. — 2010. Stuhlfauth A. Peiting und Schongau (Altenstadt) unter den Welfen (1050 bis 1200). — München: Historischer Verein von und für Oberbayern, 1920. Bernhard E. Geschichte und Denkwürdigkeiten der Stadt Schongau. — Schongau, 1852. Wilhelm F. Lagerpost Displaced Persons. — 2015.
Гл. таксама Мёнхегоф Розенгайм Мітэнвальд Міхельсдорф (Кам) Віндзішбергердорф Беларусы Германіі Беларускія лагеры для перамешчаных асоб Лагеры для перамешчаных асоб пасля Другой сусветнай вайны
Спасылкі Афіцыйны сайт абшчыны Альтэнштат Гісторыя Альтэнштата на сайце абшчыны Славутасці Альтэнштата Арользенскія архівы
Катэгорыя:Населеныя пункты Баварыі Катэгорыя:Верхняя Баварыя Катэгорыя:Беларусы ў Германіі Катэгорыя:Беларускія лагеры для перамешчаных асоб Катэгорыя:Лагеры для перамешчаных асоб