Беларусы Грузіі — частка беларускай дыяспары і адна з этнічных груп Грузіі. Значная беларуская супольнасць існавала ў краіне ўжо ў савецкі перыяд, пасля распаду СССР яе колькасць рэзка скарацілася, а з пачатку 2020-х гадоў зноў істотна павялічылася ў выніку новай хвалі міграцыі з Беларусі.
Паводле перапісу насельніцтва Грузіі 2024 года, беларускую этнічную прыналежнасць пазначылі 4558 чалавек — у 10,6 раза больш, чым у 2014 годзе, калі беларусаў налічвалася 431. Найбуйнейшыя асяродкі знаходзіліся ў Тбілісі — 2157 чалавек і Аджарыі — 2033 чалавекі. Перапіс 2024 года не ахопліваў тэрыторыі Абхазіі і Цхінвальскага рэгіёна, якія ўлады Грузіі не кантралююць.
Гісторыя
Савецкі перыяд Надзейныя колькасныя звесткі пра беларусаў Грузіі да савецкага часу абмежаваныя. Масавая прысутнасць беларусаў у краіне добра прасочваецца паводле савецкіх перапісаў насельніцтва, калі перамяшчэнне паміж Беларускай ССР і Грузінскай ССР адбывалася ў межах адной дзяржавы.
У 1959 годзе ў Грузінскай ССР налічвалася 5152 беларусы, у 1970 годзе — 6149, у 1979 годзе — 5702. У 1970 годзе 4520 з 6149 беларусаў жылі ў гарадах, а 1629 — у сельскай мясцовасці; у 1979 годзе адпаведныя паказчыкі складалі 4038 і 1664 чалавекі, што сведчыць пра пераважна гарадскі характар супольнасці.
Да канца савецкага перыяду колькасць беларусаў павялічылася. Паводле перапісу 1989 года, у Грузінскай ССР жылі 8595 беларусаў, што складала каля 0,16 % насельніцтва рэспублікі.
Пасля распаду СССР Пасля распаду СССР колькасць беларускай супольнасці рэзка скарацілася разам з колькасцю шэрагу іншых этнічных груп Грузіі. Перапіс 2002 года зафіксаваў 542 беларусы — толькі каля 6,3 % ад іх колькасці ў 1989 годзе.
У 2014 годзе ў Грузіі налічваўся 431 чалавек беларускай нацыянальнасці, або каля 0,01 % насельніцтва. Такім чынам, паміж 1989 і 2014 гадамі колькасць беларусаў паводле перапісаў зменшылася амаль у 20 разоў.
Нягледзячы на невялікую колькасць, у гэты перыяд пачалася інстытуцыйная самаарганізацыя беларускай супольнасці. У 2010 годзе ў Тбілісі была зарэгістравана Міжнародная грамадская гуманітарна-дабрачынная арганізацыя «Саюз беларусаў Грузіі „Беларускія сябры“» — першае зарэгістраванае беларускае нацыянальнае аб’яднанне ў краіне.
Арганізацыя ставіла мэтай аб’яднанне беларусаў Грузіі і людзей, зацікаўленых беларускай культурай. Сярод запланаваных кірункаў дзейнасці называліся лекцыі па гісторыі і культуры Беларусі, выставы беларускіх мастакоў, стварэнне нядзельнай школы, фальклорных і тэатральных калектываў і дапамога беларусам Грузіі. Арганізацыя працягвае фігураваць у пераліку беларускіх суполак Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына».
Новая хваля пасля 2020 года Новы этап у гісторыі супольнасці пачаўся пасля палітычнага крызісу ў Беларусі ў 2020 годзе і істотнага павелічэння эміграцыі з краіны. Грузія стала адным з асноўных напрамкаў перасялення беларусаў разам з Польшчай і Літвой; гэтаму спрыялі бязвізавы рэжым і магчымасць працяглага знаходжання грамадзян Беларусі ў краіне.Kazakou A., Thomas F. The mental health and wellbeing of Belarusians in exile in Lithuania, Poland and Georgia // Journal of Migration and Health. — 2025. — Vol. 11. — 100331. — DOI: 10.1016/j.jmh.2025.100331.
Ужо ў жніўні 2020 года прадстаўнікі беларускай дыяспары ўдзельнічалі ў грамадскіх акцыях у Тбілісі, звязаных з падзеямі ў Беларусі. Паралельна беларуская супольнасць пачала хутка расці ў Батумі і іншых гарадах Аджарыі.
Асабліва вялікая міграцыйная хваля прыйшлася на 2022 год. Паводле Нацыянальнай службы статыстыкі Грузіі, у гэтым годзе імігрантамі ў краіне былі ўлічаны 13 361 грамадзянін Беларусі, у той час як эмігрантамі — 852; гэтыя паказчыкі адлюстроўваюць міграцыйны паток паводле грузінскай статыстычнай методыкі і не азначаюць колькасці этнічных беларусаў, якія стала жылі ў краіне.
У 2023 годзе напрамак міграцыйнага балансу змяніўся: у Грузію прыбылі 3557 імігрантаў з беларускім грамадзянствам, а выехалі 4537. У 2024 годзе паказчыкі складалі адпаведна 2451 і 2598 чалавек. Таму колькасць новых мігрантаў з Беларусі і колькасць этнічных беларусаў паводле перапісу — розныя статыстычныя катэгорыі і непасрэдна супастаўляць іх нельга.
Колькасць і рассяленне Перапіс 2024 года зафіксаваў 4558 этнічных беларусаў супраць 431 у 2014 годзе — рост больш як у дзесяць разоў. Такі рост супаў з новай міграцыйнай хваляй 2020-х гадоў, хаця перапісная катэгорыя этнічнасці не тоесная грамадзянству і ўключае таксама беларусаў, якія мелі іншае грамадзянства.
Найбуйнейшым беларускім асяродкам заставаўся Тбілісі, дзе ў 2024 годзе налічвалася 2157 беларусаў. Яшчэ 2033 жылі ў Аджарскай Аўтаномнай Рэспубліцы; такім чынам, на Тбілісі і Аджарыю разам прыпадала больш за 90 % усіх беларусаў, зафіксаваных перапісам.
Асноўным цэнтрам беларускай супольнасці ў Аджарыі стаў Батумі. Беларусы жывуць таксама ў Кабулеты, Чакві і іншых населеных пунктах рэгіёна.
Грамадскае і культурнае жыццё
Тбілісі Пасля 2020 года ў Тбілісі ўзніклі новыя нефармальныя і грамадскія ініцыятывы, арыентаваныя на новую хвалю беларускай эміграцыі. Адным з галоўных асяродкаў стала культурна-грамадская прастора «Kropka» ў раёне Салалакі, адкрытая ў сакавіку 2022 года першапачаткова як каворкінг для беларускіх грамадскіх дзеячаў.
З часам «Kropka» ператварылася ў месца сустрэч больш шырокай беларускай супольнасці. Тут праходзілі размоўныя клубы беларускай, грузінскай і англійскай моў, кінапаказы, літаратурныя сустрэчы, настольныя гульні, мастацкія заняткі, групы псіхалагічнай падтрымкі і іншыя культурныя мерапрыемствы. Да лета 2024 года прастора правяла больш за 700 мерапрыемстваў, якія наведалі больш за 5 тыс. чалавек.
У канцы 2024 года было абвешчана пра закрыццё «Kropka»; апошні дзень працы прыпаў на 10 студзеня 2025 года. Паводле адміністрацыі прасторы, сярод прычын былі скарачэнне новай беларускай міграцыйнай супольнасці ў Грузіі і змены ва ўмовах дзейнасці грамадскіх арганізацый; асобныя тэматычныя суполкі працягнулі дзейнасць на іншых пляцоўках.
Аджарыя У Батумі пасля 2020 года сфарміраваўся другі буйны асяродак новай беларускай дыяспары. 16 кастрычніка 2021 года ў Грузіі была зарэгістравана грамадская арганізацыя «Беларуская дыяспара ў Аджарыі», створаная для самаарганізацыі супольнасці, культурнай дзейнасці і дапамогі беларусам, якія перасяляліся ў рэгіён.
Супольнасць ладзіла культурныя сустрэчы, канцэрты, гістарычныя лекцыі, кірмашы беларускіх кніг і сувеніраў. У Батумі дзейнічаў беларускі гістарычны клуб, праводзіліся мерапрыемствы з удзелам беларускіх і грузінскіх літаратараў і музыкантаў.
У 2024 годзе мясцовая прэса адзначала дзейнасць беларускай супольнасці ў Батумі і правядзенне мерапрыемстваў, прысвечаных беларускай культуры.
Адаптацыя і сувязі ўнутры супольнасці Сацыялагічнае даследаванне беларусаў, якія пераехалі пасля жніўня 2020 года ў Польшчу, Літву і Грузію, праведзенае ў 2022—2023 гадах, ахапіла 153 рэспандэнты ў Грузіі. У грузінскай выбарцы была асабліва высокая доля працаўнікоў сферы інфармацыйных тэхналогій — 39 %, што даследчыкі звязвалі з магчымасцю выконваць такую працу пасля рэлакацыі.
67 % апытаных у Грузіі паведамілі, што звярталіся па дапамогу да іншых беларусаў, але толькі 17 % карысталіся дапамогай арганізаваных дыяспарных груп; у Польшчы і Літве апошні паказчык быў істотна вышэйшы. Аўтары даследавання звязвалі такую розніцу з адносна нядаўнім фарміраваннем новай беларускай супольнасці ў Грузіі і менш развітой у параўнанні з Польшчай і Літвой інфраструктурай дапамогі.
Дапамога ўнутры дыяспары ўключала інфармацыйную і юрыдычную падтрымку, пошук часовага жылля, моўныя і адаптацыйныя курсы, адукацыйныя мерапрыемствы для дзяцей і культурныя сустрэчы. У другой палове 2020-х гадоў адначасова назіраецца частковы адток новай хвалі мігрантаў з Грузіі, што адлюстравалася як у адмоўным міграцыйным балансе грамадзян Беларусі ў 2023—2024 гадах, так і ў скарачэнні часткі дыяспарнай інфраструктуры.
Літаратура Kazakou A., Thomas F. The mental health and wellbeing of Belarusians in exile in Lithuania, Poland and Georgia // Journal of Migration and Health. — 2025. — Vol. 11. — 100331. — DOI: 10.1016/j.jmh.2025.100331. Alampiyev O., Bikanau P. Belarusians in Poland, Lithuania, Georgia: Attitude towards the War, Help to Ukraine, Discrimination. — Friedrich Ebert Stiftung, 2022. National Minorities in Georgia. — Tbilisi: European Centre for Minority Issues, 2008.
Крыніцы
Катэгорыя:Беларуска-грузінскія адносіны Грузія Катэгорыя:Народы Грузіі