Паўночна-Заходняя аператыўная група ЦК КП(б)Б і СНК БССР — часовы кіруючы орган Камуністычнай партыі (бальшавікоў) Беларусі і Савета Народных Камісараў БССР, створаны для каардынацыі і кіраўніцтва партызанскім рухам і антыфашысцкім падполлем на акупаванай тэрыторыі рэспублікі да стварэння цэнтралізаванага Беларускага штаба партызанскага руху (БШПР). Фактычна з’яўлялася праабразам будучага рэспубліканскага штаба партызанскага руху.

Гісторыя стварэння З першых дзён Вялікай Айчыннай вайны перад савецкім кіраўніцтвам паўстала пытанне аб стварэнні цэнтралізаванага камандавання партызанскім рухам на акупаванай тэрыторыі. Ва ўмовах адасобленасці партызанскіх атрадаў ад савецкага тылу і адсутнасці каардынацыі дзеянняў узнікала настойлівая неабходнасць у стварэнні каардынуючага органа, які мог бы аператыўна звязвацца з пакінутымі ў тыле ворага групамі.

Рашэннем ЦК КП(б)Б ад 20 сакавіка 1942 года былі сфарміраваны дзве групы: Заходняя аператыўная група (у паласе Бранскага фронту, скасавана 2 чэрвеня 1942 года з-за аддаленасці і цяжкасцей сувязі) і Паўночна-Заходняя аператыўная група. Яе кіраўніком быў прызначаны сакратар ЦК КП(б)Б Р. Б. Эйдзінаў. Група базіравалася ў непасрэднай блізкасці ад тэрыторыі Беларусі — у вёсцы Шэйно Тарапецкага раёна Калінінскай вобласці, у паласе дзеянняў 3-й і 4-й ударных армій Калінінскага фронту.

Структура і склад У склад групы ўвайшлі адказныя партыйныя, савецкія і камсамольскія работнікі: К. І. Бударын, Л. Я. Гарэлік, А. М. Дзядзеў, М. В. Зімянін, П. Я. Крысанаў, М. І. Красоўскі, М. А. Мінковіч, В. Р. Раманаў, С. І. Сікорскі, У. З. Царюк, А. С. Шаўроў, П. А. Шмакаў і іншыя.

Для выканання спецыяльных задач пры групе дзейнічаў філіял Аператыўна-вучэбнага цэнтра (АВЦ) па падрыхтоўцы спецыялістаў дыверсійна-падрыўной справы (так званая школа № 2-Б). Спачатку яго ўзначальваў капітан С. І. Казанцаў, затым — старэйшы лейтэнант А. Ф. Кліменцьеў, камісар — Т. С. Радзюк, інструктары — І. А. Заяц, А. Р. Легенчанка. За час сваёй працы філіял падрыхтаваў больш за 600 падрыўнікоў для партызанскіх атрадаў.

Дзейнасць Асноўнымі задачамі групы былі наладжванне сувязей з падполлем і партызанскімі фарміраваннямі (перш за ўсё ў Віцебскай, а таксама ў паўночных раёнах Мінскай і Магілёўскай абласцей), аказанне ім дапамогі, а таксама збор і апрацоўка разведвальнай інфармацыі аб варожым тыле.

Паспяховаму выкананню задач групы спрыяла ўтварэнне ў лініі нямецкага фронту 40-кіламетровай брэшы паміж Веліжам і Усвятамі, якая атрымала назву «Віцебскія (Суражскія) вароты». Гэта дазваляла адносна свабодна перамяшчаць людзей і грузы ў тыл ворага і назад з красавіка па верасень 1942 года.

Перакідка сіл і сродкаў Праз «Віцебскія вароты» Паўночна-Заходняя група пераправіла ў тыл ворага: больш за 20 цалкам сфарміраваных партызанскіх атрадаў; 102 арганізатарскія і 62 дыверсійныя групы (агульнай колькасцю больш за 3 тысячы чалавек); значную колькасць узбраення: 4250 вінтовак, 630 аўтаматаў, 402 кулямёты, 138 процітанкавых ружжаў, 280 мінамётаў, каля 11 тысяч мін, 1,5 млн патронаў, 40 тон выбуховых рэчываў, 18 тысяч гранат і 20 радыёстанцый.

Акрамя таго, група арганізавала вывад з акупаванай тэрыторыі ў савецкі тыл тысяч савецкіх грамадзян.

Разведвальная работа Група акумулявала вялікі аб’ём аператыўных і разведвальных даных. На аснове сабраных матэрыялаў аб варожым тыле было выпушчана 16 аператыўна-разведвальных зводак, якія накіроўваліся ў ЦК КП(б)Б, Цэнтральны штаб партызанскага руху (ЦШПР) і камандаванню Калінінскага фронту.

Значэнне і скасаванне Дзейнасць Паўночна-Заходняй аператыўнай групы атрымала высокую ацэнку на лютаўскім (1943 года) пленуме ЦК КП(б)Б, які адзначыў, што група «ўпершыню пачала завязваць устойлівыя і глыбокія сувязі з партызанскімі атрадамі, якія дзейнічаюць у Беларусі». Па сутнасці, яна выконвала функцыі рэспубліканскага штаба партызанскага руху да яго афіцыйнага стварэння.

У сувязі з утварэннем Беларускага штаба партызанскага руху (БШПР) на падставе Пастановы ДКА СССР № ДКА-2285сс ад 9 верасня 1942 года, Паўночна-Заходняя аператыўная група ЦК КП(б)Б і СНК БССР была скасавана 15 верасня 1942 года. Значная частка яе работнікаў, уключаючы Р. Б. Эйдзінава, перайшла на кіруючыя пасады ў фарміруемы БШПР (Эйдзінаў стаў першым намеснікам начальніка БШПР).

Кіраўнікі Сакавік — верасень 1942 года — сакратар ЦК КП(б)Б Рыгор Барысавіч Эйдзінаў.

Крыніцы

Літаратура Кулінок, С. В. Дзейнасць Паўночна-Заходняй групы пры ЦК КП(б)Б і СНК БССР (сакавік—верасень 1942 г.) / С. В. Кулінок // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. — 2020. — С. 113—118. Іофэ, Э. Г. Паўночна-Заходняя аператыўная група ЦК КП(б)Б і СНК БССР / Э. Г. Іофэ // Беларусь у гады Вялікай Айчыннай вайны. — Мінск, 2009. — С. 133—140. Іофэ, Э. Г. Р. Б. Эйдзінаў — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Беларусі / Э. Г. Іофэ // Беларусь у гады Вялікай Айчыннай вайны. — Мінск, 2009. — С. 78—81. Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1942 годзе Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 1942 годзе Катэгорыя:Партызанскія рухі Другой сусветнай вайны Катэгорыя:Вялікая Айчынная вайна