Тытанік

«Тытанік» (RMS Titanic) — брытанскі параход кампаніі «Уайт Стар Лайн», другі з трох параходаў-блізнят тыпу «Алімпік» — галаўным суднам быў РМС «Алімпік», а трэцім — ГМГС «Брытанік». Найбуйнейшы пасажырскі лайнер свету на момант сваёй пабудовы. Падчас першага рэйса 14 красавіка 1912 г. сутыкнуўся з айсбергам і праз 2 гадзіны 40 хвілін затануў. На борце знаходзілася 1316 пасажыраў і 908 членаў экіпажа, усяго 2224 чалавекі. З іх выратаваліся 711 чалавек, загінула 1513. Катастрофа «Тытаніка» зрабілася легендарнай, па яе сюжэце знята некалькі мастацкіх фільмаў.

Будаўніцтва Закладзены 31 сакавіка 1909 г. на верфях суднабудаўнічай кампаніі «Харланд энд Вольф» у Куінсі-Айленд (Белфаст, Паўночная Ірландыя), спушчаны на ваду 31 мая 1911 года, прайшоў хадавыя выпрабаванні 2 красавіка 1912 года.

Тэхнічныя дадзеныя вышыня ад кіля да завяршэння труб — 53,4 м; машыннае аддзяленне — 29 катлоў, 159 вугальных топак; Непатапляльнасць карабля забяспечвалі 15 воданепранікальных пераборак у труме, якія стваралі 16 умоўна воданепранікальных адсекаў; прастора паміж дном і насцілам другога дна была падзелена папярочнымі і падоўжанымі перагародкамі на 46 воданепранікальных адсекаў.

Канструкцыя і абсталяванне

Пераборкі

Воданепранікальныя пераборкі, пазначаныя ад носа да кармы літарамі ад «A» да «P», падымаліся ад другога дна і праходзілі праз 4 або 5 палуб: першыя дзве і апошнія пяць даходзілі да палубы «D», восем пераборак у цэнтры лайнера дасягалі толькі палубы «Е». Усе пераборкі былі настолькі трывалыя, што павінны былі вытрымаць значны ціск пры атрыманні прабоіны.

«Тытанік» быў пабудаваны так, што мог заставацца на плаву пры затапленні любых двух з яго 16 воданепранікальных адсекаў, любых трох з першых пяці адсекаў, ці ж усіх першых чатырох адсекаў.

Першыя дзве пераборкі ў насавой і апошняя ў кармавой частцы былі суцэльнымі, ва ўсіх астатніх меліся герметычныя дзверы, якія дазвалялі камандзе і пасажырам перасоўвацца паміж адсекамі. На насціле другога дна, у пераборкі «К», былі адзіныя дзверы, якія вялі ў халадзільную камеру. На палубах «F» і «E» амаль ва ўсіх пераборках меліся герметычныя дзверы, якія злучалі памяшканні пасажыраў, усе іх можна было задрайваць як дыстанцыйна, так і ўручную, пры дапамозе прылады, размешчанай непасрэдна на дзвярах і з той палубы, да якой даходзіла пераборка. Для задрайвання такіх дзвярэй на пасажырскіх палубах патрабаваўся спецыяльны ключ, які меўся толькі ў старэйшых сцюардаў. Але на палубе «G» дзверы ў пераборку адсутнічалі.

У пераборках «D» — «O», непасрэдна над другім дном у адсеках, дзе размяшчаліся машыны і катлы, знаходзіліся 12 дзвярэй, якія вертыкальна зачыняліся з дапамогай электрычнага прывада, імі кіравалі з хадавога мастка. У выпадку небяспекі або аварыі, альбо тады, калі так палічылі неабходным капітан або вахтавы афіцэр, электрамагніты па сігнале з мастка вызвалялі зашчапкі і ўсе 12 дзвярэй пад дзеяннем уласнага цяжару апускаліся і прастора за імі аказвалася герметычна закрытая. Калі дзверы зачыняліся па электрасігналу з мастка, то адкрыць іх можна было толькі пасля зняцця напружання з электрапрывада.

Шлюпкі У фармальнай адпаведнасці з дзеючымі патрабаваннямі Брытанскага кодэкса гандлёвага мораплаўства параход меў 20 выратавальных шлюпак, іх было дастаткова для пасадкі 1178 чалавек, г.зн. для 50 % людзей, якія знаходзіліся ў гэты момант на борце і 30 % ад планавай загрузкі. Кожная шлюпка разлічвалася на 65 чалавек, але матросы Тытаніка ў першыя хвіліны пасля сутыкнення адпраўлялі шлюпкі толькі з 20 пасажырамі. Галоўны інжынер карабля, убачыўшы гэта, сказаў матросам, што ў шлюпцы змяшчаецца 65 чалавек. Каманда не згаджалася, баючыся, што шлюпка можа не вытрымаць перагруз. Толькі пасля таго, як інжынер пераканаў каманду ў надзейнасці лодак (якія па выніках усіх праверак маглі вытрымліваць вагу 70 дарослых мужчын), лодкі пачалі запаўняць цалкам. Таксама былі і «складаныя шлюпкі», якімі скарысталіся некаторыя афіцэры (Чарлз Лайтолер быў сярод іх).

Палубы «Тытанік» меў 8 сталёвых палуб, што размяшчаліся адна над адной на адлегласці 2,5—3,2 м. Самая верхняя была шлюпачная, пад ёй знаходзіліся 7 астатніх, якія пазначаліся зверху ўніз літарамі ад «A» да «G». Толькі палубы «C», «D», «E» і «F» праходзілі па ўсёй даўжыні судна. Шлюпачная палуба і палуба «А» не даходзілі ні да насавой часткі, ні да кармы, а палуба «G» размяшчалася толькі ў пярэдняй частцы лайнера — ад кацельняў аддзяленняў да носа і ў кармавой частцы — ад машыннага аддзялення да зрэзу кармы. На адкрытай шлюпачнай палубе размяшчаліся 20 выратавальных шлюпак, уздоўж бартоў знаходзіліся прагулачныя палубы.

Палуба «A» даўжынёй 150 м амаль уся прызначалася для пасажыраў першага класа. Палуба «У» перарывалася ў насавой часткі, утвараючы адкрытую прастору над палубай «З», а затым працягвалася ў выглядзе 37-метровай насавой надбудовы з абсталяваннем для абслугоўвання якараў і швартоўнай прыладай. У пярэдняй частцы палубы «C» размяшчаліся якарныя лябёдкі для 2 галоўных бартавых якараў, там жа знаходзіўся камбуз і сталовая для матросаў і качагараў. За насавой надбудовай размяшчалася шпацырная (так званая межнадстроечная) палуба для пасажыраў трэцяга класа даўжынёй 15 м. На палубе «D» была яшчэ адна, ізаляваная, шпацырная палуба трэцяга класа. Па ўсёй даўжыні палубы «Е» ішлі каюты пасажыраў першага і другога класаў, а таксама каюты сцюардаў і механікаў. У першай частцы палубы «F» размяшчаліся 64 каюты пасажыраў другога класа і асноўныя жылыя памяшканні пасажыраў трэцяга, які працягнуўся на 45 м і якія займалі ўсю шырыню лайнера. Тут было 2 вялікіх салона, сталовая пасажыраў трэцяга класа, суднавыя пральні, басейн і турэцкія лазні.

Палуба «G» захоплівала толькі насавую і кармавую частку, паміж якімі размяшчаліся кацельні аддзялення. Насавая частка палубы даўжынёй 58 м была на 2 м вышэй ватэрлініі, да цэнтра лайнера яна паступова паніжалася і на процілеглым канцы была ўжо на ўзроўні ватэрлініі. Тут было 26 кают для 106 пасажыраў трэцяга класа, астатнюю плошчу займалі багажнае аддзяленне для пасажыраў першага класа, Судовая пошта і зала для гульні ў мяч. За насавой часткай палубы размяшчаліся бункеры з вуглём, якія займалі 6 воданепранікальных адсекаў вакол комінаў, за імі ішлі 2 адсека з параправодамі поршневых паравых машын і турбіннае аддзяленне. Далей знаходілася кармавая частка палубы даўжынёй 64 м са складамі, каморы і 60 кают для 186 пасажыраў трэцяга класа, якія знаходзіліся ўжо ніжэй ватэрлініі.

Мачты Адна знаходзілася на карме, іншая — на паўбаку, кожная была выканана са сталі з верхняй часткай з ціка. На пярэдняй, на вышыні 29 м ад ватэрлініі, размяшчалася марсавая пляцоўка («вараннёвае гняздо»), дабрацца да якой можна было па ўнутраным металічным трапе.

Службовыя памяшканні

У пярэдняй часткі шлюпачнай палубы знаходзіўся хадавы масток, ад ддалены ад носа на 58 м. На мастку размяшчалася хадавая рубка са штурвалам і компасам, адразу за ёй памяшканне, дзе захоўваліся навігацыйныя карты. Справа ад рулявой рубкі былі штурманская высечка, каюта капітана і частка кают афіцэраў, злева — астатнія каюты афіцэраў. Ззаду іх, за пярэдняй трубой, была рубка радыётэлеграфіі і каюта радыста. У пярэдняй частцы палубы «D» размяшчаліся жылыя памяшканні для 108 качагараў, асаблівы вінтавы трап злучаў гэтую палубу непасрэдна з кацельнямі, так што качагары маглі сыходзіць на працоўныя месцы і вяртацца, не праходзячы міма кают або салонаў для пасажыраў. У пярэдняй частцы палубы «Е» знаходзіліся жылыя памяшканні для 72 грузчыкаў і 44 матросаў. У першай частцы палубы «F» размяшчаліся ў кубрыку 53 качагараў 3. Змены. На палубе «G» знаходзіліся памяшканні для 45 качагараў і змазчыка. «RMS» у назве азначае Каралеўскае Паштовае Судна. На судне быў паштамт і склад на палубах «F» і «G», дзе працавалі 5 паштовых работнікаў.

Другое дно

Другое дно размяшчалася прыкладна ў паўтара метрах над кілем і займала 9/10 даўжыні судна, не захопліваючы толькі невялікія ўчасткі ў насавой частцы і карме. На другім дне былі ўсталяваныя катлы, поршневыя паравыя машыны, паравая турбіна і электрагенератар, усё гэта было трывала замацавана на сталёвых плітах, рэшту прасторы выкарыстоўвалі для грузаў, вугалю і цыстэрнаў з пітной вадой. На ўчастку другога машыннага аддзялення дно падымалася на 2,1 м над кілем, што павялічвала абарону лайнера пры пашкоджанні знешняй ашалёўкі.

Сілавая ўстаноўка

Зарэгістраваная магутнасць паравых машын і турбіны складала 50 тыс. к. с. (Фактычна 55 тыс. к. с.). Турбіна размяшчалася ў пятым воданепранікальным адсеку ў кармавой частцы лайнера, у наступным адсеку, бліжэй да носа, размяшчаліся паравыя машыны, іншыя 6 адсекаў былі занятыя дваццаццю чатырма двухпраточнымі і пяццю аднапраточнымі катламі, якія выпрацоўваюць пар для галоўных машын, турбіны, генератараў і дапаможных механізмаў. Дыяметр кожнага катла быў 4,79 м, даўжыня двухпраточных была роўная 6,08 м, аднапраточных — 3,57 м. У кожнага двухпраточнага катла мелася 6 топак, а ў аднапраточнага — 3. Акрамя таго, «Тытанік» быў абсталяваны чатырма дапаможнымі машынамі з генератарамі, кожны магутнасцю 400 кілават, якія выпрацоўваюць электрычнасць напружаннем у 100 вольт. Побач з імі былі яшчэ два 30-кілаватных генератара. Пар высокага ціску з катлоў ішоў у 2 паравыя машыны трайнога пашырэння, які круціць бакавыя вінты. З машын пар далей паступаў у турбіну нізкага ціску, якая прыводзіла ў дзеянне сярэдні вяслярны вінт. З турбіны адпрацаваны пар трапляў у кандэнсатары, адкуль прэсная вада ішла назад у катлы па замкнёным цыкле. «Тытанік» развіваў прыстойную для свайго часу хуткасць, хоць і саступаў турбаходам канкурэнта — Cunard Line.

Трубы

Лайнер меў 4 трубы, дыяметр кожнай з якіх быў 7,3 м, вышыня — 18,5 м. Тры першыя адводзілі дым з топак катлоў, чацвёртая, размешчаная над адсекам турбіны, выконвала функцыі выцяжнога вентылятара, да яе быў падведзены комін для суднавых кухняў. Падоўжны разрэз судна прадстаўлены на яго макеце, які экспануецца ў Нямецкім музеі Мюнхена, дзе выразна бачна, што апошняя труба не была звязана з топкамі. Чацвёртая труба была выключна касметычнай, каб судна выглядала больш магутным.

Электразабеспячэнне

Да размеркавальнай сеткі было падключана 10000 лямпачак, 562 электраабагравальнікі, галоўным чынам у каютах першага класа, 153 электраматора, у тым ліку электрапрывады для васьмі кранаў агульнай грузападымальнасцю 18 тон, 4 грузавыя лябёдкі грузападымальнасцю 750 кг, 4 ліфта, кожны на 12 чалавек. Акрамя гэтага, электрычнасць спажывалі тэлефонная станцыя і радыёсувязь, вентылятары ў кацельні і машынным аддзяленні, апараты ў гімнастычнай зале, дзясяткі машын і прыбораў у кухнях, у тым ліку халадзільнікі.

Сувязь

Тэлефонны камутатар абслугоўваў 50 ліній. Радыёабсталяванне на лайнеры было самым сучасным, магутнасць асноўнага перадатчыка складала 5 кілават, сілкаванне паступала ад электрагенератара. Другі, аварыйны перадатчык, сілкаваўся ад батарэй. Паміж двума мачтамі былі нацягнутыя 4 антэны, некаторыя даўжынёй да 75 м. Гарантаваная далёкасць праходжання радыёсігналу складала 250 міль. Днём пры спрыяльных умовах магчымая была сувязь на адлегласці да 400 міль, а ўначы — да 2000.

Радыёабсталяванне паступіла на борт 2 красавіка ад фірмы «Марконі», якая да гэтага часу манапалізавала радыёпрамысловасці Італіі і Англіі. Два маладых афіцэра-радыста ўвесь дзень збіралі і ўсталёўвалі станцыю, для праверкі адразу ж была праведзена тэставая сувязь з берагавой станцыяй у Мэлін Хэд, на паўночным узбярэжжы Ірландыі, і з Ліверпулем. 3 красавіка радыёапаратура працавала спраўна, у гэты дзень была ўсталяваная сувязь з востравам Тэнэрыфэ на адлегласці 2000 міль і з Порт-Саідам у Егіпце (3000 міль). У студзені 1912 «Тытаніку» былі прысвоены радыёпазыўныя «MUC», потым яны былі замененыя на «MGY», якія раней належалі амерыканскаму судну «Йель». Як дамінуючая радыёкампанія, «Марконі» ўвяла свае ўласныя радыёпазыўныя, большасць з якіх пачыналіся на літару «М», па-за залежнасцю ад яе размяшчэння і краіны прыпіскі судна, на якім яна была ўсталяваная.

Плаванне і крушэнне