Землетрасенне ля ўсходняга ўзбярэжжа вострава Хонсю ў Японіі магнітудай, па бягучых ацэнках, ад 8,9Magnitude 8.9 — NEAR THE EAST COAST OF HONSHU, JAPAN. (dead link) да 9,1 адбылося 11 сакавіка 2011 года ў 14:46 па мясцовым часе (ў 7:46 па мінскім часе05:46:23 UTC +03:00 Moscow Time Zone (зімовы час улічаны)). Эпіцэнтр землетрасення быў вызначаны ў пункце з каардынатамі 38,322° пн. ш. 142,369° у. д. на ўсходзе ад вострава Хонсю, у 130 км на ўсход ад горада Сэндай і ў 373 км на паўночным усходзе ад Токіа. Гіпацэнтр найбольш разбуральнага падземнага штуршка (адбыўся ў 05:46:23 UTC) знаходзіўся на глыбіні 24 км у Ціхім акіяне.

Гэта наймацнейшае землетрасенне ў вядомай гісторыі Японіі і сёмае, а па іншых ацэнках нават шостаеВЗГЛЯД / Японское землетрясение назвали шестым по силе в современной истории або пятае па сіле за ўсю гісторыю сейсмічных назіранняў. Аднак па маштабе ахвяр і разбурэнняў яно значна саступае землетрасенням ў Японіі 1707, 1896, 1995 і 1923 (найцяжэйшага па наступствах) гадоў.

Паводле прагнозаў навукоўцаў, землетрасенні ў Японіі могуць працягвацца яшчэ месяцЯпонии обещают месяц землетрясений — lenta.ru со ссылкой на ИТАР-ТАСС.

Прычыны землетрасення

thumb|200px|Тэктоніка вакол Ахоцкай пліты Землетрасенне адбылося ў Японскім жолабе — глыбакаводнай акіянічнай западзіне, дзе сутыкаюцца Ціхаакіянская і Ахоцкая літасферныя пліты. Больш цяжкая ў гэтым месцы акіянічная Ціхаакіянская пліта апускаецца пад мацерыковую Ахоцкую пліту, над якой размяшчаецца частка Еўразійскага кантынента і некаторыя Японскія астравы. Мяркуецца, што Ахоцкая пліта па сваім руху можа лічыцца часткай адной з 7 найбольш буйных літасферных пліт — Паўночна-Амерыканскай пліты.

Для землетрасення такой сілы звычайна патрабуецца доўгая (480 км) і адносна прамая лінія разлома. Паколькі контуры пліты і зона субдукцыі ў гэтай вобласці не такія прамыя, то землетрасення ў гэтым рэгіёне, як правіла, чакаюцца з магнітудай да 8-8,5, і сіла гэтага землетрасення была нечаканасцю для некаторых сейсмолагаў.

Землетрасенне

thumb|left|295px|Карта землетрасення Найбольш моцны штуршок быў зарэгістраваны 11 сакавіка ў 05:46:23 UTC, яму папярэднічала серыя буйных землетрасенняў-фаршокаў, якая пачалася 9 сакавіка з штуршка магнітудай 7,2 прыкладна за 40 км ад асноўнага штуршка і прадоўжылася трыма іншымі штуршкамі ў той жа дзень з магнітудай 6 (dead link). За хвіліну да пачатку землетрасення ў Токіа сістэма ранняга папярэджання, якая аб’ядноўвае каля 1000 сейсмографаў ў Японіі, перадала па тэлебачанні паведамленне аб надыходзячым землетрасенні. Гэта стала магчымым дзякуючы таму, што сейсмічныя S-хвалі распаўсюджваюцца з хуткасцю 4 км/с і ім спатрэбілася 90 секунд для пераадолення адлегласці ў 373 км да Токіа. Лічыцца, што гэта захавала вялікую колькасць жыццяў.

Землетрасенне адбылося ў заходняй частцы Ціхага акіяна ў 130 км на ўсход ад горада Сэндай на востраве Хонсю. Па дадзеных Геалагічнай службы ЗША эпіцэнтр знаходзіўся ў 373 км ад Токіа. Пасля асноўнага штуршка магнітудай 9,0 у 14:46 мясцовага часу, рушыла ўслед серыя афтэршок аў: 7,0 магнітуд у 15:06, 7,4 у 15:15 і 7,2 у 15:26 мясцовага часу. Усяго пасля асноўнага штуршка зарэгістравана больш за чатырыста афтэршокаў сілай 4,5 і больш магнітуд.

Ачаг землетрасення распаўсюджваецца ад ўзмор’я прэфектуры Іватэ да ўзмор’я прэфектуры Ібаракі. Японскае метэаралагічнае агенцтва паведамляе, што гэтае землетрасенне, магчыма, адбылося ў выніку падвіжкі ў зоне разлома ад Іватэ да Ібаракі з даўжынёй 400 км і шырынёй 200 км. Аналіз паказаў, што земляетрасенне ўяўляе сабой серыю з трох штуршкоў. Было адзначана, што гэтае землетрасенне, магчыма, мае такое ж паходжанне, што і буйное землетрасенне 869 года, якое таксама выклікала вялікае цунамі.

Па шкале Японскага метэаралагічнага агенцтва (ЯМА) землетрасенне атрымала максімальную ацэнку — 7 балаў ў горадзе Курыхара (прэфектура Міягі). У трох іншых прэфектурах, Фукусіма, Ібаракі і Тацігі, зарэгістраваныя штуршкі больш за 6 балаў па шкале ЯМА​​. Сейсмічныя станцыі ў прэфектурах Іватэ, Гуму, Сайтама і Ціба зарэгістравалі менш за 6 балаў, ў Токіа — больш за 5.

Амерыканскі інстытут ядзернай энергіі апублікаваў дадзеныя, якія паказваюць што ў піку землетрасення паблізу эпіцэнтра зямля трэслася з паскарэннем 0,35g (3,43 м/с²). Даследаванне Такійскага ўніверсітэта паказвае, што ў некаторых раёнах паскарэнне было вышэй за 0,5g (4,9 м/с²). Само па сабе гэтае землетрасенне не было асабліва разбуральным (землетрасенне ў Новай Зеландыі ў лютым 2011 выклікала паскарэння да 2,2g, больш чым ў чатыры разы вышэй), асноўная шкода была нанесена ў выніку цунамі.

Энергія

У выніку землетрасення выдзяленне павярхоўнай энергіі, якая рассеялася ў выглядзе штуршкоў і цунамі, (Me) склала 1,9±0,5×1017 Дж, што амаль у два разы больш, чым пры землетрасенне ў Індыйскім акіяне ў 2004 годзе, ў выніку якога загінулі 230 000 чалавек. Тым не менш, агульная выдзеленая энергія (Mw) зафіксавана ў 3,9×1022 джоўлей, што крыху менш, чым у 2004 годзе. Агульная энергія, якая вылучылася пад зямлёй, ў 205.000 разоў пераўзыходзіць энергію на паверхні.

Геалагічныя наступствы

Геафізік Рос Штэйн паведаміўNEWSru.co.il — навіны Ізраіля :: Геалагічная служба ЗША: у выніку землетрасення Японія зрушылася на 2,4 метра, што землетрасенне перасунула частку паўночнай Японіі на 2,4 м ў бок Паўночнай Амерыкі, гэта значыць у кірунку да эпіцэнтра землетрасення. Частка паўночнай Японіі зрабілася "шырэй, чым яна была раней ". Найбольш блізкі да эпіцэнтра рэгіён выпрабаваў найбольшы зрух. Штэйн таксама адзначыў, што 400-кіламетровы ўчастак узбярэжжа апусціўся на 0,6 м, што дазваляе цунамі распаўсюджвацца далей і хутчэй углыб узбярэжжа. Ціхаакіянская пліта зрушылася на ўсход на адлегласць да 20 м, хоць фактычнае зрушэнне памяншаецца з аддаленасцю ад эпіцэнтра. Па іншых ацэнак зрух склаў 40 м і займае плошчу ад 300 да 400 км у даўжыню і 100 км у шырыню. Калі гэтая інфармацыя пацвердзіцца, гэтае будзе адзін з найбуйнейшых зрухаў за ўсю гісторыю назіранняў.

Італьянскі Нацыянальны інстытут геафізікі і вулканалогіі паведаміў, што земляетрасенне зрушыла вось Зямлі на 25 сантыметраў. Гэта зрушэнне выклікала шэраг малых планетарных змяненняў, у тым ліку змяненне даўжыні дня і нахілу Зямлі. Хуткасць кручэння Зямлі павялічылася, скараціўшы дзень на 1,8 мкс. Па дадзеных НАСА зрушэнне восі складае 15 см, а скарачэнне даўжыні сутак — 1,6 мксРИА Новости — землетрясение в Японии сместило ось земли на 15 сантиметров и сократило сутки на 1,6 микросекунды. Зрушэнне восі было выклікана пераразмеркаваннем мас на паверхні Зямлі, якое змяніла момант інэрцыі планеты. З-за закону захавання моманту імпульсу такія змены інэрцыі прывялі да нязначных зменаў у хуткасці кручэння Зямлі. Гэта тыповыя «малюсенькія» змены для землетрасення такога маштабу.

Цунамі

Землетрасенне выклікала моцнае цунамі, якое зрабіла масавыя разбурэнні на паўночных астравах японскага архіпелага. Цунамі распаўсюдзілася па ўсяму Ціхага акіяну; ў многіх прыбярэжных краінах, ў тым ліку па ўсім ціхаакіянскім узбярэжжы Паўночнай і Паўднёвай Амерык ад Аляскі да Чылі, было абвешчана папярэджанне і праводзілася эвакуацыя. Аднак калі цунамі дайшло да многіх з гэтых месцаў, яно выклікала толькі адносна нязначныя наступствы. На ўзбярэжжа Чылі, якое знаходзіцца далей за ўсіх ад ціхаакіянскага ўзбярэжжа Японіі (каля 17 000 кмDistance between Dichato, Chile and Sendai, Japan is 17228km—the furthest possible distance on the earth is the semi-circumference, about 20,000 km), зафіксаваныя хвалі да 2 метраў ў вышынюBloomberg: Chile Lifts Tsunami Alerts After Japan Quake Spawns Waves.

Японія

Папярэджанне аб цунамі, выдадзенае Японскім метэаралагічных агенцтвам, было самым сур’ёзным па яго шкале небяспекі; яно ацэньвалася як «буйное» (Major tsunami), вышынёй не менш за 3 мTsunami Warning System information , Japan Meteorological Agency. Рэальная вышыня была рознай. Максімальная назіралася ў прэфектуры Міягі і дасягала 10 м. Землетрасенне адбылося ў 14:46 JST на адлегласці каля 70 км ад бліжэйшай кропкі на ўзбярэжжа Японіі, і першапачатковы падлік паказаў, што цунамі спатрэбілася ад 10 да 30 хвілін, каб дасягнуць першых пацярпелых абласцей, а затым далей на поўнач і поўдзень у залежнасці ад геаграфіі ўзбярэжжа10-15 хвілін па адзнаках нямецкага сейсмолаг Rainer Kind из Helmholtz Research Centre for Geosciences in Potsdam у інтэрв’ю Japan’s tsunami victims only had 15 minutes warning, Deutsche Welle, March 12, 2011, accessed March 13, 2011.15-30 хвілін па адзнаках В. В. Цітова, дырэктара the National Oceanic and Atmospheric Administration’s Center for Tsunami Research, у паведамленні Japan tsunami: Toll could rise to more than 1,300, NDTV-hosted copy of an article by Martin Fackler, The New York Times, March 12, 2011, accessed March 13, 2011.. у 15:55 JST, праз гадзіну з невялікім пасля землетрасення, цунамі затапіла аэрапорт Сэндай, які знаходзіцца недалёка ад узбярэжжа прэфектуры Міягі. Яго хвалі змяталі аўтамабілі і самалёты, затаплялі і руйнавалі будынкі.

13 сакавіка 2011 Японскае метэаралагічнае агенцтва (ЯМА) апублікавала падрабязную інфармацыю аб зафіксаваных ударах цунамі па ўзбярэжжы Японіі. Найбольш моцныя цунамі з вышынёй больш за 3 метраў, якія назіраліся пасля землетрасення ў 14:46 JST:Tsunami Information NUMBER 64 (Tsunami Observation), Japan Meteorological Agency, issued 18:05 JST 13 Mar 2011, accessed 14/03/2011. The Iwate Kamaishi-oki reading was obtained by GPS wave meter. 15:12 JST — Камаісі — 6,8 м 15:15 JST — Афуната — 3,2 м или выше 15:20 JST — Ісінамакі — 3,3 м или выше 15:21 JST — Міяка — 4,0 м или выше 15:21 JST — Камаісі — 4,1 м или выше 15:44 JST — Эрымо — 3,5 м 15:50 JST — Сома — 7,3 м 16:52 JST — Оараі — 4,2 м Гэтыя паказанні былі атрыманы ад рэгіструючых станцый ЯМА па ўсяму ўзбярэжжу Японіі. Многія раёны таксама былі закрануты цунамі вышынёй ад 1 да 3 метраў; у бюлетэнь ЯМА ўключана агаворка, што «на некаторых участках узбярэжжа цунамі можа быць вышэй, чым назіраныя на назіральных пляцоўках». Найбольш раннія зафіксаваныя максімальныя ўдары цунамі адбыліся ў прамежку ад 15:12 да 15:21, або ад 26 да 35 хвілін пасля землетрасення. У бюлетэнь таксама ўключаны падрабязнасці назіранняў за пачатковым цунамі, а таксама падрабязныя карты узбярэжжа, які пацярпеў ад цунаміTsunami Information NUMBER 64 (Tsunami Observation), Japan Meteorological Agency, issued 18:05 JST 13 Mar 2011, accessed 14/03/2011. This link shows detail for the Tohoku district.Tsunami Information NUMBER 64 (Tsunami Observation), Japan Meteorological Agency, issued 18:05 JST 13 Mar 2011, accessed 14/03/2011. This link shows detail for the Kanto/Chubu district..

За межамі Японіі

thumb|295px|Відэа распаўсюджвання цунамі ад NOAA. Хвалі цунамі вышынёй каля 1-2 метра дасягнулі паўднёвых Курыльскіх астравоўJapan:Live report.. Згодна з МНС Расіі, хваля вышынёй ў 3 метры дасягнула вёскі Малакурыльскае. Уладамі было эвакуіравана 11 тысяч жыхароў з прыбярэжных тэрыторыйJapan earthquakes — live updates.. На Гаваях першым востравам, па якім ударыла цунамі, быў востраў Каўаі. Хвалі вышынёй каля метра памкнуліся на бераг Ганалулу, заліваючы пляж ў Вайкікі і ўзняў цагляную сцяну на сусветна вядомым курорце, але неўзабаве спыніліся з прычыны перашкоды ў выглядзе высокіх гасцініц. Таксама хвалі цунамі нанеслі сур’ёзны ўрон тром прычалах малых катэраў, знішчыўшы каля двухсот катэраў і нанёсшы страты, паводле ацэнак, у 500 тысяч долараў ЗША для кожнага прычалаJapan : Continuing strong aftershocks are hitting the greater quake area (Part 4) . У Гуаме сіла цунамі сарвала са швартовых дзве субмарыны ВМС ЗША, але буксірныя судны здолелі зацягнуць іх назад.

Выкліканыя прыродным катаклізмам падзеі за межамі Японіі

Рэакцыя на падзеі ў Японіі сусветных фінансавых рынкаў Біржы ўсяго свету прарэагавалі на прыродны катаклізм ў Японіі: Еўрапейскія рынкі Dow Jones Euro Stoxx 50 — індэкс 50 найбуйнейшых прадпрыемстваў еўразоны патаннеў да сярэдзіны гандлёвага дня на 0,71 % Фондавыя рынкі Еўропы падаюць з-за землетрасення ў Японіі