Сумле́нне — катэгорыя этыкі, здольнасць асобы самастойна фармуляваць уласныя маральныя абавязкі і рэалізаваць маральны самакантроль, патрабаваць ад сябе іх выканання і рабіць ацэнку здзейсненых ёю учынкаў; адно з выяўленняў маральнай самасвядомасці асобы. Унутраны маральны крытэрый, здольнасць чалавека адрозніваць дабро ад зла.

Сумленнасць Сумленнасць — гэта маральная якасць і цнота, якая ўключае ў сябе праўдзівасць, шчырасць перад самім сабой і іншымі, справядлівасць і адсутнасць падману ці хлусні. У этыцы сумленнасць разглядаецца як адна з ключавых цнот, неабходных для стварэння даверу і стабільных сацыяльных адносін.

Паняцце паходзіць ад назоўніка «сумленне». Чалавек, які дзейнічае паводле свайго сумлення, называецца сумленным.

Гістарычна сумленнасць даследавалася шматлікімі філосафамі: Антычнасць: Арыстоцель разглядаў праўдзівасць як залатую сярэдзіну паміж хвальбой (перавелічэннем) і прыніжэннем сваіх якасцяў. Дыяген Сінопскі, паводле легенды, хадзіў удзень з ліхтаром у пошуках «сумленнага чалавека». Імануіл Кант: У сваёй дэанталагічнай этыцы Кант сцвярджаў, што гаварыць праўду — гэта абсалютны абавязак (катэгарычны імператыў), які не мае выключэнняў, нават калі хлусня здаецца карыснай. Утылітарызм: Прадстаўнікі гэтай плыні (напрыклад, Джон Сцюарт Міл) ацэньваюць сумленнасць праз прызму яе вынікаў. Звычайна сумленнасць прыносіць больш карысці і шчасця для грамадства, чым хлусня, таму яна з'яўляецца маральна апраўданай.

У псіхалогіі сумленнасць звязваецца з псіхічным здароўем і самапавагай. Чалавек, які часта хлусіць, адчувае кагнітыўны дысананс і стрэс. Сумленнасць перад самім сабой (самаўсведамленне) лічыцца важным крокам да асобаснага росту.

Сумленнасць з'яўляецца фундаментам для розных сфер чалавечай дзейнасці: Навука: Акадэмічная сумленнасць патрабуе ад даследчыкаў праўдзівага прадстаўлення вынікаў і забараняе плагіят і фальсіфікацыю дадзеных. Юрыспрудэнцыя: На сумленнасці і праўдзівасці сведкаў грунтуецца судовая сістэма. За хлусню пад прысягай прадугледжана крымінальная адказнасць. Эканоміка і бізнес: Давер паміж партнёрамі і спажыўцамі спрыяе эканамічнаму развіццю.

Літаратура

Спасылкі

Катэгорыя:Этыка Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія Катэгорыя:Рысы асобы