thumb|Дом прафсаюзаў да пажару

Супрацьстаянне ў Адэсе паміж праціўнікам і прыхільнікамі Еўрамайдана — эпізод агульнага палітычнага крызісу ва Украіне.

Першы час (лістапад 2013 года — студзень 2014 года) адбывалася у прававых рамках, без відавочных праяваў гвалту: прыхільнікі Еўрамайдана выступалі за змену ўлады і вяртанне Украіны на шлях еўраінтэграцыі, а праціўнікі — за інтэграцыю з Расіяй у рамках Мытнага саюза, супраць экстрэмізму праварадыкальных груповак. У сярэдзіне студзеня 2014 года кароткачасовы ўсплёск напружанасці ў горадзе быў выкліканы абвастрэннем сітуацыі ў Кіеве, масавымі сутыкненнямі паміж пратэстоўцамі і супрацоўнікамі праваахоўных органаў, хваляй захопаў адміністрацыйных будынкаў на Заходняй Украіне. Да гэтага часу адносіцца супрацьстаянне паміж супернікамі Еўрамайдана і яго прыхільнікамі каля будынка Адэскай абласной дзяржадміністрацыі (АДА), а таксама фарміраванне антымайданаўскімі арганізацыямі «народных дружын».

Супрацьстаянне абвастрылася ў канцы лютага — пачатку сакавіка, калі прыход былой апазіцыі да ўлады прывёў да змены палітычнай атмасферы ў краіне, а адміністрацыю і праваахоўныя органы Адэскай вобласці ўзначалілі прадстаўнікі новага кіраўніцтва. Спрыяла гэтаму развіццё пратэстнага руху на поўдні і ўсходзе Украіны ў цэлым і, у прыватнасці, аддзяленне Крыму ад Украіны і яго далучэнне да Расіі. Першыя крокі новага кіраўніцтва Украіны па рэвізіі палітычных рашэнняў, прымалі пры прэзыдэнце Януковічы, і свабода дзеянняў, якую атрымалі ў гэтай сітуацыі праварадыкальныя групоўкі, прывялі да змены патрабаванняў антимайдановских сіл — на першы план выйшлі патрабаванні захавання статусу рускай мовы, федэралізацыі (дэцэнтралізацыі ўлады), абароны правоў рускамоўнай меншасці, уліку інтарэсаў поўдня і ўсходу Украіны ў агульнадзяржаўнай палітыцы, аднаўлення добрасуседскіх адносін з Расіяй, адпору праваму экстрэмізму.

Пачынаючы з сярэдзіны сакавіка, на фоне крымскіх падзей, узмацніўся ціск на антымайданаўскі рух з боку Службы бяспекі Украіны. Адзін з лідараў пратэстнага руху Антон Давідчанка быў затрыманы па абвінавачваннях у замаху на тэрытарыяльную цэласнасць Украіны і ў канцы лета паўстаў перад судом. Адразу ж пасля вызвалення Антон Давідчанка пакінуў Украіну. Дэпутат гарсавета ад партыі «РОДИНА» Аляксандр Васільеў пасля допыту ў СБУ быў вымушаны 22 сакавіка перабрацца ў Крым, каб пазбегнуць арыштуДепутат горсовета скрывается от политических преследований в Крыму. Таймер, 22.03.2014 . Расціслаў Барда, абраны адзіным кандыдатам у мэры Адэсы ад Кулікова поля, пасля трагічных падзей 2 мая 2014 года лічыўся зніклым без вестакЭхо Москвы :: Блоги / Карательная операция или провокация третьей стороны?, а дэпутат Адэскага абласнога савета Вячаслаў Маркін памёр у шпіталі ў ноч на 3 маяВячеслав Маркин умер в больнице, Ростислав Барда пропал без вести. Таймер, 03.05.2014 .

2 мая напружанасць дасягнула піка і вылілася ў маштабныя сутыкненні на вуліцах горада. У выніку, паводле дадзеных МУС Украіны, загінулі каля 50 чалавек, большасць з іх — пры пажары ў Доме прафсаюзаў, дзе актывісты антымайданаўскага руху паспрабавалі схавацца пасля сутыкнення на Куліковым Поле.

З другой паловы 2014 года ў Адэскай вобласці адбываецца серыя дыверсій і тэрактаў, накіраваных супраць аб’ектаў прамыслова-транспартнай інфраструктуры і аб’ектаў, звязаных з украінскай арміяй, а таксама актывістаў руху за адзінства УкраіныОдесса и Харьков: способны ли спецслужбы предотвращать взрывы?. Адзначалася падабенства з аналагічнымі акцыямі ў ХаркавеВзрывы в Одессе и Харькове направлены на обострение ситуации в Украине — МВД.

Лістапад — снежань 2013 года

21 лістапада ўрад Украіны абвясціў аб рашэнні прыпыніць працэс падрыхтоўкі да падпісання пагаднення аб асацыяцыі з ЕС.

Увечары 22 лістапада ў Адэсе была афіцыйна аб’яўлена бестэрміновая акцыя «Адэса — курс еўра». Гэтая акцыя, якую яшчэ назвалі «Адэскім майданом», згодна з яе арганізатарамі, была закліканая выказаць народны пратэст супраць рашэння ўрада. Лідар «Демальянса» Аляксей Чорны патлумачыў журналістам, што акцыя ўзгодненая з Адэскім гарсаветам. На Думскай плошчы сабралася каля 150 чалавек. Ля помніка Пушкіну яшчэ раніцай былі ўсталяваныя дзве палаткі з лозунгамі ў падтрымку еўраінтэграцыі. Перад прысутнымі выступілі прыхільнікі курсу на еўраінтэграцыю, у асноўным прыхільнікі нацыяналістычных поглядаў — лідар адэскіх Гайдамакаў Сяргей Гуцалюк, адзін з кіраўнікоў «Генеральнага пратэсту» Сяргей Дзіброў, кіраўнік адэскай арганізацыі партыі «УДАР» Андрэй Юсаў«Евромайдан» в Одессе: 150 человек и две палатки. Таймер, 22.11.2013 .

У ноч з 22 на 23 лістапада Акруговы адміністрацыйны суд Адэсы разгледзеў пазоў выканкама Адэскага гарсавета аб забароне масавых акцый у цэнтральнай частцы горада і часткова задаволіў яго. Улады горада патрабавалі забараніць масавыя акцыі ў перыяд з 23 лістапада па 9 снежня на Думскай плошчы (ля будынка мэрыі), на праспекце Шаўчэнкі, 4 (ля будынка аблсавету), на Ліннай, 83 (каля аблдзяржадміністрацыі) і на Куліковым полі. Іншымі словамі, пазоў мэрыі уключаў і патрабаванне забараніць правядзенне «Еўрамайдана». Суд разгледзеў пазоў мэрыі і ў ходзе пасяджэння, пачатак якога было прызначана на гадзіну ночы, задаволіў яго, але толькі часткова: суд падтрымаў ідэю забароны масавых акцый паблізу адміністрацыйных будынкаў, але забарона тычылася толькі Адэскай абласной арганізацыі «УДАРа»Таймер, 23.11.2013 .

Лідар адэскага «УДАРа» Андрэй Юсаў заявіў 23 лістапада, што гарадскія ўлады спрабуюць перашкодзіць правядзенню масавых акцый пратэсту, запланаваных на 24 лістапада ў Кіеве. Продаж квіткоў з Адэсы ў Кіеў абмежавалі, а аўтаперавозчыкам забаранялі везці ў сталіцу арганізаваныя групы. Адэскія «удараўцы», аднак, мелі намер дастаўляць актывістаў у сталіцу групамі па чатыры-пяць чалавек на ўласным аўтатранспарце.

Як заявілі ў прэс-службе партыі «Бацькаўшчына», каля 21:00 23 лістапада ў Катоўску аўтобус з актывістамі «Бацькаўшчыны», які накіроўваўся ў Кіеў для ўдзелу ў Еўрамайдане, закідалі камянямі. У выніку нападу транспартны сродак аказалася выведзеным з ладуТаймер, 23.11.2013 .

Тым часам бестэрміновая акцыя за еўраінтэграцыю, якая перамясцілася 23 лістапада на плошчу ля помніка Дзюка дэ Рышэлье на Прыморскім бульвары, працягнулася. Удзельнікі акцыі усталявалі новыя палаткі, збіралі грошы на ежу і бензін. Паводле слоў арганізатара адэскага Еўрамайдана Аляксея Чорнага, у першы дзень у намётах начавалі чатыры чалавекі, у другую ноч у лагеры засталіся ўжо восем удзельнікаў пікету. Раніцай 24 лістапада да разрослага намётавага мястэчка прыйшоў судовы выканаўца, які нагадаў удзельнікам, што суд забараніў правядзенне палітычных акцый. Арганізатары акцыі заявілі, што праводзяць не палітычную, а грамадскую акцыю. Паводле слоў Аляксея Чорнага, патрулюючыя бульвар супрацоўнікі МУС заявілі, што «выступаюць на баку закона» і ніякіх дзеянняў супраць «еўрамайдана» прадпрымаць не сталі. На мітынг сабралася, паводле розных падлікаў, ад 200 да 500 чалавек. Аляксей Чорны заявіў, што адэская акцыя цалкам падтрымлівае патрабаванні да ўрада, вылучаныя ў КіевеТаймер, 24.11.2013 . Аляксей Чорны заявіў, што адэскі «Еўрамайдан» працягнецца як мінімум да 28 лістапада, калі ў Вільнюсе пачнецца саміт Украіна-ЕС, дзе, як спадзяюцца ўдзельнікі акцый пратэсту, адбудзецца падпісанне пагаднення аб асацыяцыі паміж Украінай і ЕўрасаюзамЧасть Приморского бульвара переименовали в Европейскую площадь. Таймер, 24.11.2013 .

У ноч на 25 лістапада Адэскі акруговы адміністрацыйны суд задаволіў пазоў выканкама Адэскага гарсавета і забараніў правядзенне любых масавых мерапрыемстваў аж да 31 снежня 2013 года. Забарона распаўсюджвалася на Дэрыбасаўскую, Пушкінскую, Рышэл’еўскую і Маразліеўскую вуліцы, Гарсад, Саборную, Думскую, Тэатральную і Кацярынінскую плошчы, Прыморскі бульвар, Пацёмкінскую лесвіцу і шэраг іншых месцаў, у прыватнасці, наваколлі Адэскай аблдзяржадміністрацыі, раённых адміністрацый, будынка абласнога і гарадскога упраўленняў МУС і т. п. Забарона тычылася любых арганізацый і асобных грамадзян: забаранялася ладзіць мітынгі, размяшчаць палаткі, усталёўваць гукавое абсталяванне, раздаваць агітацыйную літаратуру і т. пБольше трёх не собираться: любые акции в Одессе под запретом до конца года. Таймер, 25.11.2013 .

Прыкладна ў 05:30 раніцы 25 лістапада пачалася аперацыя па сілавому разгону «Еўрамайдана» каля помніка Дзюку Рышэлье. На плошчу прыбылі каля ста супрацоўнікаў міліцыі, якія ачапілі намётавы гарадок. Пасля гэтага работнікі камунальных службаў пачалі дэмантаж намётаў. Насельнікі «Еўрамайдана» паспрабавалі аказаць супраціўленне, якое было ў жорсткай форме задушана супрацоўнікамі міліцыі. Некалькі чалавек (у тым ліку Аляксей Чорны) былі затрыманыя і дастаўлены ў аддзел міліцыі. У дачыненні да іх былі складзеныя адміністрацыйныя пратаколы па артыкулах 173 (дробнае хуліганства) і 185 (злоснае непадпарадкаванне законнаму распараджэнню ці патрабаванню работніка міліцыі) Кодэкса Украіны аб адміністрацыйных правапарушэннях. Арганізатары «Еўрамайдана», зрэшты, ужо заклікалі прыхільнікаў сабрацца на Прыморскім бульвары ўвечары 25 лістападаОфициально: милиция разогнала «евроинтеграторов» без рукоприкладства. Таймер, 25.11.2013 Милиция: лидер одесского «евромайдана» избил себя автозаком. Таймер, 25.11.2013 Милиция разогнала одесский «Евромайдан». Активисты задержаны. Таймер, 25.11.2013 .

Палітрада партыі «РОДИНА» асудзіла забарону мітынгаў у Адэсе і прымяненне міліцыяй сілы для разгону намётавага мястэчка каля помніка Дзюку Рышэлье. У заяве, распаўсюджанай прэс-службай партыі, гаварылася: «Нягледзячы на ​​тое, што мітынгоўцы з’яўляюцца нашымі прамымі і непрымірымымі палітычнымі апанентамі, мы лічым недапушчальным абмежаванне канстытуцыйнага права грамадзян на мірныя сходы і свабоднае выказванне сваіх поглядаў. Улады зноў пайшлі на сілавы сцэнарый, новую антыканстытуцыйную забарону масавых акцый і палітычна матываванае прымяненне сілы праваахоўнымі органамі. Адзіным разумным тлумачэннем гэтых дзеянняў з’яўляецца жаданне ўлады трымаць у страху і падпарадкаванні усіх адэсітаў, па-за залежнасці ад іх палітычных поглядаў. Адэса — вольны горад! За нашу і вашу свабоду!»«РОДИНА» осудила разгон одесского «Евромайдана». Таймер, 25.11.2013 .

Увечары 25 лістапада каля 150 актывістаў сабраліся ля помніка Дзюку Рышэлье, каб працягнуць акцыі ў падтрымку падпісання пагаднення з ЕС. Акцыя юрыдычна была аформлена не як мітынг, а як сустрэча з дэпутатам гарсавета ад «Фронту змін» Аляксандрам Астапенкам. Найбольш своеасаблівым аказалася выступленне аднаго з актывістаў ВА «Свабода», які заклікаў удзельнікаў акцыі пераходзіць да больш радыкальных захадаў і начнать сапраўдную барацьбу, падобна «сапраўдным героям — Сцяпану Бандэры, Раману Шухевічу і Максіму Чайцы»В Одессе пытаются воссоздать разогнанный «Евромайдан». Таймер, 25.11.2013 .

26 лістапада Прыморскі раённы суд Адэсы прысудзіў Аляксея Чорнага да 5 сутак арышту па абвінавачванні ў хуліганстве і супраціве супрацоўнікам міліцыі падчас разгону намётавага мястэчка адэскага «Еўрамайдана»Лидера «евроодесситов» отправили за решётку. Таймер, 26.11.2013 . 27 лістапада суд вызначыў меру пакарання для яшчэ двух удзельнікаў адэскага «Евромайдана». Актывісту «Дэмальянса» Вячаславу Шкрыбляку прысудзілі трое сутак адміністрацыйнага арышту за злоснае непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі. Яшчэ адзін удзельнік «Еўрамайдана» Віталь Усціменка быў асуджаны да штрафу ў 119 грыўняў за дробнае хуліганстваПриморский суд арестовал и оштрафовал ещё двух участников одесского «евромайдана». Таймер, 27.11.2013 .

26 і 27 лістапада на мітынгі да помніка Дзюку Рышэлье выйшла толькі па некалькі дзясяткаў чалавек«Евромайдан» в Одессе постепенно хиреет. Таймер, 26.11.2013 «Евромайдан»: белые розы, чаепитие и «Тум-балалайка». Таймер, 28.11.2013 .