Е́ўеўская друка́рня (таксама Еўінская друкарня) — колішні цэнтр кірылічнага кнігадрукавання ў Вялікім Княстве Літоўскім, які дзейнічаў з 1611 (па іншых звестках — з 1610) года да сярэдзіны XVII стагоддзя ў мястэчку Еўе (цяпер горад Віевіс у Літве).

Гісторыя заснавання Стымулам для адкрыцця друкарні ў Еўі сталі палітычныя і рэлігійныя рэпрэсіі з боку каталіцкіх і свецкіх улад Рэчы Паспалітай у пачатку XVII стагоддзя. Пасля канфлікту вакол ўніяцтва дзейнасць галоўнага цэнтра праваслаўнага кнігадрукавання ў ВКЛ — Святадухаўскай друкарні Віленскага брацтва — была афіцыйна забаронена і спынена ў сталіцы.

У 1611 годзе выбітны праваслаўны дзеяч і ўплывовы шляхціц, падкаморы троцкі Багдан Агінскі, даў прытулак ганімым віленскім майстрам-друкарам. Ён заснаваў новую друкарню ў сваім прыватным маёнтку Еўе, пры мясцовым Успенскім манастыры. Праца ў Еўі разглядалася брацтвам як часовая і вымушаная альтэрнатыва, бо пры першай жа магчымасці (калі палітычны ціск крыху спаў) друкары спадзяваліся вярнуцца ў Вільню. Аднак менавіта еўеўскі перыяд стаў адным з самых плённых для праваслаўнай асветы.

Кіравалі друкарняй пісьменнік-публіцыст, ігумен Еўеўскага манастыра Лявонцій Карповіч і непасрэдна майстар-друкар Гаўрыіл Івановіч. Пры Багдане Агінскім усе выданні друкаваліся «коштам» манастыра і самога князя, які часта выступаў як галоўны фундатар і мецэнат.

Выдавецкая дзейнасць і знакамітыя кнігі Еўеўская друкарня выпускала кнігі пераважна кірыліцай (выдадзена каля 25 кніг), але некалькі тамоў выйшлі таксама і на польскай мове. Еўеўскія майстры карысталіся выдатнымі шрыфтамі, прывезенымі з Вільні, і працягвалі традыцыі высокага мастацкага афармлення. У кнігах часта выкарыстоўваліся складаныя гравіраваныя тытульныя аркушы, застаўкі, ініцыялы, а таксама партрэтныя і гербавыя гравюры (у прыватнасці, гравюра герба Багдана Агінскага). Выданні ажыццяўляліся на царкоўнаславянскай і старабеларускай («рускай») мовах.

Сярод найбольш значных выданняў друкарні вылучаюцца:

«Новы Запавет з Псалтыром» (1611) і «Малітвы штодзённыя» (1611) — першыя кнігі, надрукаваныя ў Еўі. Яны былі выдадзены «коштам і накладам» самога Багдана Агінскага, а малітвы ўтрымлівалі прадмову ігумена Паўла з Крон, скіраваную да архімандрыта Кіеўскага Пячэрскага манастыра. «Евангелле вучыцельнае» (1616) — адна з самых папулярных кніг у перакладзе на простую «рускую» мову. У прадмове да кнігі невядомы выдавец тлумачыў, што славянская мова для большасці тагачасных чытачоў стала ўжо незразумелай, таму спатрэбіўся пераклад. Кніга мела герб Агінскіх і Валовічаў на тытуле і была надрукавана вельмі акуратна ў дзве фарбы, з расліннымі арнаментамі. «Казанні» Лявонція Карповіча (1615) — зборнік пропаведзей выдатнага асветніка, прысвечаны княгіні Ганне Хадкевіч. «Дыёптра» (1612) — папулярная кніга, якая ўключала пераклады з грэчаскай і лацінскай моў. Перакладчык іерадыякан Віталь адзначаў: «дзень і ноч працаваў грэцкай і лацінскай мовы кніг перакладу». Кніга аказалася настолькі запатрабаванай, што пазней яе неаднаразова перавыдавалі ў Вільні і Куцейне. «Буквар славянскай мовы» (1618) — адзін з першых масавых навучальных дапаможнікаў для школ ВКЛ, які даў пачатак усёй далейшай традыцыі выдання літараў і складоў для навучання. «Грамматіки славенския правилноє Сvнтагма» (1619) — фундаментальная праца славутага мовазнаўца і палеміста Мялеція Сматрыцкага. Гэтае еўеўскае выданне стала галоўным падручнікам па царкоўнаславянскай мове для ўсяго ўсходнеславянскага свету на наступныя сто гадоў, ажно да рэформ Ламаносава.

Заняпад Як адзначае даследчык М. Нікалаеў, выданне кніг у Еўі пастаянна сутыкалася з праблемамі. З аднаго боку, пасля смерці галоўнага фундатара Багдана Агінскага друкарня страціла стабільнае фінансаванне. З іншага боку, майстры імкнуліся вярнуцца ў Вільню, дзе знаходзіўся асноўны рынак збыту і інтэлектуальнае кола брацтва. Калі рэпрэсіі з боку ўлад аслаблі, друкары Гаўрыіл Івановіч і іншыя манахі паступова перавезлі абсталяванне назад у сталіцу.

Да сярэдзіны XVII стагоддзя друкарня ў Еўі канчаткова спыніла сваю дзейнасць з-за фінансавых цяжкасцей і пачатку разбуральных войнаў у Рэчы Паспалітай.

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Друкарні Вялікага Княства Літоўскага Катэгорыя:Віевіс Катэгорыя:Зніклі ў XVII стагоддзі Катэгорыя:Агінскія