Яўге́н Пятро́віч Кушнаро́ў (, 29 студзеня 1951, Харкаў, УССР — 17 студзеня 2007, Ізюм, Харкаўская вобласць, Украіна) — савецкі і ўкраінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, дзеяч мясцовага самакіравання.

Член КПСС (1981), адзін з арганізатараў у ёй Дэмакратычнай платформы (1989). Дэпутат Вярхоўнага Савета УССР (1990—1994, з 1991 года ператвораны ў Вярхоўную Раду Украіны), старшыня Харкаўскага гарадскога савета (1990—1994), гарадскі галава Харкава (1990—1996), кіраўнік адміністрацыі прэзідэнта Украіны (1996—1998), старшыня Харкаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі (2000—2004). Ганаровы грамадзянін Харкава (2006), Ганаровы грамадзянін Харкаўскай вобласці (2007, пасмяротна) і Ганаровы грамадзянін Краснакуцкага раёна (2010, пасмяротна).

Актыўны праціўнік «Аранжавай рэвалюцыі» (2004). Адзін з арганізатараў і аўтараў праекта , ідэолаг федэралізацыі Украіны. Заснавальнік партыі «» (2005), адзін з асноўных палітыкаў у Партыі рэгіёнаў (2005—2007), дэпутат Вярхоўнага савета Украіны V склікання (2006—2007).

Кандыдат эканамічных навук (1997). Аўтар гісторыка-краязнаўчага даследавання «» (2004) і дакументальна-публіцыстычных кніг «» (2005), «» (2007 — пасмяротнае выданне).

16 студзеня 2007 года быў смяротна паранены агнястрэльнай зброяй падчас палявання каля Ізюмскага раёна Харкаўскай вобласці і 17 студзеня памёр у гарадской бальніцы горада Ізюм.

Біяграфія

Сям’я і паходжанне

Бацька — Пётр Міхайлавіч Кушнароў (1924—1996), ураджэнец Смаленскай вобласці, юрыст. Маці, Серафіма Цімафееўна Кушнарова (Лук’янчыкава;?—2000), ураджэнка Башкірскай АССР — педагог. Бацькі Кушнарова пазнаёміліся ў Харкаве ў пасляваенныя гады. Дзед Кушнарова Цімафей Аляксеевіч быў родам з Курскай вобласці, а бабуля, Варвара Фёдараўна Шведчыкава, паходзіла з патомных .

Жонка — Валянціна Віктараўна Кушнарова (працавала начальнікам цэха на заводзе жалезабетонных канструкцый, потым эканамістам у «Рэгіён-банку» і банку «НПК», працавала ў гарвыканкаме, у аддзеле сацыяльнай палітыкі і культуры, у 2009 годзе была выканаўчым дырэктарам Харкаўскага банкаўскага саюза).

Сын — Андрэй Кушнароў (нар. 11 кастрычніка 1975 года, Мелітопаль), бізнесмен, па адукацыі праграміст. Віцэ-прэзідэнт Фонду імя Яўгена Кушнарова (2007).

Дачка — Таццяна Каганоўская (нар. 11 кастрычніка 1975 года, Мелітопаль) дэпутат гарадскога савета, доктар юрыдычных навук, дэкан юрыдычнага факультэта Харкаўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя В. Н. Каразіна і прэзідэнт Фонду імя Яўгена Кушнарова.

Грамадзянская жонка з 2005 года — Людміла Давыдава (нар. 19 кастрычніка 1957 года), была генеральным сакратаром партыі «Новая дэмакратыя», народным дэпутатам Украіны IV склікання.

Вучоба і пачатак працоўнай дзейнасці

Нарадзіўся ў Харкаве 29 студзеня 1951 года. Дзяцінства і юнацтва будучага палітыка прайшлі ў Мелітопалі. Вучыўся ў васьмігадовай школе № 6, а ў 9—10 класы перайшоў у сярэднюю школу № 5, якую скончыў у 1968 годзе.

Пасля школы з’ехаў у Адэсу, дзе паступіў у будаўнічы інстытут, а з другога курсу пераехаў у Харкаў. У 1968 годзе паступіў у Харкаўскі інжынерна-будаўнічы інстытут, які скончыў у 1973 годзе па спецыяльнасці «інжынер-механік будаўнічай вытворчасці». Сам Кушнароў у 2004 годзе так адклікаўся аб сваім перыядзе вучобы:

То мне хацелася стаць геолагам, то будаўніком… Штосьці, напэўна ад рамантыкі… Але сёння аддаю сабе справаздачу, што мне б больш дапамагла гуманітарная адукацыя, чым тэхнічная, якую я маю.

Пасля завяршэння інстытута пачаў працаваць на Харкаўскім заводзе жалезабетонных канструкцый № 1, дзе займаў пасады інжынера-канструктара, механіка, начальніка рамонтна-механічнага цэха, намесніка начальніка канструктарскага аддзела.

У савецкіх партыйных органах

У 1981 годзе ўступіў у КПСС. Працаваў інструктарам, намеснікам загадчыка аддзела прапаганды і агітацыі райкама партыі горада Харкава, з 1987 года — намеснікам загадчыка аргаддзела, затым загадчыкам аддзела адміністрацыйных органаў і загадчыкам арганізацыйнага аддзела Харкаўскага гарадскога камітэта Камуністычнай партыі Украіны.

З кастрычніка 1989 года, калі ў Харкаве адкрыўся гарадскі партыйны клуб, стаў актыўным яго ўдзельнікам, выступаў за дэмакратычнае абнаўленне партыі супраць кансерватыўнай часткі яе апарата. Стаяў ля вытокаў стварэння Дэмакратычнай платформы Камуністычнай партыі Украіны ў Харкаве. Арганізаваў у канцы 1989 года ў Харкаве з’езд дэмакратычных сіл СССР.

Кіраўніцтва Харкавам

У 1990 годзе на першых дэмакратычных выбарах абраны дэпутатам гарадскога савета народных дэпутатаў Харкава і стаў старшынём яго выканаўчага камітэта. У тым жа годзе паводле вынікаў паўторнага галасавання 18 сакавіка набраў у Салтаўскай акрузе № 376 горада Харкава галасоў (пры галасах супраць) і абраны народным дэпутатам УССР.

У жніўні 1991 годзе заняў антыпутчысцкую пазіцыю. Як старшыня Харкаўскага гарадскога савета, склікаў 21 жніўня пазачарговую сесію савета, якая рэзка асудзіла дзеянні ДКНС. У пачатку 1992 года з іншымі прадстаўнікамі харкаўскай палітычнай эліты стаяў ля вытокаў стварэння цэнтрысцкага палітычнага аб’яднання «Новая Украіна», якая стварыла сваю фракцыю ў Вярхоўнай Радзе Украіны.

Заслужаны будаўнік Украіны асабліва падкрэсліваў ролю Кушнарова на пасадзе гарадскога галавы Харкава ў новым адраджэнні будаўніцтва Харкаўскага метрапалітэна ў перыяд эканамічнага крызісу 1990-х гадоў. Таксама ў ліку важных гарадскіх пабудоў, якія праводзіліся па ініцыятыве Кушнарова ў якасці гарадскога галавы, называецца ўзвядзенне у Салтаўскім жылым масіве ў 1991—1994 гадах.

Паводле вынікаў выбараў 26 чэрвеня 1994 года абраны гарадскім галавой Харкава, набраўшы 32 % галасоў (59 % галасаваўшых) і перамогшы В. Урсуляка, які набраў 14 % галасоў (25,8 % галасаваўшых). У 1994—1997 гадах — прэзідэнт Асацыяцыі гарадоў Украіны. Кушнароў як адзін з ідэолагаў фарміравання ва Украіне дэмакратычнай сістэмы мясцовага самакіравання з’яўляецца адным з аўтараў Закона Украіны «Аб мясцовым самакіраванні».

У чэрвені 1995 года быў абраны старшынём аб’яднання «Новая Украіна» і зрабіў заяву аб неабходнасці пераўтварэння аб’яднання ў палітычную партыю. У пачатку 1996 года Партыя рэгіянальнага адраджэння Украіны, Працоўны кангрэс Украіны і аб’яднанне «Новая Украіна», якое ўзначальвалася Кушнаровым, заснавалі . Увайшоў у палітычны савет новастворанай партыі, стаўшы ў 1996 годзе намеснікам, а ў 1998 годзе першым намеснікам кіраўніка партыі.

Кіраўнік Адміністрацыі прэзідэнта Украіны

У снежні 1996 года Кушнароў замест Дзмітрыя Табачніка прызначаны прэзідэнтам Украіны Леанідам Кучмам кіраўніком сваёй Адміністрацыі, пасля чаго пераехаў на пастаянную працу з Харкава ў Кіеў. Будучы кіраўніком адміністрацыі, быў таксама старшынём Камісіі па дзяржаўных узнагародах Украіны, намеснікам старшыні Дзяржаўнай камісіі па правядзенні ва Украіне адміністрацыйнай рэформы, членам Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны. У лістападзе 1997 года зрабіў заяву, што не плануе змагацца за пасаду гарадскога галавы Харкава, а таксама за мандат народнага дэпутата, і выключыў сваю кандыдатуру з партыйнага спісу Народна-дэмакратычнай партыі на , застаўшыся ў дзяржаўным апараце Кучмы.

У рамках НДП, стаўшы намеснікам старшыні партыі, вёў партыйную барацьбу з яе старшынём . Неабходнасцю зніжэння гэтага напалу барацьбы тлумачыцца перамяшчэнне ў лістападзе 1998 года Кушнарова з Кіева назад у Харкаў.

Намеснік Харкаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі Указам прэзідэнта Украіны 27 кастрычніка 2000 года Я. Кушнароў прызначаны кіраўніком абласной дзяржаўнай адміністрацыі Харкаўскай вобласці. На пасадзе кіраўніка аблдзяржадміністрацыі дамогся значных эканамічных поспехаў, у прыватнасці, рэалізуючы на ​​практыцы Закон Украіны «Аб спецыяльным рэжыме інвестыцыйнай дзейнасці» (пры Кушнарове Харкаўская вобласць выйшла на першае месца сярод абласцей Украіны па аб’ёме замежных інвестыцый), садзейнічаючы стварэнні тэхнапаркаў і свабодных эканамічных зон у Харкаве. Кушнароў вёў актыўную палітыку па ўмацаванню і пашырэнню сувязей вобласці з іншымі рэгіёнамі блізкага і далёкага замежжа.

У 2001 годзе абраны дэпутатам Абласнога савета Харкаўскай вобласці ад Краснакуцкага раёна. У красавіку 2001 года пасля адстаўкі Віктара Юшчанкі з пасады прэм’ер-міністра Украіны выступіў з крытыкай пазіцыі НДП, палітвыканкам якой на чале з Пуставойтанкам самастойна прынялі рашэнне аб нездавальняючай рабоце ўрада, не ставячы гэтае пытанне на абмеркаванне ўсёй партыі. Кушнароў заявіў, што «Галасаванне фракцыі НДП… ляжа ганебнай плямай і звядзе яе шанцы на будучых выбарах да нуля». Кушнароў таксама меў рознагалоссі з Пуставойтанкам па пытанні будучай кааліцыі НДП перад выбарамі 2002 года, лічачы, што партыя павінна аб’ядноўвацца з роўнымі ёй па сіле і ўплыву палітычнымі структурамі, а не блакавацца са слабымі аб’яднаннямі і дамінаваць у новым блоку, як лічыў Пуставойтанка.

13-14 снежня 2001 года пры актыўным удзеле Кушнарова і пад яго старшынствам у Харкаве быў арганізаваны і адбыўся ўкраінска-расійскі эканамічны бізнес-форум з удзелам прэзідэнтаў Украіны і Расіі (Леаніда Кучмы і Уладзіміра Пуціна). У лістападзе 2002 года за важны асабісты ўклад у рэфармаванне аграрнага сектара эканомікі, дасягненне высокіх паказчыкаў у вытворчасці сельскагаспадарчай прадукцыі Харкаўскай вобласці Кушнароў быў узнагароджаны ордэнам Яраслава Мудрага IV ступені. Пры кіраўніцтве Кушнарова па яго ініцыятыве ў Харкаве былі шматкроць паскораныя тэмпы будаўніцтва гарадскога метрапалітэна, і ў жніўні 2004 года адкрыты дзве новыя станцыі метро на : «Батанічны сад» і «23 жніўня».

Напісаў гісторыка-краязнаўчую кнігу «Сто крокаў па Харкаўскай зямлі» (), у якой з пазіцый кіраўніка Харкаўшчыны даў ацэнку стану і перспектывам развіцця Харкаўскай вобласці. Кніга была выдадзена ўвосень 2004 года.

У перыяд Аранжавай рэвалюцыі

Падчас прэзідэнцкіх выбараў 2004 года як кіраўнік Харкаўскай абласной арганізацыі Народна-дэмакратычнай партыі падтрымліваў кандыдата ў Прэзідэнты Украіны Віктара Януковіча.

Заняў актыўную пазіцыю ў падзеях, выкліканых Аранжавай рэвалюцыяй. Пасля другога тура прэзідэнцкіх выбараў 21 кастрычніка 2004 года і пачатку бестэрміновай акцыі прыхільнікаў Віктара Юшчанкі на майдане ў Кіеве і пачатку «аранжавых» выступаў у Харкаве актыўна выступаў арганізатарам і аратарам на мітынгах у Харкаўскай вобласці ў падтрымку Віктара Януковіча. Пакінуў пасля другога тура выбараў шэрагі Народна-дэмакратычнай партыі і перайшоў да самастойнага супраціўлення рэвалюцыйным падзеям.

Будучы кіраўніком абласной адміністрацыі Харкаўскай вобласці, 26 лістапада 2004 года перадаў усе ўладныя паўнамоцтвы ў вобласці Харкаўскаму абласному савету і ўзначаліў яго. Як кіраўнік савета, у гэты ж дзень выдаў распараджэнне прыпыніць пералічэнні Харкаўскай вобласці падаткаў у рэспубліканскі бюджэт .

З’яўляўся адным з арганізатараў усеўкраінскага з’езда дэпутатаў мясцовых саветаў у Севераданэцку 28 лістапада 2004 года, на якім была выказана ідэя стварэння Паўднёва-Усходняй рэспублікі. На думку ўкраінскага палітыка і дзяржаўнага дзеяча Дзмітрыя Табачніка, «гэты з’езд спыніў спробу дзяржаўнага перавароту ў канцы 2004 года». Прамова Кушнарова на Севераданэцкім з’ездзе, якая адрознівалася рэзкімі і радыкальнымі заявамі, атрымала шырокае асвятленне ў сродках масавай інфармацыі.

Арганізаваў і ўзначаліў у якасці старшыні 4 снежня 2004 года Харкаўскі з’езд, пазіцыянавальны ім як новы ўсеўкраінскі з’езд дэпутатаў усіх узроўняў. З’езд зацвердзіў сваёй рэзалюцыяй зварот да Януковіча і Юшчанкі з прапановай адмовы абодвух ад удзелу ў перагаласаванні і парэкамендаваў правядзенне новых прэзідэнцкіх выбараў з іншымі кандыдатамі.

18 снежня перадаў пасаду кіраўніка Харкаўскай абласной адміністрацыі свайму намесніку, 33-гадоваму Сцяпану Масельскаму, пляменніку (1936—1996), засяродзіўшы ўсю сваю дзейнасць у Харкаўскім абласным савеце.

Самастойная палітычная дзейнасць