Гісто́рыя Індане́зіі — гісторыя Рэспублікі Інданезіі, а таксама дзяржаўных утварэнняў, каланіяльных уладанняў і іншых чалавечых супольнасцяў, што існавалі раней на тэрыторыі гэтай цяперашняй дзяржавы.
У дагістарычны час на тэрыторыі Інданезіі знаходзіліся адны з найранейшых арэалаў старажытных людзей. Яе засяленне чалавекам разумным пачалося каля 45 000 гадоў назад, пасля было некалькі буйных міграцыйных хваль з кантынентальнай часткі Азіі.
Фарміраванне дзяржаўных утварэнняў пачалося ў I—III стагоддзях н.э. Найбуйнейшымі сярэднявечнымі дзяржавамі былі Шрывіджая (VII—XIII стагоддзі) і Маджапахіт (XIII—XVI стагоддзі), якія шырылі свой кантроль на значную частку Малайскага архіпелага.
У першай палове XVI стагоддзя пачалося пранікненне еўрапейскіх каланізатараў. Перамогу ў барацьбе за засваенне гэтай часткі Паўднёва-Усходняй Азіі здабылі Нідэрланды, якія да пачатку XX стагоддзя аб’ядналі пад сваёй уладай практычна ўсю тэрыторыю сучаснай Інданезіі ў складзе валодання Галандскай Ост-Індыі.
Незалежнасць краіны была абвешчана 17 жніўня 1945 года пасля яе трохгадовай акупацыі падчас II Сусветнай вайны.
Станаўленне суверэннай дзяржавы суправаджалася працяглай узброенай барацьбой з Нідэрландамі, якія спрабавалі аднавіць свой кантроль над былой калоніяй. Найважнейшымі этапнымі пунктамі сучаснай гісторыі былі палітычны крызіс 1965 года, які завяршыўся ўсталяваннем у краіне ваеннага рэжыму, і маштабныя ліберальна-дэмакратычныя ператварэнні канца 1990-х — пачатку 2000-х гадоў.
Дагістарычны перыяд
На тэрыторыі Інданезіі знаходзяцца адны з найболей ранніх арэалаў рассялення старажытных людзей. У прыватнасці тут, у цэнтральнай частцы вострава Ява, было зроблена адно з самых значных палеа-антрапалагічных адкрыццяў — выяўленне выкапнёвых рэшткаў пітэкантрапа, таксама вядомага як яванскі малпачалавек, які прадстаўляе адзін з падвідаў . Знаходкі, зробленыя ў пачатку 1890-х гадоў нідэрландскім даследчыкам Эжэнам Дзюбуа, адносяцца да перыяду , іх прыблізнае датаванне — ад 700 тысяч да 1 мільёна гадоў назад. Пазней на Яве і іншых астравах былі выяўлены рэшткі прадстаўнікоў іншых падвідаў чалавека прамаходнага.
Асаблівае месца сярод прадстаўнікоў старажытных гамінідаў, якія жылі на інданезійскай тэрыторыі, займае , рэшткі якога, выяўленыя ў 2003 годзе міжнароднай навуковай экспедыцыяй на востраве Флорэс, датуюцца перыядам ад 95 да 60 тыс. гадоў назад. Пытанне пра класіфікацыю гэтага віду застаецца адкрытым. Некаторымі навукоўцамі ён разглядаецца як ранні падвід чалавека разумнага, аднак пасля шэрага пазнейшых знаходак на тым жа Флорэсе пераважным стаў пункт погляду, які кваліфікуе яго як здрабнелы падвід чалавека прамаходнагаHomo floresiensis-like fossils from the early Middle Pleistocene of FloresПредки «хоббитов»: люди из Мата Менге.
Засяленне тэрыторыі Інданезіі чалавекам разумным пачалося каля 45 тысяч гадоў назад. У рамках гэтага працэсу вылучаецца некалькі буйных міграцыйных хваль, падчас якіх на астравы Малайскага архіпелага з кантынентальнай часткі Паўднёва-Усходняй Азіі адбывалася перамяшчэнне прадстаўнікоў розных антрапалагічных груп. Найболей раннія перасяленцы былі негроіднай расы. Пазней яны склалі аснову этнагенезу такіх народаў Інданезіі, як і папуасы. У другім тысячагоддзі да н.э. пачалося пранікненне мангалоідных народнасцей, што прынеслі з сабой высокую неалітычную культуру. Першую буйную хвалю мангалоідаў сфармавалі так званыя , якія сталі продкамі такіх народаў, як , ніасцы, сасакі, тараджы. У выніку другой, маштабнейшай хвалі, што адносіцца да сярэдзіны першага тысячагоддзя да н.э., адбылося рассяленне так званых дэйтэрамалайцаў. Яны прынеслі з сабой высокаразвітую культуры бронзы і шырока распаўсюдзілі на значнай частцы тэрыторыі архіпелага земляробства, а таксама сталі продкамі большай часткі сучасных інданезійцаў, у тым ліку такіх шматлікіх народаў як яванцы, сунды, мадурцы.
Пераход да бронзавага веку на асноўнай тэрыторыі краіны завяршыўся да пачатку нашай эры, прыкладна ў гэты ж час ва ўзбярэжных раёнах пачаўся пераход да культуры жалеза.
Дакаланіяльны перыяд (I—XVI стагоддзі)
Утварэнне дзяржаў (I—VI стагоддзі)
Час паўстання дзяржаўнасці быў вельмі розным для розных рэгіёнаў Інданезіі (у некаторых мясцінах, у прыватнасці, у глыбінных раёнах Новай Гвінеі, гэтага ўсё яшчэ не адбылося). Першыя сведчанні працэсу, выяўленыя ў заходняй частцы архіпелага, прыпадаюць на пачатак нашай эры: з I па III стагоддзі н.э. на Суматры, Яве, Калімантане існавала некалькі — або нават некалькі дзясяткаў — дзяржаўных утварэнняў. Іх матэрыяльная спадчына захавалася ў мінімальным аб’ёме і з вялікімі намаганнямі паддаецца навуковай інтэрпрэтацыі, адпаведныя звесткі ў індыйскіх, кітайскіх, рымскіх і іншых экстэрытарыяльных крыніцах урыўкавыя і бедныя. Найболей старажытныя з іх, напэўна, знаходзіліся на паўднёвым і ўсходнім узбярэжжах Суматры, трохі пазнейшыя — у заходняй частцы Явы, аднак нявызначанымі застаюцца не толькі іх саманазвы, а й нават геаграфічнае становішча.
Існаванне першых дзяржаўных утварэнняў, назвы і месцазнаходжанне якіх навуцы дакладна вядомыя, адносіцца да трохі пазнейшага перыяду — сярэдзіне IV стагоддзя: гэта , які размяшчаўся на ўсходнім Калімантане ў нізоўях ракі , і , утвораная на заходнім ускрайку Явы. Калі гісторыя Кутая вывучана вельмі слаба і нават прыкладныя тэрміны яго існавання застаюцца невядомымі, тое развіццё Тарумы прасочваецца досыць грунтоўна аж да яе гібелі ў канцы VII стагоддзя. Тарума, мусібыць, адрознівалася складанейшай адміністрацыйнай сістэмай і развітымі грамадскімі адносінамі, больш размаітай матэрыяльнай культурай і была ў большай ступені залучана ў знешнегандлёвыя і культурныя памены. Пры гэтым агульным і для Тарумы, і для Кутая з’яўляецца істотны індыйскі культурны ўплыў, што выказваўся, у прыватнасці, у шыранні індуізму і фармаванні саслоўнай іерархіі, падобнай з сістэмай варнаў у Старажытнай Індыі. Уплыў кітайскай цывілізацыі, што таксама прасочваецца ў іх развіцці, быў заўважна менш значным.
Першыя пісьмовыя помнікі Кутая і Тарумы адносяцца да V — VI стагоддзяў. Найважнейшымі крыніцамі інфармацыі па іх гісторыі, як і ў выпадку з пазнейшымі інданезійскімі дзяржавамі, з’яўляюцца прасасці () — каменныя стэлы і табліцы з надпісамі на санскрыце, які служыў у абедзвюх дзяржавах мовай набажэнстваў і летапісаў.
Узбуйненне дзяржаўных утварэнняў (VII—XVI стагоддзі)
Першай старажытна-інданезійскай дзяржавай, тэрыторыя якой пашырылася на некалькі астравоў, стала Шрывіджая, першыя верагодныя звесткі пра якую даводзяцца на канец VII стагоддзя, прытым, што ўзнікненне меркавана ставіцца да ранейшага перыяду — IV—V стагоддзяў. Заснаваная на паўднёвай Суматры ў даліне ракі , Шрывіджая на этапе сваёй максімальнай магутнасці (канец VIII стагоддзя) кантралявала ўсю тэрыторыю Суматры, большую частку Явы і Малакскага паўвострава. Яна валодала вельмі разгалінаванымі знешнегандлёвымі сувязямі і распачынала маштабныя вайсковыя экспедыцыі ў сумежныя раёны. Праіснавала Шрывіджая да канца XIV стагоддзя. Шматлікія згадванні пра яе захаваліся ў кітайскіх, індыйскіх, блізкаўсходніх гістарычных крыніцах. Дамінуючай рэлігіяй быў тантрычны будызм — менавіта ўладамі Шрывіджаі быў пабудаваны найбуйнейшы будысцкі храм Інданезіі Барабудур, аднак у розныя перыяды прасочваецца і істотны ўплыў індуізму. У іншай буйнай сярэдневяковай інданезійскай дзяржаве — Матараме, якая размяшчалася ў VIII—XI стагоддзях на цэнтральнай і ўсходняй Яве і вяла бязлітаснае змаганне са Шрывіджаяй за ўплыў у рэгіёне, будызм і індуізм таксама суіснавалі і некалькі разоў чаргаваліся ў якасці дзяржаўных рэлігій, пры гэтым апошні пакінуў значна істотнейшую матэрыяльную спадчыну — у прыватнасці, найбуйнейшы індуісцкі храмавы комплекс Прамбанан. Пры тым, што і ў Шрывіджаі, і ў Матараме санскрыт захоўваўся ў якасці мовы набажэнстваў і духоўнай літаратуры, менавіта да перыяду гэтых дзяржаў ставіцца з’яўленне пісьмовых помнікаў на першабытніцкай мове — . Найболей старажытным з выяўленых да цяперашняга часу з’яўляецца тэкст, высечаны на каменнай пліце, выяўленай пад горадам , які датуецца 804 годам.
Да ліку найболей значных дзяржаў, што таксама існавалі на інданезійскай тэрыторыі адначасна са Шрывіджаяй, адносяцца (заходняя Ява, VII—XVI стагоддзі, паўсталая пасля расколу Тарумы), Кедыры (цэнтральная і ўсходняя Ява, XI—XIII стагоддзі, якая паўстала пасля расколу Матарама), Сінгасары (цэнтральная і ўсходняя Ява, XIII стагоддзе, якая паўстала пасля вайсковай паражэння Кедыры).
Асновай эканомікі ўсіх памянёных дзяржаўных утварэнняў — як і тых, якія існавалі на гэтых тэрыторыях пазней, з’яўлялася земляробства, галоўнай сельскагаспадарчай культурай — рыс, які апрацоўваўся галоўным чынам на заліўных палях. Значнае развіццё атрымала сістэма ірыгацыі. Касцяк насельніцтва складалі свабодныя земляробы, з’яднаныя ў . Пры гэтым вызначыць механізмы грамадска-эканамічных адносін, што ў тым ліку тых, што адносіліся да зямельнай уласнасці, для перыяду V—VII стагоддзяў не ўяўляецца магчымым у сілу малалікасці і беднасці адпаведных крыніц.
У VIII — IX стагоддзях прынамсі ў заходняй і цэнтральнай частках Явы, што сталі да гэтага моманту найболей развітымі ў сацыяльна-эканамічным плане раёнамі, прасочваецца поліцэнтрычная, пераважна двухузроўневая ўласнасць на зямлю: сельскагаспадарчыя ўгоддзі прыналежалі як мясцовым князям, якія насілі тытул ра́ка, так і стаяламу над імі манарху з тэндэнцыяй паступовага пашырэння ўладных і маёмасных паўнамоцтваў апошняга. Да канца IX стагоддзя, мусібыць, завяршыўся пераход да монацэнтрычнай сістэмы зямельнай уласнасці — уся зямля перайшла ў дырэктыву манарха, тады як рака сфарміравалі пласт спадчыннай арыстакратыі вотчыннага тыпу. На ўсходняй Яве, дзе дзяржаўныя інстытуты ў канцы IX стагоддзя толькі пачалі фармавацца пасля далучэння гэтай тэрыторыі да ўладанняў Матарама, саслоўе рака, мяркуючы па ўсім, не склалася зусім, і сістэма зямельнай уласнасці там спрадвечна была монацэнтрычнай: матарамскі махараджа адразу выбудаваў непасрэдныя адносіны з верхавінамі мясцовых абшчын, атрымліваючы ад іх зямельную рэнту прама. Характэрна, што менавіта гэта частка Явы пазней, у X — XI стагоддзях, стала цэнтрам гаспадарчай актыўнасці Матарама і ў цэлым перадавым у эканамічным дачыненні раёнам.
Да канца XIII стагоддзя ставіцца фармаванне самай буйнай, магутнай і развітой у сацыяльна-эканамічным дачыненні дзяржавы дакаланіяльнага перыяду — імперыі Маджапахіт. Яе ўтварэнне адбылося ва ўмове ўнутранай дэстабілізацыі і паслаблення Сінгасары, што пагаршаліся знешнім ціскам з боку Мангольскай імперыі. , якое адбылося ў 1292 годзе, справакавала мяцеж аднаго з удзельных сінгасарскіх кіраўнікоў супраць вярхоўнага ўладара , які завяршыўся гібеллю апошняга і распадам гэтай дзяржавы. Наяўнасць манголаў на Яве аказалася недоўгачасовай: зяць Кертанегары , які спачатку склаў з захопнікамі саюз, ужо ў 1293 годзе нанёс іх войскам адчувальны ўдар і прымусіў іх да эвакуацыі. Фактычна адразу пасля выгнання манголаў Радэнам Віджаем было абвешчана стварэнне дзяржавы Маджапахіт з аднайменнай сталіцай на ўсходняй Яве ў раёне сучаснай Сурабаі.
Ужо цягам першых дзесяцігоддзяў свайго існавання Маджапахіт кантраляваў усю тэрыторыю былога Сінгасары, а пазней разгарнуў актыўную экспансію практычна ва ўсе часткі Малайскага архіпелага. Пік магутнасці гэтай таласакратыі давёўся на другую палову XIV стагоддзя — перыяд уладарання кіраўніка і паспяховых заваявальных паходаў яго вярхоўнага міністра і палкаводца . Да канца кіравання Хаяма Вурука ў 1389 годзе ўласная тэрыторыя і васальныя ўладанні Маджапахіта складаліся з большай часткі тэрыторыі цяперашняй Інданезіі. Так, асноўная крыніца інфармацыі пра гэты этап развіцця Маджапахіта, гістарычная паэма , сведчыць пра 98 розных дзяржаўных і племянных утварэнняў ад Суматры да Новай Гвінеі, якія прызнавалі суверэнітэт Хаяма Вурука. Разам з тым, ступень кантролю цэнтральных улад над перыферыяй была, мусібыць, не заўсёды высокай, а залежнасць многіх з васальных уладанняў насіла досыць сімвалічны характар.