Петоустките (Pentastomida, ) са подклас ракообразни животни. Всичките му представители водят паразитен начин на живот като жизнения им цикъл протича през няколко гостоприемника. Възрастните форми обитават дихателните пътища и белите дробове на гръбначни животни, предимно влечуги, а по малка част и при птици и бозайници. Известни са около 100 вида, голяма част от които обитават тропиците.
Видове Подклас Pentastomida Diesing, 1836 изкопаеми таксономични единици †Aengapentastomum Walossek, Repetski & Maas, 2006 †Aengapentastomum andresi Walossek, Repetski & Maas, 2006 †Boeckelericambria Walossek & Müller, 1994 †Boeckelericambria pelturae Walossek & Müller, 1994 †Haffnericambria Walossek & Müller, 1994 †Haffnericambria trolmeniensis Walossek & Müller, 1994 †Heymonsicambria Walossek & Müller, 1994 †Heymonsicambria gossmannae Walossek & Müller, 1994 †Heymonsicambria kinnekullensis Walossek & Müller, 1994 †Heymonsicambria repetski Walossek & Müller, 1994 †Heymonsicambria scandia Walossek & Müller, 1994 †Heymonsicambria taylori Walossek, Repetski & Müller, 1994
Таксон Eupentastomida Waloszek, Repetski & Maas, 2006 Разред Cephalobaenida Heymons, 1935 Семейство Cephalobaenidae Fain, 1961 Cephalobaena Heymons, 1922 Cephalobaena freitarsi (Motta & da Silva Gomes, 1968) = Travassostulida acutiacanthus Gomes & da Silva Motta, 1968 Cephalobaena giglioli (Hett, 1924) Cephalobaena tetrapoda Heymons, 1922 = Cepahlobaena recurvocauda da Silva Motta, 1963 Mahafaliella Gretillat, Brygoo & Domergue, 1962 Mahafaliella tetrapoda Gretillat, Brygoo & Domergue, 1962 Mahafaliella venteli da Silva Motta, 1965 Raillietiella Sambon, 1910 = Gretillatia da Silva Motta, 1965 Raillietiella aegypti Ali, Riley & Self, 1982 Raillietiella affinis Bovien, 1927 Raillietiella agocai Tubangui & Masilungan, 1936 Raillietiella ampanihyensis Gretillat, Brygoo & Domergue, 1962 Raillietiella amphiboluri Mahon, 1954 Railietiella bicaudata Heymons & Vitzthum, 1935 Raillietiella bufonis Ali, Riley & Self, 1982 Raillietiella boulengeri (Vaney & Sambon, 1910) Raillietiella boulengeri var. spiralis Heymons, 1939 Raillietiella cartagenensis Ali, Riley & Self, 1985 Raillietiella chamaeleonis Gretillat & Brygoo, 1959 Raillietiella chautedeni Fain, 1960 Raillietiella congolensis Fain, 1960 Raillietiella crotali Ali, Riley & Self, 1984 Raillietiella frenatus Ali, Riley & Self, 1980 Raillietiella furcocerca (Diesing, 1835) = Raillietella gomesi da Silva Motta, 1963 Raillietiella gehyrae Bovien, 1927 – Indonesia Raillietiella gowrii Rajula & Rajendran, 1970 Raillietiella hebithamata Self & Kuntz, 1960 Raillietiella hemidactyli Hett, 1934 – SE Asia Raillietiella indica Gedoelst, 1921 Raillietiella kochi Heymons, 1926 = Raillietiella shipleyi Heymons, 1926 Raillietiella mabuiae Heymons, 1922 Raillietiella maculatus Rao & Hiregauder, 1959 – India Raillietiella mediterranea (Hett, 1915) Raillietiella morenoi Abreu-Acosta, Foronda Rodriguez, Valladares & Casanova, 2006 Raillietiella orientalis (Hett, 1915) Railletiella spiralis Hett, 1923 Raillietiella trachea Riley, Oaks & Gilbert, 2003 Rileyella Spratt, 2003 Rileyella petauri Spratt, 2003 Семейство Reighardiidae Heymons, 1935 Hispania Martínez et al., 2004 Hispana vulturis Martínez et al., 2004 Reighardia Ward, 1899 Reighardia lomviae Dyck, 1975 Reighardia sternae Diesing, 1864 Разред Porocephalida Heymons, 1935 Надсемейство Lingulatoidea Heymons, 1935 Семейство Linguatulidae Heymons, 1935 Linguatula Frölich, 1789 Linguatula dingophila Johnson, 1910 Lingulatula nuttali Sambon, 1922 Lingulatula recurvata Diesing, 1850 Linguatula serrata Frölich, 1789 = Taenia rhinaris Meyer, 1789 = Taenia capraea Abildgaard, 1789 = Polystoma serratum Goeze, 1803 = Linguatula denticulata Rudolphi, 1805 = Polystoma taenoides Rudolphi, 1809 = Prinoderma rhinarium Rudolphi, 1810 = Prinoderma lanceolata Cuvier, 1817 = Pentatsoma emarginatum Rudolphi, 1819 = Pentastoma fera Creplin, 1829 Семейство Subtriquetridae Fain, 1961 Subtriquetra Sambon, 1922 Subtriquetra megacephala (Baird, 1853) Subtriquetra rileyi Junker, Boomker & Booyse, 1998 Subtriquetra shipleyi Hett, 1924 Subtriquetra subtriquetra (Diesing, 1835) Надсемейство Porocephaloidea Fain, 1961 Семейство Porocephalidae Fain, 1961 = Armilliferidae Fain, 1961 Armillifer Sambon, 1922 = Ligamifer Heymons, 1932 Armillifer agkistrodontis Self & Kuntz, 1966 Armillifer armillatus (Wyman, 1845 = Linguatula constrictor Pruner, 1847 = Linguatula diesingii van Beneden, 1849 = Pentastomum euryzonum Diesing, 1850 = Nematoideum hominis (viscerum) Diesing, 1851 = Pentastomum polyzonum Harley, 1857 = Pentastoma leonis Wedl, 1863 = Pentastomum protelis Hoyle, ???? Armillifer grandis Hett, 1915 Armillifer mazzai (Sambon, 1932) Armillifer moniliformis (Diesing, 1835) = Pentastoma wedlii Cobbald, 1866 = Pentastoma aonycis Macalister, 1877 Armillifer moniliformis var. heymonsi (Sambon, 1922) Cuberia Kishida, 1928 Cuberia armulata (Baird, 1853) = Pentastoma multicinctum Harley, 1857 Cuberia pomeroyi (Woodland, 1921) Gigliolella Chaubard & Choquet, 1954 Gigliolella brumpti (Giglioli, 1922) Kiricephalus Sambon, 1922 Kiricephalus clelii Riley & Self, 1980 Kiricephalus coarctatus (Diesing, 1850) = Porocephalus seurati Neveu-Lemaire, 1900 = Porocephalus herpetodryados Shipley, 1905 = Porocephalus globicephalus Hett, 1915 Kiricephalus constrictor Riley & Self, 1980 Kiricephalus gabonensis Riley & Self, 1980 Kiricephalus pattoni (Stephens, 1908) Kiricephalus tortus (Shipley, 1898) Porocephalus Humboldt, 1811 Porocephalus basilicus Riley & Self, 1979 Porocephalus benoiti Fain, 1960 Porocephalus clavatus (Wyman, 1845) = Pentastomum didelphidis virginianae Leidy, 1850 = Pentastoma imperatoris Macalister, 1875 Porocephalus crotali Humboldt, 1811 = Polystoma proboscideum Rudolphi, 1812 = Pentastoma subcylindricum Diesing, 1835 Porocephalus dominicana Riley & Walters, 1980 Porocephalus stilesi Sambon, 1910 Porocephalus subulifer (Leuckart, 1860) = Porocephalus cercopitheci Breinl & Hindle, 1909 = Porocephalus bouvieri Vaney & Sambon, 1910 Porocephalus tortugensis Riley & Self, 1979 Семейство Sebekiidae Fain, 1961 = Diesingidae Fain, 1961 Agema Riley, Hill & Huchzermeyer, 1997 Agema silvaepalustris Riley, Hill & Huchzermeyer, 1997 Alofia Giglioli, 1922 Alofia ginae Giglioli, 1922 Alofia merki Giglioli, 1922 Alofia parva Riley & Huchzermeyer, 1995 Alofia platycephala (Lohrmann, 1889) Diesingia Sambon, 1922 Diesingia kachugensis Sambon, 1922 Diesingia megastoma (Diesing, 1835) Elenia Heymons, 1932 Elenia australis Heymons, 1932 Elenia travassosi Heymons Leiperia Sambon, 1922 Leiperia australis Riley & Huchzermeyer, 1996 Leiperia cincinnalis Sambon, 1922 Pelonia Junker & Boomker, 2002 Pelonia africana Junker & Boomker, 2002 Sambonia Noc & Giglioli, 1922 Sambonia lohrmanni (Sambon, 1910) Sambonia parapodum (Self & Kuntz, 1966) Sambonia solomenensis (Self & Kuntz, 1957) Sambonia varani (Self & Kuntz, 1957) Sebekia Sambon, 1922 Sebekia cesarisi Giglioli, 1922 Sebekia divestei Giglioli, 1922 Sebekia johnstoni Riley, Spratt & Winch, 1990 Sebekia mississippiensis Overstreet, Self & Vliet, 1985 Sebakia multiannulata Riley, Spratt & Winch, 1990 Sebakia novaguineae Riley, Spratt & Winch, 1990 Sebekia oxycephala (Diesing, 1835) Sebekia purdieae Riley, Spratt & Winch, 1990 Sebekia samboni Travassos, 1924 Sebekia wedli Giglioli, 1922 Selfia Riley, 1994 Selfia porosus Riley, 1994 Waddycephalus Sambon, 1922 Waddycephalus teretiusculus (Baird, 1862) Waddycephalus vitensis Heymons, 1932
nomina dubia Alofia adriatica Hirst, 1922 Alofia indica von Linstow, 1906 Elenia lialisi Heymons, 1939 Pentastoma gracile Diesing, 1835 Pentastomum crocidurae Parona, 1889 Pentastomum najae sputatricis Leuckart, 1860 Porocephalus siamensis Koch, 1906 Raillietiella geckonis Diesing, 1850 Sebekia acuminata Travassos, 1924 Sebekia jubini Vaney & Sambon, 1910 Sebekia samboni Travassos, 1924
Описание Тялото на петоустките е несегментирано, дълго и снабдено с 2 – 4 кукички, обвито с хитин. Кукичките представляват рудиментирани крайници. Имат широк главогръд и удължено коремче.
Храносмилателната система е съставена от уста, тръбовидно черво и завършва с анус. Липсва дихателна, кръвоносна и отделителна система. Притежават добре развит мозък.
Жизнен цикъл Петоустките са разделнополови животни. Яйцата се поглъщат от междинните гостоприемници, излюпват се в червата и проникват през стената им в телесната кухина. Капсулират се в черния дроб. Ларвите притежават хитинови шипчета, с които се залавят за гостоприемника. Полова зрелост достигат едва в крайния гостоприемник.
Литература А. Германов, „Приложна зоология“, Земиздат 1992, ISBN 954-05-0187-3, стр.113 – 114
Категория:Челюстнокраки