thumb|desno|180px|James Cook James Cook (27. oktobar 1728 – 14. februar 1779) bio je britanski istraživač i moreplovac. U njegove najznačajnije istraživačke poduhvate spadaju tri glavna putovanja preko Tihog okeana tokom kojih su otkrivene i znatno tačnije kartografirane njegove obale, kao nikad do tada. Cook je, između ostalog, izrađivao i mape svijeta. Otkrio je brojna ostrva a također je dokazao da ne postoji Terra Australis, te da brodovima njegovog vremena ne može proći kroz Sjeverozapadni prolaz. Poznato je i to da je Cook bio jedan od prvih kapetana koji se služio iskustvima svojih prethodnika da bi preduprijedio bolesti kao što je skorbut i da bi podigao nivo zdravlja posade. Također je održavao strogu higijenu na svojim brodovima. Smrtno je stradao na svom trećem putovanju tokom sukoba s domorocima na Havajima.
Biografija Cookovo rođenje zabilježeno je u župnom registru sv. Cuthberta u Yorkshireu s upisom "27. oktobar 1728, sin nadničara Jamesa Cooka i njegove supruge Grace". Cook je bio jedno od osmoro djece u porodici. Na teret troškova poslodavca njegovog oca, Thomasa Skottowea, Cook je pohađao seosku školu u Great Aytonu. Tamo je naučio čitati, računati i pisati. Sa 17 godina, po želji njegovog oca, postao je učenik u prodavnici mješovite robe kvekera Johna Walkera, koji mu je postao jedna vrsta mentora. Preko kvekerskih kontakata, došao je u doticaj sa moreplovcima, ali pri tom nikad nije i sam postao kveker.
Mornar Njegova mornarička karijera počela je kada je imao 18 godina, kao mornar na brodovima koji su prevozili ugalj između gradova Newcastle upon Tyne i Londona, a živio je u gradiću Whitby. Cookove vještine pomogle su mu brzo napredovanje. Sredinom 1755. zbog finansijskih poteškoća prešao je u Kraljevsku mornaricu, gdje je služio kao podoficir (master’s mate) na brodu HMS Eagle. Tek mu je službovanje za englesku krunu omogućilo znatnije društveno napredovanje u karijeri.
Oficir mini|Cookova mapa Newfoundlanda, napravljena po nalogu tadašnjeg guvernera Pallisera, verzija objavljena 1775.
James Cook je svoje prvo manje zapovjedništvo dobio 5. aprila 1756. a naredne 1757. godine položio je ispit za funkciju Master (komandant broda). Između 1755. i 1758. služio je u funkciji narednika na brodu HMS Eagle pod zapovjedništvom Hugha Pallisera. Svoj izuzetni talent u kartografiji iskazao je 1758. pri istraživanju i mjerenju rijeke Saint Lawrence (prije opsade Québeca), kao i pri istraživanju Newfoundlanda i drugih dijelova istočne obale Kanade tokom Sedmogodišnjeg rata (1756–1763).
Cookove mape pomogle su britanskim vojnim jedinicama pod zapovjedništvom generala Jamesa Wolfea u septembru 1759. da ostvare odlučujuću pobjedu nad Francuzima kod grada Québeca. Od 1764. do kraja 1767. nastavio je svoj rad na kartografiranju i premjeravanju pod Palliserovim patronatom, koji je u međuvremenu imenovan na mjesto guvernera Newfoundlanda, nakon čega je Cook dobio zapovjedništvo nad malom škunom Grenville. Njom je više puta preplovio Atlantski okean, i to izuzetno brzo, čime je potvrdio svoj kvalitet moreplovca. Tokom zimskog perioda bio je po nalogu Admiraliteta u Engleskoj angažiran na izradi nautičkih mapa i priručnika za jedrenje, baziranih na njegovim mjerenjima tokom ljeta. Njegova reputacija kapetana i kartografa donijela mu je 25. maja 1768. čin poručnika, kao i imenovanje za vođu čuvenog "pacifičkog putovanja" za koje su se "borili" mnogi njegovi rivali poput Alexandera Dalrymplea, kasnije imenovanog za prvog hidrografa Admiraliteta.
Prvo putovanje thumb|180px|lijevo|Replika broda Endeavour (klasa brodova Whitby Cats) Ovu ekspediciju iniciralo je Kraljevsko društvo kojim je predsjedavao astronom James Douglas (lord Morton), u okvirima međunarodne kampanje mjerenja prilikom tranzita planete Venere ispred Sunčevog diska 3. juna 1769. što je bilo vidljivo sa ostrva Tahitija. Ovaj veliki astronomski projekat imao je za cilj procjenu udaljenosti Zemlje i Sunca, te tako na osnovu trećeg Keplerovog zakona i izračun udaljenosti svih drugih planeta u Sunčevom sistemu.
Cookov zadatak bio je prvenstveno da veći broj naučnika (između ostalih astronoma Charlesa Greena) zajedno sa njihovim instrumentima na siguran način odvede do Tahitija i vrati natrag. Za takav poduhvat bio mu je potreban prostrani brod sa dosta niskim gazom. Admiralitet mu je dodijelio 340 tona težak transporter uglja Earl of Pembroke, koji je za tu priliku preuređen te nazvan Endeavour. Brod je sa 94 putnika i članova posade zaplovio 26. augusta 1768. godine, noseći hrane i potrepština za 18 mjeseci, a brod je bio naoružan sa 10 topova.
thumb|Karta prvog Cookovog putovanja, 1768–1771. Osim toga, James Cook dobio je i jednu tajnu zapovijed, koju je morao otvoriti tek nakon što ispuni prvi dio svog putovanja (posmatranje tranzita Venere). Taj zadatak bio je istraživanje okeana južno od 40. stepena južne geografske širine i pokušaj da se pronađe ogromni "južni kontinent" (odnosno "veliko južno kopno", Terra Australis incognita), čije postojanje su pretpostavili neki kartografi, idući od teze da u tom području mora postojati određeni "protivteg" velikim kopnenim masama na sjevernoj hemisferi. Također, Admiralitet je znao za postojanje Torresovog prolaza kod Nove Gvineje, iako su njegov tačan položaj krili Španci, ali do tada niti jedan engleski brod to nije mogao potvrditi.
Učešće u ovoj ekspediciji uzeo je i 25-togodišnji naučnik Joseph Banks o vlastitom trošku (u približnom iznosu koliko je uložila i Engleska), prvenstveno u cilju sakupljanja i istraživanja uzoraka biljaka. Za taj projekat Banks je organizirao grupu od deset osoba, istraživača među kojima su bili švedski botaničar Daniel Solander, koji je također bio član Kraljevskog društva kao i Banks. Nakon trosedmičnog zaustavljanja u Rio de Janeiru, gdje je brod dopunjen i popravljen, Cook je početkom decembra nastavio putovanje i početkom januara 1769. došao do zaliva dobrog uspjeha u prolazu Le Maire (Ognjena zemlja). Krajem januara Endeavour je uspješno zaobišao rt Horn te došao do 60. stepena južne geografske širine, što je bila najjužnija tačka tog putovanja. Sredinom aprila došli do Tahitija, Endeavour je usidren u zaliv Matavai, a posada je počela s izgradnjom utvrde Venera. Početkom maja opservatorij je bio spreman za upotrebu, a Tahiti je u međuvremenu detaljno istražen.
Nakon uspješno obavljene misije promatranja Venere (u posljednjim trenucima Cook je morao tražiti ukradeni instrument) napustili su Tahiti sredinom jula zajedno sa jednim domorodačkim vodičem, Tupaia. Zatim se Cook uputio pokraj ostrva Tetiaroa, Moorea, Huahine, Bora Bora i Raiatea da bi sredinom augusta napustio Društvena ostrva ploveći prema jugu. Početkom oktobra ugledao je Novi Zeland u potrazi za zemljom koju je Holanđanin Abel Tasman stotinjak godina ranije nacrtao u pomorske karte, označavajući je tek sa nekoliko zareza i tačaka. Cook je zemlju kartografirao tokom šestomjesečnog perioda, a tada je i otkrio i današnji Cookov prolaz, po čemu je zaključio da je Novi Zeland sastavljen iz dva ostva.
Posada Endeavoura, kao prvi Evropljani uopće, iskrcali su se 29. aprila 1770. na istočnu obalu Nove Holandije, kako su Australiju nazvali njeni otkrivači. Mjesto iskrcavanja nazvali su zaliv Botany, zbog brojnih novootkrivenih biljaka koje su tamo našli. Osam dana kasnije otplovili su 3.200 km sjevernije duž obalne linije i pri tom prikupili brojne nove kartografske informacije. Dana 11. juna Endeavour je došao do rta Tribulation i grebena Endeavour, koji je sastavno dio Velikog koralnog grebena, te su se gotovo nasukali. Tokom radova na popravkama koji su trajali ukupno šest sedmica, Banks je posmatrao ogromne zečeve koje su domoroci nazivali kengurima. Zatim je Cook nastavio putovanje, te je sredinom augusta pronašao Cookov prolaz kroz Veliki koralni greben pa je konačno mogao slobodno zaploviti prema sjeveru.
mini|lijevo|Rute Cookovih putovanja: crveno = 1. putovanje, zeleno = 2. putovanje, plavo = 3. putovanje, plava isprekidana linija = Ruta njegove posade, nakon njegove smrti
Tri nedjelje kasnije ponovno je ugledao obalu te je novoj zemlji dao naziv Novi Južni Vels, prije nego što je prošao kroz prolaz Endeavour (najjužniji dio Torresovog prolaza) prema zapadu čime je ustanovio da su Nova Holandija i Nova Gvineja međusobno odvojena ostrva, istovremeno proglašavajući istočnu obalu Nove Holandije posjedom engleske krune. Dana 10. oktobra dospio je do Batavije, tada poznata kao Holandska istočna Indija, gdje je brod tokom tri nedjelje u potpunosti popravljen. U tom periodu sedam mornara je umrlo zbog raznih oboljenja povezanih sa dijarejom, a mnogi drugi, uključujući astronoma Greena, preminuli su od posljedica dizenterije i drugih bolesti tokom daljnjeg putovanja, prije nego što je HMS Endeavour sredinom marta 1771. doplovio do Cape Towna gdje je ostao oko mjesec dana, te su se tamo mnogi oboljeli postepeno oporavili.
Dana 13. juli 1771. Cook je nakon trogodišnjeg ekspedicijskog putovanja ponovo došao na englesko tlo, a tri dana kasnije HMS Endeavour je usidren u londonskom Woolwichu. Dana 14. augusta 1771. Prvi lord Admiraliteta John Montagu, vojvoda od Sandwicha predstavio je Cooka kralju Đorđu III, koji ga je lično proglasio Commanderom (što odgovara današnjem rangu kapetana fregate).
Drugo putovanje Nakon Cookovog povratka u Englesku, njegove zabilješke sa putovanja nisu objavljene zbog nedovoljnog "literarnog kvaliteta". Objavljivanje je uslijedilo tek 1863. godine. Do tada, objavljena je verzija libretiste i romanopisca Johna Hawkeswortha, koji je za svoj rad koristio Cookove i Banksove dnevnike, ali je u njih unio grube netačnosti i neobjektivne zabilješke. Dalrymple, koji je vjerovao da je u svom dvotomnom djelu Terra Australis logično i nedvosmisleno dokazao njeno postojanje, kritizirao je Cooka na osnovu Hawkesworthovog pisanja i svoj pretpostavljeni južni kontinent "pomaknuo" u područja "koja Cook nije dovoljno istražio".
thumb|desno|180px|Brodovi Resolution i Adventure u zalivu Matavai na Tahitiju, tokom njegovog drugog putovanja. Na osnovu vrlo kvalitetnog materijala za pomorske karte dobijenog iz Cookovog prvog putovanja, Admiralitet je bio "zatrpan" zahtjevima brojnih naučnika koji su tražili učešće u narednom sličnom Cookovom putovanju, a istovremeno Dalrymple se i dalje držao svojih kritika Cookovog istraživanja, pa su zbog toga pripremljena još dva nova kvalitetna broda, preuređena za namjene prekookeanske plovidbe, a nazvani su Resolution i HMS Adventure. Ponovno su to bili teretni brodovi iz Whitbyja. Brod iz Cookovog prvog putovanja, Endeavor, više nije bio za upotrebu. Joseph Banks opet je tražio da učestvuje na ekspediciji, ali za svoju radnu grupu i planirane kolekcije i pronalaske tražio potpuno preuređenje broda, da je Admiralitet to odbio, jer je nakon probne vožnje broda Resolution zaključeno da bi takvo traženo preuređenje broda u znatnoj mjeri umanjilo njegove navigacijske sposobnosti. Umjesto Banksa, na njegovo mjesto došli su Prusi Johann Reinhold Forster i njegov sin Georg. Pored toga, klasistički slikar William Hodges i dva astronoma (na svakom brodu po jedan), bili su uključeni u nadgledanje brodskog vremena. Kako su Cookove mjere za suzbijanje skorbuta bile uspješne, dodatno su eksperimentirali na sljedeći način: osim kiselog kupusa i sladi ponijeli su još žele od mrkve i kondenzat piva.