mini|desno|180px|Rodna kuća Ive Andrića 180px|mini|desno|Spomenik Ivi Andriću na Andrićevom vencu u Beogradu 180px|mini|desno|Spomenik Ivi Andriću u Grazu 180px|mini|desno|Nadgrobna ploča Ive Andrića u Beogradu Ivo Andrić (Travnik, 9. oktobar 1892 – Beograd, 13. mart 1975) bio je jugoslavenski, bosanskohercegovački, hrvatski i srpskiDujmović-Markusi, Rossetti-Bazdan: Književni vremeplov 4, Profil, Zagreb, 2010. književnik i diplomat, te ambasador Kraljevine Jugoslavije u Nacističkoj Njemačkoj od 1939. do 1941. Rođen je u Docu na Lašvi kod Travnika, a porodica mu je porijeklom iz Sarajeva. Dobitnik je Nobelove nagrade za književnost 1961. za "kompletno književno djelo o historiji jednog naroda", s romanom Na Drini ćuprija (1945) kao vrhuncem tog djela.
Biografija Djetinjstvo Ivo Andrić rođen je 9. ili 10. oktobra 1892. u Docu na Lašvi (tada Austro-Ugarska). Andrićevi roditelji Antun i Katarina (rođ. Pejić), su živjeli u Sarajevu i potječu iz hrvatskih katoličkih porodica. Antun Andrić (1863-1896) se rodio u Sarajevu kao osmo od jedanestero djece. Po zanimanju je bio sudski službenik, porijeklom iz porodice, po porodičnom predanju Andrićevih, koja je izrađivala kafene mlinove i oženio se s Katarinom Pejić (1869-) 3. septembra 1888. u Katedrali Srca Isusova u Sarajevu. Katarina je bila jedino dijete, od petero, koja je preživjela.
Razlozi zašto se Ivo rodio u Travniku nisu poznati. Postoji nekoliko verzija, zašto je Katarina sama posjetila svoju rodbinu u Travniku, poznanike i vjenčane kumove. U Matičnoj knjizi rođenih 1892. crkve Svetog Ivana Krstitelja u Travniku, pod rednim brojem 70, piše "da je 9. oktobra 1892. rođen Ivan, sin Antuna Andrića, podvornika i Katarine Andrić, rođene Pejić". Kada je imao četiri godine, otac mu je umro u Banjoj Luci od tuberkuloze.
Osnovna škola Majka ga zbog siromaštva 1894. odvodi kod muževe sestre Ane i njenog muža Jana Matkovczika (ponegdje i Ivan Matkovšik) u Višegrad. Otac mu je i dalje radio u Banjoj Luci, te kako nije pomagao Katarinu, ona se odlučila da Ivu odvede kod njegove tetke, koja je živjela nadprosječno dobro. U Višegradu završava osnovnu školu. Jan Matkovczik je bio porijeklom Poljak i radio je u graničnoj žandarmeriji kao komandir stanice. Kuća im je bila na lijevoj obali Drine, a Andrićeva osnovna škola na desnoj, tako da je Ivo prelazio most na Drini i drugi maleni drveni most preko Rzava odlazeći u školu.
Gimnazija Nakon završene osnovne škole se vraća majci u Sarajevo, gdje 1903. upisuje Veliku gimnaziju (danas Prva gimnazija u Sarajevu). Tada počinje pisati poeziju i 1911. u časopisu Bosanska vila objavljuje svoju prvu pjesmu U sumrak.
Kao gimnazijalac, Andrić je vatreni pobornik integralnog jugoslavenstva, pripadnik je naprednog nacionalističkog pokreta Mlada Bosna i strastveni borac za oslobođenje južnoslovenskih naroda od Austro-Ugarske.
Studij U oktobru 1912, dobija stipendiju hrvatskog kulturno-prosvjetnog društva Napredak, te upisuje studij na Mudroslovnom fakultetu Kraljevskog univerziteta u Zagrebu. U tom vremenu na njega utiču djela pisca Antuna Gustava Matoša. Sljedeće godine prelazi u Beč, gdje posjećuje predavanja iz historije, filozofije i književnosti. Zbog slabog zdravstvenog stanja, uz pomoć gimnazijskog profesora Tugomira Alaupovića, prelazi 1914. na Filozofski fakultet Jagelonskog univerziteta u Krakowu, gdje uči poljski jezik. Objavljuje šest refleksivnih pjesmama u prozi (Lanjska pjesma, Strofe u noći, Tama, Potonulo, Jadni nemir i Noć crvenih zvijezda) u antologiji Društva hrvatskih književnika, Hrvatska mlada lirika.Članak o Hrvatska mladoj lirici na web stranici Hrvatski plus
U zborniku Hrvatska mlada lirika, urednik Andrića predstavlja riječima: U njegovim prvim pjesmama veoma je teško bilo naslutiti pjesnika blisko vezanog za jednu sredinu sa specifičnim mentalitetom, kao što bi u njima bilo teško naći i nešto bitno od onoga što su u oblasti poezije već bili donijeli Šantić i Dučić
Prvi svjetski rat Početkom Prvog svjetskog rata, vraća se iz Krakova. Za vrijeme boravka u Splitu u julu 1914, hapsi ga policija i zatvara u tamnicu, najprije u Šibeniku, a zatim u Mariboru, gdje ostaje sve do marta 1915. Nakon izlaska iz tamnice, policija ga interira u Ovčarevo i Zenicu, gdje ostaje sve do 1917. Zbog bolesti pluća, odlazi na liječenje u Zagreb u Bolnicu Milosrdnih sestara, gdje upoznaje pjesnika i dramatičara Ivu Vojnovića, s kojim dočekuje amnestiju i uključuje se u pripreme prvog broja časopisa Književni jug. Istovremeno priprema svoju knjigu stihova u prozi s predgovorom Nika Bartulovića, kojoj daje ime Ex Ponto i objavljuje je 1918. u Zagrebu.
U Zagrebu ga zatiče slom Austro-Ugarske, a potom i ujedinjenje i stvaranje Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca. U danima koji neposredno prethode formalnom ujedinjenju, Andrić u tekstu Nezvani neka šute objavljenom u zagrebačkim Novostima, oštro odgovara na prve simptome nesloge u državi, koja još nije ni stvorena i poziva na jedinstvo i razum.
Diplomatija Početkom oktobra 1919, uz pomoć Tugomira Alaupovića, počinje raditi kao kao činovnik u Ministarstvu vjera u Beogradu. Upoznaje druge književnike i druži se sa Crnjanskim, Vinaverom, Pandurovićem, Sibetom Miličićem i drugim piscima, koji se okupljaju oko kafane "Moskva". Uskoro počinje njegova diplomatska karijera, dobijanjem službe u ambasadi u Vatikanu. Iste godine, zagrebački izdavač Kugli objavljuje novu zbirku pjesama u prozi Nemiri, a izdavač S. B. Cvijanović iz Beograda štampa pripovijetku Put Alije Đerzeleza. Na jesen 1921, Andrić je postavljen za činovnika u Generalnom konzulatu Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca u Bukureštu, a iste godine započinje saradnju sa Srpskim književnim glasnikom objavljujući u broju 8, priču Ćorkan i Švabica, koja se može smatrati njegovim početkom okretanja tematici o Višegradu. Već 1922. prelazi u Konzulat u Trstu i objavljuje još dvije pripovijetke Za logorovanja i Žena od slonove kosti, ciklus pjesama Šta sanjam i šta mi se događa i nekoliko književnih prikaza, a početkom 1923. on je vicekonzul u Grazu.
Doktorat Zbog nezavršenog studija i opasnosti da izgubi posao u Ministarstvu, upisuje u jesen 1923. Filozofski fakultet u Grazu, a u junu 1924. brani doktorsku disertaciju pod nazivom Razvoj duhovnog života u Bosni pod uticajem turske vladavine (njem: Die Entwicklung des geistigen Lebens in Bosnien unter der Einwirkung der türkischen Herrschaft) Band 1, Band 2. (Doktorska disertacija Ive Andrića na austrijskom portalu ALO) Andrićeva doktorska disertacija, objavljena je u prijevodu 1982, u prvom broju časopisa Sveske Zadužbine Ive Andrića. Iste godine objavljuje nekoliko značajnih pripovijetki, koje se ubrajaju u njegova najpoznatija djela: Mustafa Madžar, Ljubav u kasabi, U musafirhani i Dan u Rimu.
Povratak u diplomatiju 15. septembra 1924. vraća se u diplomatsku službu i krajem godine prelazi u Beograd u Političko odjeljenje Ministarstva inostranih poslova. Godine 1925. pojavljuje se Andrićeva prva zbirka pripovijetki u izdanju Srpske književne zadruge u koju, pored nekih već objavljenih u časopisima, ulaze i nove – U zindanu i Rzavski bregovi. Na prijedlog Bogdana Popovića i Slobodana Jovanovića, 18. februara 1926, Ivo Andrić biva primljen za dopisnog člana Srpske akademije nauka i umetnosti, a iste godine u Srpskom književnom glasniku objavljuje pripovijetke Mara milosnica i Čudo u Olovu. Učestvuje u osnivanju Srpskog PEN kluba, 25. februara 1925. U oktobru 1926, postavljen je za vicekonzula Generalnog konzulata Kraljevine Jugoslavije u Marseilleu, a sljedeće godine tri mjeseca radi u Generalnom konzulatu u Parizu. To vrijeme Andrić koristi za proučavanje historijske građe o Bosni, s početka 19. vijeka i čitajući korespondenciju Pierre Davida, francuskog konzula u Travniku, koju će kasnije upotrijebiti u svojim romanima o Travniku. Na proljeće 1928. premješten je za vicekonzula u Ambasadi u Madridu. Te godine objavljuje priče Olujaci, Ispovijedi i Most na Žepi. Sredinom sljedeće godine prelazi u Brisel, na mjesto sekretara poslanstva, a u Srpskom književnom glasniku pojavljuje se njegov esej Goja. Ubrzo, 1930. u Ženevi, počinje da radi kao sekretar stalne delegacije Kraljevine Jugoslavije pri Društvu naroda. Te godine objavljuje esej o Simonu Bolivaru, priču Kod kazana i tekst Učitelj Ljubomir. U Beogradu, sljedeće godine, izlazi i druga knjiga pripovijetki kod Srpske književne zadruge u kojoj se, pored priča ranije objavljenih u časopisima, prvi put u cjelini štampaju Anikina vremena, a u kalendaru-almanahu sarajevske Prosvjete pojavljuje se putopis Portugal, zelena zemlja.
Godine 1932, Andrić objavljuje pripovijetke Smrt u Sinanovoj tekiji, Na lađi i zapis Leteći nad morem. U martu 1933. vraća se u Beograd kao savjetnik u Ministarstvu inostranih poslova. Te godine objavljuje pripovijetku Napast i nekoliko zapisa. Postaje urednik Srpskog književnog glasnika i u njemu objavljuje pripovijetke Olujaci, Žeđ i prvi dio triptiha Jelena, žena koje nema. Godine 1935, štampa pripovijetke Bajron u Sintri, Deca, esej Razgovor s Gojom i jedan od svojih značajnijih književno-historijskih tekstova - Njegoš kao tragični junak kosovske misli.
Godine 1936, Srpska književna zadruga štampa drugu knjigu Andrićevih pripovijetki koja, među onim koje su objavljivane u časopisima, sadrži još i priče Mila i prelac i Svadba. Andrićeva diplomatska karijera ide uzlaznom putanjom i on novembra 1937. biva imenovan za pomoćnika ministra inostranih poslova Kraljevine Jugoslavije. Te godine dobija i visoka državna odlikovanja Poljske i Francuske: Orden velikog komandira obnovljene Poljske i Orden velikog oficira Legije časti. Andrić tokom ove godine objavljuje priče Trup i Likovi, a iste godine u Beču, prikupljajući građu o konzulskim vremenima u Travniku, u Državnom arhivu proučava izveštaje austrijskih konzula u Travniku od 1808-17. Početkom 1938. pojavljuje se prva monografija o Andriću iz pera prevodica, esejiste dr. Nikole Mirkovića. Dana 16. februara postaje pravi član Srpske akademije nauka i umjetnosti (SANU).
Drugi svjetski rat
Vrhunac diplomateke karijere Ive Andrića je imenovanje za opunomoćenog ministra i izvanrednog poslanika Kraljevine Jugoslavije u Berlinu 1. aprila 1939. godine. Andrić stiže u Berlin 12. aprila, a 19. aprila predaje akreditive kancelaru Trećeg rajha - Adolfu Hitleru. 1. septembra 1940. objavljuje pripovjetku Čaša, zapise Staze i Vino u 61. knjizi Srpskog književnog glasnika. U rano proljeće 1941. Andrić nadležnima u Beogradu nudi ostavku: Njegov prijedlog nije prihvaćen i 25. marta u Beču, kao zvanični predstavnik Jugoslavije prisustvuje potpisivanju Trojnog pakta. Dan poslije bombardovanja Beograda, 7. aprila, Andrić s osobljem Poslanstva napušta Berlin. Odbija ponudu njemačkih vlasti da ide u bezbjedniju Švicarsku, ali bez ostalih članova Ambasade i njihovih porodica, te bira povratak u okupirani Beograd. U novembru je penzionisan, ali odbija da prima penziju. Živi povučeno u Prizrenskoj ulici, kao podstanar kod advokata Brane Milenkovića. Odbija da potpiše Apel srpskom narodu, kojim se osuđuje otpor okupatoru. Odbija, također, da Srpska književna zadruga, za vrijeme dok narod pati i strada, objavljuje njegove pripovjetke. Tih godina piše prvo Travničku hroniku, a krajem 1944. okončava i Na Drini ćupriju.
Roman Na Drini ćuprija izlazi iz štampe 10. marta 1945, te se smatra prvim domaćim romanom objavljenim u oslobođenoj Jugoslaviji. Travničku hroniku objavit će u Beogradu nekoliko mjeseci po završetku rata, a koncem 1945. u Sarajevu izlazi i roman Gospođica.
Rad u SFRJ