Australija (), zvanično Komonvelt Australija (), suverena je zemlja koja obuhvata kopno australijskog kontinenta, ostrva Tasmanija i brojnih manjih ostrva. Najveća je zemlja Okeanije i šesta po veličini zemlja na svijetu po ukupnoj površini. Glavni grad Australije je Canberra, a njen najveći grad je Sydney. Drugi veći gradovi su Melbourne, Brisbane, Perth i Adelaide. Na sjeveru se, preko mora, graniči sa Indonezijom, Papua Novom Gvinejom i Istočnim Timorom i na jugoistoku sa Novim Zelandom. Australija je država na krajnjem jugu naše planete, država kengura i koala, Aboridžina i evropskih doseljenika. Ime Australija potiče od naziva terra australis, što znači južna zemlja.
Historija mini|lijevo|180px|James Cook, prvi Evropljanin koji je došao do istočne obale Australije. U starom i srednjem vijeku u Evropi se pretpostavljalo da u južnim morima postoji kopno koje su srednjovjekovni geografi nazivali "nepoznata južna zemlja", na latinskom Terra australia incognita, pa otuda i naziv Australija.
Australija je udaljena i izolovana od ostalih kontinenata. U odnosu na Evropu, Australija se nalazi na suprotnoj strani Zemljine lopte, pa je za nju najudaljeniji dio svijeta - plovidbenim putem preko Sueca udaljena je od Evrope 20.000 km.
Prvi Evropljani koji su doprli do Australije bili su Portugalci i Španci krajem 16. vijeka. Djelimična istraživanja njenih obala obavio je holandski moreplovac Tasman u 17. vijeku, po kojem i ostrvo Tasmanija dobilo naziv. Ali, Holanđani se, imajući veliku koloniju Indoneziju, nisu interesovali za iskorištavanje ove nove zemlje.
Godine 1770. engleski moreplovac James Cook ispitao je obale Australije i proglasio je posjedom Velike Britanije.
Ubrzo poslije istraživanja Jamesa Cooka, u blizini današnjeg grada Sydneya osnovano je prvo naselje, u koje su upućivani kažnjenici iz Velike Britanije. Vremenom su počela da se osnivaju i naselja slobodnog stanovništva - od osuđenika koji su odslužili kazne, od stražare i oficira koji su završili službu i od drugih doseljenika iz Evrope, uglavnom Britanaca. Prvi doseljenici počeli su da se bave stočarstvom, koje ne zahtijeva mnogo radne snage već samo prostrane pašnjake. Za merino ovce, koje su dovezene iz Španije, prostrane stepe pokazale su se izvanredno pogodnim.
Geografija mini|Uluru mini|Klimatske zone u Australiji mini|Koala s mladim - jedan od najprepoznatiljivijih simbola Australije u svijetu. mini|Vinarija mini|Crveni kengur Australija je jednostavne geološke građe i geotektonskog sklopa. Najveći dio kontinenta izgrađen je od veoma starih paleozojskih škriljaca, granita i gnajsa. Obale su slabo razuđene i najvećim dijelom su teško pristupačne.
Najteži je pristup sjeveroistočnoj obali, pored koje se nalazi Veliki greben (Great Barriere Reef - kojeg čine mnogi koralni sprudovi), dug 2.000 km. U reljefu se ističu tri regije. Na istoku kontinenta su gromadne planine Australijski Kordiljeri (Australijske Alpe, Plave planine i druge), koji se strmo spuštaju u niže i uže primorje uz obalu Tihog okeana, a blago prema zapadu. U središnjem dijelu kontinenta je Velika australijska nizija, koja oko jezera Er prelazi u depresiju. U zapadnom dijelu je Zapadnoaustralijska visoravan, visine 300–500 m, sa koje se mjestimično izdižu gromadne planine.
Vode Australija, iako zahvata površinu od 7,6 miliona kvadratnih kilometara nema nijedan veći tok. Sve njene rijeke su siromašne vodom, tako da i one najveće povremeno presuše, što je posljedica klime kontinenta. Tri petine Australije godišnje dobija manje od 250 mm padavina. Najveća rijeka Australije je Murray. Ona prima samo dvije veće pritoke. Darling i Murrumbidgee. Rijeka Murray odvodnjava istočno planinsko područje. U vrijeme velikih suša Murray i njene pritoke gotovo potpuno presuše. One se preobrate u mnogobrojna jezera iz kojih se voda pretače iz viših u niža. Neka od ovih jezera, međutim, nisu međusobno ni povezana.
Drugo veće hidrografsko čvorište čini jezero Eyre. Prema jezeru iz Velikog razvodnog gorja dotječe više slabijih tokova koji u sušnom periodu presušuju. Još jedino prema zalivu Karpentarija, sa juga i jugoistoka, dotječe nekoliko slabijih, malih rijeka. U unutrašnjosti Australije, u vrijeme rijetkih pljuskovitih kiša, povremeno se vodom ispune korita, koja se nazivaju krikovi. Međutim, ovi tokovi se održe kratko vrijeme, samo nekoliko dana.
U Australiji ima više jezera. Najveća su: Eyre, Torensovo i Gardnerovo. Jezera su, međutim, slana, te im je privredni značaj mali. Nasuprot tome, Australija ima velike zalihe podzemnih voda. One se nalaze u unutrašnjosti kontinenta, leže blizu Zemljine površine i lahko se iskorištavaju. Njime se podmiruju sve potrebe zemlje.
Klima Australija se nalazi u suptropskom i tropskom pojasu. Krajnji sjeverni dio kontinenta ima izrazitu tropsku klimu. To su prostori kontinuirano visokih temperatura i obilnih kiša. Vjetrovi koji imaju obilježja monsuna donose sjevernim obalama oko 2.000 mm padavina. Veoma su topli i sušni predjeli koji čine prelaznu zonu od vlažnog sjevernog primorja prema središnjim pustinjskim predjelima Australije. U ovim krajevima količina padavina rijetko gdje doseže 500 mm, a temperature zraka su mnogo više od onih u primorju.
Veliko prostranstvo centralne Australije ima veoma toplu i sušnu klimu. Rubni predjeli oko središnjih kotlina godišnje dobijaju između 250 i 500 mm kiše. Kotline, međutim, dobijaju manje od 250 mm padavina. Zbog toga su u kotlinama nastale pustinje i polupustinje. Istočno i jugoistočno primorje je klimatski mnogo povoljnije. Ovi predjeli, s izuzetkom krajnjeg sjevernog primorja, imaju blagu suptropsku klimu sa dosta padavina. Južno primorje, iako pripada suptropskom klimatskom pojasu, predstavlja sušnu pokrajinu u kojoj rijetko gdje godišnja količina padavina doseže 500 mm. Krajnji jugozapadni priobalni pojas ima sredozemnu klimu sa kišnim i toplim zimama i veoma sušnim ljetima. Zapadne obale su tople i jako sušne.
Australija je neprekidno izložena utjecajima snažnih vjetrova. Istočne obale često pogađaju snažni, orkanski vjetrovi koji ponekad opustoše priobalne prostore. Južne i jugoistočne obale na udaru su olujnih vjetrova koji pušu s okeana prema kopnu. Iz unutrašnjosti kontinenta u pravcu istočnih obala pušu topli i suhi vjetrovi. Oni za kratko vrijeme nanesu velike štete poljoprivredi, a ponekad ih prate požari velikih razmjera.
Članak: Sezona požara u Australiji 2019-2020
Flora i fauna Živi svijet Australije je veoma bujan. Oko 75% svih biljnih vrsta su endemi. Do dolaska Evropljana na tlu Australije nisu rasle biljke koje danas čine osnovu poljoprivredne proizvodnje, a nisu živjele ni životinje koje sada nazivamo domaćim.
Prirodni biljni pokrov sjevernog primorja uglavnom čine razne vrste palmi. U klimatski povoljnim centralnim dijelovima kontinenta ranije prirodne travne oblasti zamijenjene su vještački odnjegovanim pašnjacima. Uz trave, ovdje rastu eukaliptus, kauzuarine i akacije. Na nižim planinskim pristrancima su travne oblasti slične stepama, a na višim grmolika vegetacija i prave stepe. Jugozapadno primorje ima endemičnu suptropsku vegetaciju.
U Australiji živi mnoštvo životinja koje su na drugim kontinentima davno izumrle. Takvi su, naprimjer, sisarski torbari, kojih ima oko 230 vrsta (kenguri, torbar-medvjed, torbar-jazavac, torbar-vuk, koala i drugi) zatim kljunari, sisari koji se legu iz jaja.
Politika Australija je ustavna monarhija sa parlamentarnim sistemom vlasti. Kraljica Elizabeta II je australijski monarh, a njena uloga se razlikuje od pozicije koju ima u ostalim krunskim zemljama Komonvelta. Na saveznom nivou kraljicu predstavlja generalni guverner Australije, dok se guverneri nižeg ranga nalaze na čelu država članica. Iako ustav daje široka ovlaštenja generalnom guverneru, on ih koristi samo uz preporuku premijera. Najpoznatiji slučaj upotrebe ovih ovlaštenja mimo saglasnosti premijera bilo je raspuštanje Vitlamove vlade tokom ustavne krize iz 1975.
Sistem podjele vlasti u Australiji čine:
Zakonodavna vlast: Parlament Australije, koji čine kraljica, Senat i Predstavnički dom; kraljicu predstavlja generalni guverner Australije, čije moći su svedene na pristajanje na zakone. Izvršna vlast: Savezno izvršno vijeće, na čijem čelu se nalazi generalni guverner, kojeg "savjetuju" izvršni savjetnici; u praksi, oni koji stvarno savjetuju guvernera su premijer i državni ministri. Sudska vlast: Visoki sud Australije i drugi savezni sudovi. Usvajanjem Australijskog akta 1986, državni sudovi postali su formalno nezavisni od britanskog Sudskog komiteta Tajnog savjeta.
mini|desno|250px|Zgrada parlamenta Dvodomni parlament čine kraljica, Senat (gornji dom) sa 76 senatora, i Predstavnički dom (donji dom) sa 150 članova. Članovi donjeg doma biraju se na izborima, u okviru posebnih izbornih jedinica, elektorata, koji daju po jednog predstavnika. Broj delegata iz svake države određen je na osnovu broja stanovnika, pri čemu je svakoj državi zagarantovan minimum od pet predstavnika. U Senatu, svaku državu predstavlja 12 senatora, a teritorije (Australijsku Prijestoničku i Sjevernu) po dva. Izbori za oba doma održavaju se na svake tri godine; mandat senatora traje šest godina, pa se na svakim izborima bira polovina gornjeg doma, osim u slučaju dvostrukog raspuštanja. Stranka sa najvećim brojem predstavnika i Predstavničkom domu formira vladu, a njen lider postaje premijer.
Administrativna podjela
Australija se sastoji od šest saveznih država, tri teritorija na kopnu i sedam vanjskih teritorija. Njima upravlja federalna vlada u Canberri, a formalni suveren im je britanski monarh. Svaka savezna država i teritorija ima svoje zakonodavne organe (jednodomne u slučaju Sjeverne teritorije, Teritorije glavnog grada i Queenslanda, odnosno dvodomne u svim ostalim saveznim državama). Donji dom je poznat pod nazivom Zakonodavna Skupština (Skupštinski Dom u Južnoj Australiji i Tasmaniji), a gornji kao Zakonodavni Savjet. Šefovi vlada u svakoj saveznoj državi i teritoriji nazivaju se premijeri. Guverner predstavlja kraljicu u svakoj saveznoj državi, administrator u Sjevernoj teritoriji, a glavni guverner (federalni) stoluje u Teritoriji glavnog grada.
thumb|desno|250px|Administrativna podjela thumb|desno|250px|Vanjske teritorije Australije Savezna država / teritorija Glavni gradNovi Južni VelsSydneyQueenslandBrisbaneJužna AustralijaAdelaideTasmanijaHobartVictoriaMelbourneZapadna AustralijaPerthTeritorija australijskog glavnog gradaCanberraTeritorija Jervis BayCanberraSjeverna teritorijaDarwinOstrva Ashmore i CartierAustralijska antarktička teritorijaOstrvo NorfolkBožićno ostrvoKokosova ostrvaOstrva Koralnog moraOstrvo Heard i arhipelag McDonald
Privreda mini|desno|250px|Big Pit rudnik zlata Australija pripada razvijenim zemljama. Australci imaju visok životni, socijalni, zdravstveni i kulturni standard. Privredni razvoj zemlje prvenstveno je zasnovan na vlastitim prirodnim i ljudskim resursima.
Industrija Do Drugog svjetskog rata, Australija je bila poljoprivredna zemlja. Poslije investicija SAD-a i Ujedinjenog Kraljevstva dolazi i veći razvoj industrije te ostalih grana privrede. U industriji se ostvaruje više od 60% nacionalnog dohotka zemlje. Svoj industrijski razvoj Australija štiti visokim uvoznim taksama i carinom. Australija ima i dobro razvijenu obojenu i crnu metalurgiju, mašinsku i uopće tešku industriju. U novije vrijeme snažno su se razvile hemijska i petrohemijska industrija, mašinska, industrija saobraćajnih sredstava, građevinska. Razvijene su i prehrambena, tekstilna i kožarska industrija.
Rudarstvo