+NormandieNormaundie 125px|Zastava Normandijskog pokreta|border 100px|Grb Normandije uzrečica: Diex Aïe(normandijski: Neka nam Bog pomogne) 290px Službeni jezici francuski (kontinentalna Normandija) i engleski (ostrvska Normandija) Drugi dijalekti normandijski i jersejski Historijski glavni grad Rouen Suverenitet : Francuska ; Anglo-normandijska ostrva Površina - Ukupno - Kontinentalna Découvertes touristiques CAP BREIZH Les îles Anglo-Normandes 39.821 km2 Comité Régional de Tourisme de Normandie 30.627 km2 Stanovništvo - Ukupno (procjena 2005.) - Gustoća oko 3.300.000 stanovnikaoko 110 stan./km2
Normandija (francuski: Normandie, normandijski: Normaundie) je bivša država u Evropi i jedna od 18 administrativnih regija u Francuskoj. Nalazi se na obali La Manchea. Danas je ovo geografski i kulturni pojam obuhvata sadašnje departmane Seine-Maritime, Calvados, Manche te dio Orne i Eure u dvije francuske regije, te Kanalska ostrva kojima vlada britanski monarh koji ima titulu normandijskog vojvode. Važno je središte francuske poljoprivrede i intezivnog stočarstva.
Historija
Ranija historija mini|200x200piksel|Rolonov grob Ubrzo nakon stvaranja Normandije 911. godine, Dogovorom iz Saint-Clair-sur-Eptea između vikinga Rolona i Karla Jednostavnog na dijelu bivše Neustrije definiran verdenskim sporazumom, Normandijsko vojvodstvo je pripojilo zapadna područja: 924. središnju Normandiju (Bessin, Pays d'Auge i Hiémois), te 933. Cotentin i ostrva, današnja Kanalska ostrva. Ova ostrva su ostala pod britanskom krunom (Normandija i Engleska vladali su od 1066. do 1204.), dok je kontinentalni dio Normandije dobio francusku vlast od 1204. godine. Oko 1009. godine, bretanjska područja između Sélune i Couësnona su dodana Normandiji. Normandija je činila važno Normandijsko vojvodstvo u Francuskom kraljevstvu od 911. do 1204.
mini|desno|200px|Honfleur : stara luka, Calvados, Donja Normandija
Rolonov potomak Vilim Osvajač je 1066. godine osvojio Englesku te postao njen vladar pod imenom Vilim I., nakon bitke kod Hastingsa. Engleska je ostala vezana za Normandiju sve do 1204, kada je Filip August zauzeo područja Ivana Bez Zemlje po feudalnom zakonu kojim se osuđuje dijelo prisiljivanja na brak što je Ivan napravio ženidbom s Isabelom od Angoulêmea. Normandijskim osvajanjem Engleske je stvoren i razvijen anglonormandijski jezik kojim je pisana bogata anglo-normanska književnost i koja je imala veliki uticaj i na francusku književnost. Ovo je i razlog velikom broju posuđenica u engleskom jeziku koji su latinskog ili skandinavskog porijekla, što su ušli u jezik iz anglonormandijskog ili starofrancuskog.
Normani su posjedovali i upravljali i mnogim udaljenim područjima. Osnivali su brojna kraljevstva i kneževine širom Sredozemlja: Robert Guiscard i Roger od Hautevillea na Siciliji i južnoj Italiji. Robert Burdet je osnovao kneževinu u Španiji nakon što je preuzeo Tarragonu od muslimana. Bohemund od Taranta osnovao je Antiohijsku kneževinu u Antiohiji na području današnje Turske i Sirije.
Jean de Béthencourt je osvojio Kanarska ostrva 1402. godine. 1625. godine, Pierre Belain d'Esnambuc zauzeo je posjede Martinik, Gvadalupa, Sveti Kristofor i Marie-Galante.
Stogodišnji rat
Normandija je odigrala važnu ulogu u Stogodišnjem ratu (1337.-1453). Ovdje su se odvijale velike borbe između francuskog i engleskog kralja, a najviše su na to utjecali bogatstvo Normandije, te njena zajednička prošlost s Engleskom i geografska blizina Velike Britanije.
Stogodišnji rat na ovom području može se podijeliti na dva dijela: u prvom su napadi Engleza bili serijski, te su se sastojali od manjih invazija širom regije. U tom razdoblju moćni normandijski plemić Karlo Zli zbog svog šurovanja s Englezima izaziva građanski rat među Normanima. U drugom razdoblju prisutnost Engleza je puno veća, budući da su regiju držali pod okupacijom više od tri desetljeća (1417.-1450).
1420. godine, dogovorom iz Troyesa, engleski kralj je postao nasljednik Francuskog kraljevstva. Normandija je tada činila središnji dio engleske Francuske. Na kraju je francuski kralj Karlo Pobjednik osvojio bogatu pokrajinu i oprostio kolaboraciju s neprijateljem.
Poslije rata mini|200px|Normandijski narodni ples Poslije Stogodišnjeg rata, Normandija se brzo oporavila, te je slijedio veliki napredak u prvoj polovini 16. vijeka: na selima su se podizala velika imanja, a ovaj napredak je promijenio i izgled gradova, koji su preuzeli renesansni izgled. Poslije 1550. vjerski ratovi su uzdrmali napredak. Blizina Engleske, s kojom je Francuska ćesto bila u ratu između 1689. i 1815, učinila je Normandiju mjestom čestih sukoba.
Kolonisti iz Normandije (pogotovo iz Donje Normandije) su bili vrlo istaknuti u Novoj Francuskoj (Québec).
Upravno gledajući, kontinentalni dio Normandije je ostao kneževina u sklopu Francuskog kraljevstva sve do 1466. Područje je bilo podijeljeno na imanja (bailliages), koja su bila podijeljena na područja kojima su upravljali vikonti. Ovaj feudalni sistem je ukinut tek 1744. Kasnije je novi sistem oporezivanja podijelio Normandiju na dva, pa kasnije na tri područja: ona Rouena i Caena (1542.) i Alençona 1636. Ostrvski dio je ostao podijeljen na imanja Jersey i Guernesey.
Novija historija mini|200px|desno|Američko groblje u Colleville-sur-Meru, Calvados Prije Francuske revolucije, provincija Normandija je činila također, kao i brojne druge bivše provincije, vojno guvernerstvo, iznimku je činio Havre. Ova francuska provincija je 1790. podijeljena na pet departmana: Calvados, Manche, Orne, Eure i Seine-Inférieure, koja je kasnije postala Seine-Maritime. 1956. godine, prva tri departmana su okupljeni u Donju Normandiju, a zadnja dva u Gornju Normandiju. Od tad, ujedinjenje Normandije je česta tema regionalne politike.
Od 18. vijeka industrijalizacija i modernizacija poljoprivrede promijenili su privredu regije.
Normandija je teško razorena za vrijeme Drugog svjetskog rata i iskrcavanja. Brojni gradovi su uništeni u savezničkim bombardiranjima.
Geografija
Kontinentalna Normandija mini|desno|200px|Karta stare provincije Normandije
Normandija nije geografska jedinica, nego se sastoji od dva velika, vrlo različita, prirodna područja na sjeveru Francuske: pariskog bazena i armorikanskog masiva. Ova podjela ne odgovara podjeli na dvije normandijske regije. Geološka raznolikost se očituje na raznolikosti pejzaža, dok je klima umjerena i vlažna. U području postoji mnoštvo manjih različitih geografskih regija.
Geografski i geološki položaj je jako utjecao i na gradnju tradicionalnih normandijskih nastambi koje su građene od dostupnih materijala na određenom području. Građevine od hrasta sa slamnatim krovovima se mogu naći u regijama Pays de Caux i Pays d'Auge, ciglene kuće se mogu naći na istoku područja, kamene u Calvadosu i Orni, granitne na obali La Manchea itd.
Obala je također raznolika: od visokih grebena u Pays de Caux (Côte d'Albâtre) sa šljunčanim plažama do velikih pješčanih plaža u Calvadosu (Pays d'Auge i Bessin, Côte Fleurie, Côte de Nacre).
Anglo-normandijska ostrva mini|200px|desno|Karta Anglo-normandijskih ostrva iz almanaha Nouvelle Chronique de Jersey, 1891. godine Anglo-normandijske ili Kanalska ostrva naseljavali su Briti sve do vikinške invazije. Od 933. godine, ova ostrva su dio Normandijskog vojvodstva. Ponovno osvajanje francuskih područja na kraju Stogodišnjeg rata je zaustavljeno u Cherbourgu, te nije produženo na dvadesetak kilometara udaljena ostrva koji su time ostali u Normandijskom vojvodstvu. Britanski monarh i danas, uz ostale, nosi titulu normandijskog vojvode, te su time ostrva izravno vezana s britanskom krunom. Ova autonomna područja britanske krune su podijeljena u dva bailliagea (engleski: bailiwick, latinski: baillia) Jersey i Guernesey (engleski: Guernsey) na kojima se još čuvaju normandijski običaji i zakoni.
Naziv „anglo-normandijska ostrva” (francuski: îles Anglo-Normandes) je relativno nov u francuskom jeziku, stari Normandijci su te ostrva nazivali Kanalska ostrva (normandijski: Îles d'la Manche, francuski: Îles de la Manche), a kao takav naziv se zadržao i u engleskom jeziku (Channel Islands). Ova ostrva službeno ne čine ni dio Ujedinjenog Kraljevstva niti Evropske Unije.
Arhipelag Minquiers i Écréhou spadaju pod jersejski bailliage, dok ostrva Aurigny, Brecqhou, Sercq, Herm, Brecqhou, Burhou, Casquets, Ortac, Jéthou i Lihou spadaju pod guernesejski bailliage.
Područja Normandije mini|200px|desno|Chaumière dans le Lieuvin
Glavne prirodne i historijske regije (normandijske zemlje) su:
Avranchin Bessin Jersey Guernesey Bauptois bocage virois campagne d'Alençon campagne d'Argentan campagne de Caen campagne de Falaise campagne du Neubourg campagne de Saint-André (ili d'Évreux) Cotentin Domfrontais ili Passais Hiémois Lieuvin Mortainais pays d'Auge pays de Bray pays de Caux pays d'Houlme pays d'Ouche Roumois i Marais-Vernier Suisse normande (Normandijska Švicarska) Val de Saire Vexin normand
Rijeke i parkovi prirode
Glavne rijeke u Normandiji su Seine i njene pritoke Epte, Andelle, Eure i Risle. Također postoji i određeni broj rijeka koje se ulijevaju u more: Bresle, Touques, Dives, Orne, Vire, Sée, Sélune i Couesnon. Veules je najmanja takva rijeka u Francuskoj, koja se u more ulijeva u Veules-les-Rosesu, između Dieppe i Saint-Valery-en-Caux, u departmanu Seine-Maritime.
Regionalni parkovi prirode :
Parc naturel régional des Marais du Cotentin et du Bessin Parc naturel régional des Boucles de la Seine normande Parc naturel régional Normandie-Maine Parc naturel régional du Perche
Stanovništvo
U Normandiji živi oko 3,15 miliona stanovnika, dok je gustoća stanovništva oko 110 stanovnika po kvadratnom kilometru, što je blizu francuskom nacionalnom prosjeku. Na normandijskim ostrvima živi oko 150.000 stanovnika, a gustoća stanovništva je oko 780 st./km2.
Gradovi sa najvećim brojem stanovnika su (uključujući aglomerizaciju) :
Rouen (390.000 stan.), prefektura regije Gornja Normandija Le Havre (250.000 stan.) Caen (200.000 hab.), prefektura regije Donja Normandija i historijski glavni grad Cherbourg (90.000 stan.) Évreux (51.198 stan.) Dieppe (35.694 stan.) Saint-Hélier (29.400 stan.), glavni grad bailliagea Jersey. Alençon (28.935 stan.) Vernon (24.056 stan.) mini|desno|200px|Baignade à Deauville, Eugène Boudin, 1865. Lisieux (23.166 stan.) Fécamp (21.027 stan.) Saint-Lô (20.090 stan.) Louviers (18.328 stan.) Argentan (17.448 stan.) Flers (16.947 stan.) Saint-Pierre-Port (16.500 stan.), glavni grad bailliagea Guernesey Vire (16.069 stan.).
Ostali važniji gradovi: mini|200px|desno|Luka Honfleur Honfleur (15.933 stan.) Bayeux (14.961 stan.) Granville (12.688 stan.) 1999. godine Yvetot (10.770 stan.) Coutances (9.546 stan.) Avranches (9.226 stan.) Pont-Audemer (8.981 stan.) L'Aigle (8.972 stan.) Falaise (8.797 stan.) Doudeville (2.526 stan.) mini|200px|desno|Pogled na Granville Sées (4.969 stan.) Deauville (4.520 stan.) Domfront (4.262 stan.) Villers-Bocage (2.920 stan.) Mortain (2.452 stan.) Saint-Sauveur-le-Vicomte (2.242 stan.) Sainte-Mère-Église (1.585 stan.) Arromanches (552 stan.) Le Mont-Saint-Michel (50 stan.)
Privreda
Tradicionalna donjonormandijska privreda je više okrenuta poljoprivredi, dok je Gornja Normandija doživjela veći industrijski razvoj.
Najveći poslodavci su automobilska poduzeća, koja zapošljavaju oko 25 000 zaposlenika u Donjoj Normandiji (PSA, Renault Trucks, Faurecia...), dok je najveći gornjonormandijski poslodavac Renault koji u toj regiji ima četiri tvornice (Sandouville, Cléon, Grand-Couronne i Dieppe).
Normandijska privreda je zbog geografskog položaja snažno okrenuto pomorstvu (ribolov, prijevoz robe i putnika itd.). Pod jedan od važnijih privrednih sektora spada i energetika, u Normandiji se nalaze tri nukulearne elektrane (Paluel, Flamanville i Penly).